Dấu ấn Cách mạng Tháng Tám qua ký ức từ gia đình các nhân chứng lịch sử (7)

Ông Nguyễn Trọng Yêm, con trai ông Xuân Thủy – nguyên Ủy viên Xứ ủy Bắc Kỳ, phụ trách Báo Cứu Quốc kể về cuộc đời và sự nghiệp của cha mình.

Ông Nguyễn Trọng Yêm cho biết, cha ông có tên khai sinh là Nguyễn Trọng Nhâm, sinh ngày 2/9/1912, mất năm 1985, quê tại làng Canh thuộc tứ danh hương Mỗ, La, Canh, Cót của tỉnh Hà Đông cũ, nay là phường Xuân Phương, thành phố Hà Nội.

Nhớ về cha, ông Nguyễn Trọng Yêm nhắc đến những bài thơ chan chứa khí phách mà nhà yêu nước Xuân Thủy viết trong thời gian bị giam ở nhà tù Hỏa Lò, Hà Nội:

“Đế quốc tù ta, ta chẳng tù

Ta còn bộ óc ta không lo,

Giam người khóa cả chân tay lại

Không thể ngăn ta nghĩ tự do”

(Trích bài thơ “Không giam được trí óc”)

Hay những câu đầy sức sống:

“Thu sang hoa cỏ già rồi

Suối reo lên để cho đời trẻ trung

Thu sang non nước lạnh lùng

Suối reo lên để cho lòng ta reo”

(Thơ đề tựa cho báo Suối Reo)

Nhà cách mạng Xuân Thủy không chỉ là một nhà thơ giàu cảm xúc, mà còn là một nhà báo lớn. “Xuân Thủy” là bút danh mà cha ông Yêm dùng từ những ngày đầu cầm bút và gắn bó trọn đời như một tên gọi của người chiến sĩ cách mạng. Trong suốt những năm tù đày, ông vẫn bí mật xuất bản báo Suối Reo, mỗi hai tháng một số.

Năm 1944, sau khi được trả tự do, ông Xuân Thủy được giao làm Chủ nhiệm Báo Cứu Quốc – cơ quan ngôn luận của Tổng bộ Việt Minh – có vai trò quan trọng trong cổ vũ tinh thần yêu nước và khối đại đoàn kết toàn dân. Những năm 1945, ông còn trực tiếp chỉ đạo cho ra đời của nhiều cơ quan báo chí lớn như Đài Tiếng nói Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam…

Cuối năm 1945, Đại hội báo giới được tổ chức và “Đoàn báo chí Việt Nam” ra đời dưới sự chỉ đạo trực tiếp của nhà báo, nhà cách mạng Xuân Thủy. Năm 1947, ông tiếp tục thành lập “Đoàn báo chí kháng chiến”; đến năm 1950, khi Hội những người viết báo Việt Nam được thành lập (nay là Hội Nhà báo Việt Nam), ông Xuân Thủy trở thành Chủ tịch Hội những người viết báo Việt Nam đầu tiên.

Ông Yêm tự hào rằng, ngoài là nhà thơ, nhà báo xuất sắc, cha ông còn là một chính trị gia và nhà ngoại giao kiệt xuất. Bài báo Nhân Dân với tiêu đề “Xuân Thủy – Nhà cách mạng, nhà báo lỗi lạc” đã khắc họa rõ chân dung ấy:

“Có những ngôi sao càng nhìn càng thấy sáng; có những con người mà tài năng phát lộ trên nhiều lĩnh vực, lĩnh vực nào cũng đạt đỉnh cao. Ông Xuân Thủy là một người như vậy, đặc biệt là trên lĩnh vực báo chí và ngoại giao”.