Dấu Ấn Làm Báo Và Cuộc Đời Cống Hiến Của Thiếu Tướng Trần Văn Phác

Không chỉ được biết đến trên cương vị Bộ trưởng Bộ Văn hóa hay Phó chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội, Thiếu tướng Trần Văn Phác còn là một cây bút lão luyện với gia tài báo chí, văn chương đồ sộ. Tác phẩm truyện ký nổi tiếng “Không còn con đường nào khác” khắc họa chân dung nữ tướng Nguyễn Thị Định dưới bút danh Trần Hương Nam là minh chứng rõ nét cho tài năng và tâm hồn của một nhà báo chiến sĩ thực thụ.

Cơ duyên đến với báo chí của ông bắt đầu ngay sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Khi gia nhập Quân đội tại Hà Nội và đang trên đường cùng Trung đoàn Tây Tiến hành quân đến Hòa Bình, ông được lệnh quay về Phòng Chính trị Khu 2. Tại đây, Chính ủy Văn Tiến Dũng đã tin tưởng giao cho ông phụ trách tờ báo “Khu 2 kháng chiến”, đồng thời nhờ nhà báo kỳ cựu Xuân Thủy trực tiếp hướng dẫn nghiệp vụ. Trong những ngày đóng quân ở Thông (Sơn Tây), người lính trẻ một mình đảm đương mọi khâu từ viết bài, làm thư ký tòa soạn cho đến đạp xe đưa bản thảo về nhà in thị xã. Quãng thời gian làm báo gian nan nhưng sôi nổi ấy cũng là cầu nối se duyên cho ông gặp gỡ người bạn đời của mình.

Đến đầu năm 1948, khi sáp nhập thành Liên khu 3, ông chuyển sang làm phóng viên Báo Liên khu 3. Đây là môi trường rèn giũa quý báu giúp ông trưởng thành nhanh chóng khi được làm việc và học hỏi cùng những tên tuổi lớn như Quang Dũng, Đoàn Văn Cừ, Yên Thao, Huyền Kiêu. Sau khi hoàn thành khóa học đầu tiên tại Trường Đảng Trung ương Nguyễn Ái Quốc ở Việt Bắc, ông đảm nhiệm cương vị Chủ nhiệm Chính trị Trung đoàn 209 trong chiến dịch Cao - Bắc - Lạng và tiếp đó là Chủ nhiệm Chính trị Đại đoàn 312 tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ toàn thắng.

Sau ngày tiếp quản Thủ đô, ông được cấp trên giao trọng trách dẫn dắt hai cơ quan báo chí chủ chốt của Quân đội. Năm 1957, khi Tạp chí Văn nghệ Quân đội vừa thành lập giữa bối cảnh tư tưởng - văn hóa miền Bắc có nhiều diễn biến phức tạp của phong trào Nhân văn - Giai phẩm, ông được chỉ định làm Chủ nhiệm để xây dựng một tập thể văn nghệ vững vàng theo đường lối của Đảng bên cạnh các cộng sự như Vũ Tú Nam, Thanh Tịnh, Hồ Phương, Hữu Mai. Đến tháng 7-1963, ông trở lại làm Tổng biên tập Báo Quân đội nhân dân, trực tiếp chỉ đạo định hướng tư tưởng, bảo vệ sự