Dấu ấn của Trung đoàn 93 trong giải phóng thị xã Quy Nhơn

CCB Lê Văn Hương (hiện ở số 81, Trần Anh Tông, thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định) từng trực tiếp tham gia các trận đánh giải phóng thị xã Quy Nhơn. Khi ấy, ông là Trung úy, Tiểu đoàn phó Tiểu đoàn 50 Anh hùng. Hồi tưởng về trận đánh 50 năm trước, người CCB ở tuổi 75 này vẫn nhớ mồn một. Theo lời ông kể: Bình Định là địa phương cửa ngõ, nối liền Nam Trung bộ và Tây Nguyên nên có vị trí chiến lược rất quan trọng. Mỹ, ngụy luôn coi đây là vùng trọng điểm đánh phá ác liệt và đàn áp dã mang phong trào cách mạng. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, trực tiếp là Khu ủy Khu V và Tỉnh ủy Bình Định, phát huy truyền thống quê hương “đất võ, trời văn”, quân – dân tỉnh Bình Định đã anh dũng chống kẻ thù và làm nên mốc son chói lọi, giải phóng quê hương trong mùa Xuân lịch sử năm 1975. Trong nhiều đơn vị đó có Trung đoàn 93. Tuy mới thành lập được 6 ngày, đã tham gia giải phóng thị xã Quy Nhơn”.

Tìm hiểu tư liệu về Lịch sử Trung đoàn 93, sau ngày giải phóng Tây Nguyên (24/3/1975), nhằm tạo thế và lực cho chiến trường Miền Trung, Tây Nguyên, đặc biệt là chiến trường Bình Định, ngày 25/3/1975, tại xã Phước Hiệp, huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định, Bộ Tư lệnh Quân khu 5 quyết định thành lập Trung đoàn 93 (gồm các tiểu đoàn độc lập gồm: Tiểu đoàn 50, Tiểu đoàn 52, Tiểu đoàn 8 và được tăng cường Tiểu đoàn Pháo binh 73, một đại đội bộ binh huyện Phù Cát). Trung đoàn có nhiệm vụ: “Đánh tập trung, diệt và làm tan rã ngụy quân, ngụy quyền từ quận lỵ Tuy Phước đến Quy Nhơn. Đồng thời, phối hợp cùng với Sư đoàn 3 Sao vàng thọc sâu, đánh chia cắt, tiêu diệt Sư đoàn 22 ngụy trên trục đường 19, tạo thời cơ kết hợp với nổi dậy giải phóng thị xã Quy Nhơn”.

CCB Lê Văn Hương thông tin thêm: Rạng sáng ngày 31/3/1975, đồng chí Vũ Tấn Hạt – Tỉnh đội trưởng lệnh cho Trung đoàn 93 xuất kích, phối hợp chặt chẽ cùng với các đơn vị độc lập của tỉnh, thị đội và du kích các xã vùng ven tấn công vào thị xã Quy Nhơn. Lúc này, Tiểu đoàn 52 đánh chiếm bàn đạp từ ngã ba chợ Dinh, cắt đường 19, tiêu diệt địch ở cầu Đôi đến Công viên Quang Trung, chiếm Kho đạn Đèo Son, nhà ga, nhà đèn, bến xe. Từ bàn đạp này, các đơn vị của Tiểu đoàn 50, Tiểu đoàn 8 phát triển chiến đấu, phối hợp với biệt động thành, đánh chiếm các cơ quan đầu não trọng yếu của địch.

Các nhân chứng của Trung đoàn 93 từng tham gia trận đánh năm xưa có CCB Võ Lụa (sinh năm 1951, hiện ở khu phố Tân Thành 1, phường Tam Quang Bắc, thị xã Hoài Nhơn, Bình Định) từng được Trung đoàn 93 giao nhiệm vụ trực tiếp cắm lá Cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam Việt Nam trên Tòa thị chính Quy Nhơn. Trước khi thành lập Trung đoàn 93, ông là Chính trị viên Đại đội Đặc công 30 tỉnh Bình Định, sau đó làm Chính trị viên Đại đội 2, Tiểu đoàn 50 Anh hùng.

Chậm rãi nhấn mạnh từng sự kiện, CCB Võ Lụa kể lại, Đại đội 2 là đơn vị chủ công của Tiểu đoàn 50, được Trung đoàn 93 giao nhiệm vụ đánh chiếm Dinh Tỉnh trưởng. Tại buổi xuất quân, đồng chí Phan Trọng Thể – Chủ nhiệm Chính trị Trung đoàn 93 (hiện ở khu phố 15, phường Thị Nại, thành phố Quy Nhơn) còn giao cho tôi giữ lá cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng. Đơn vị mật tập từ bến xe cũ lần xuống đường Trần Phú đến đường Nguyễn Huệ. Đúng 12 giờ, theo thời gian hiệp đồng, đơn vị dùng hỏa lực B40, B41, súng phóng lựu, DKZ áp chế địch và làm tín hiệu tiến công. Bị hỏa lực ta tập kích bất ngờ, bọn địch trong Dinh kháng cự, chống trả yếu ớt và bỏ chạy hướng Bệnh viện Đa khoa, Eo nín thở, ra sân bay… “Khi chiếm được Dinh thự, làm chủ trận địa, mới sực nhớ đến lá cờ thì trời đã về đêm. Tôi lập tức tháo cờ ngụy xuống, treo cờ Giải phóng của ta. Đó là ngày trọng đại nhất của đời tôi. Cảm xúc như vỡ òa trong niềm tự hào mãnh liệt” – CCB Võ Lụa nói thêm.

Cùng với các đơn vị Quân khu 5 và các đơn vị độc lập của tỉnh Bình Định, Trung đoàn 93 phát triển lực lượng đánh chiếm Căn cứ Quân sự Khu 6, Khu huấn luyện nhân dân tự vệ, cứ điểm đồi Gềnh Ráng, khu Ra Đa (núi Vũng Chua), cảng Quy Nhơn, khu kho quân sự, khu quân sự Hải quân địch ở Hải Minh. Tiểu đoàn Pháo binh 73 vừa tiếp thu trận địa pháo 105 và 155 ly của địch ở núi Một yểm trợ cho bộ binh khống chế các chi khu, sân bay, hải quân địch.

Một hồi trầm ngâm, trong ánh mắt đăm chiêu, ngấn lệ CCB Võ Lựu cho biết thêm: “Đơn vị chốt giữ Dinh Tỉnh trưởng và dọc đường Nguyễn Huệ đến trưa hôm sau (ngày 1/4/1975), tàn quân của Sư đoàn 22 ngụy ồ ạc mở đường máu, tháo chạy ra biển có cả xe tăng, xe GMC, nhiều vũ khí hạng nặng. Đại đội 2 tiếp tục “đối đầu” với địch. Trong thời gian ngắn, đơn vị nhanh chóng triển khai đội hình chiến đấu. Quân địch dùng tất cả các loại vũ khí hạng nặng vừa bắn vào đội hình ta vừa rút chạy xuống. Bỗng một tiếng nổ vang trời, đồng chí Chính (Chính trị viên phó Đại đội 2) trong công sự đã anh dũng hy sinh, tôi bị sức ép đến hộc máu, nhiều chiến sĩ ta hy sinh mà chưa được hưởng trọn ngày độc lập. Đến 16 giờ, ta tiêu diệt, bắt sống và thu toàn bộ vũ khí, trang bị của tàn quân ngụy”.

Suốt chiều dài lịch sử 50 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, hàng ngàn cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn đã viết nên những trang sử vàng oai hùng, xây đắp truyền thống vẻ vang “Tiến công dũng mãnh; đánh nhanh, diệt gọn”, “Trên tin, dân thương, bạn mến, đã đi là đến, đã đánh là thắng”. Tiểu đoàn 50 và Tiểu đoàn 52 được phong tặng danh hiệu anh hùng LLVT nhân dân, Trung đoàn được Nhà nước tặng thưởng 2 huân chương quân công, được Bộ Quốc phòng tặng 3 bằng khen, Quân khu tặng nhiều bằng khen, cờ thi đua. Đảng bộ Trung đoàn 17 năm đạt TSVM, 6 năm đạt TSVM “Tiêu biểu”, được QUTW tặng danh hiệu tổ chức cơ sở đảng TSVM “tiêu biểu” 5 năm (từ 2005 – 2010).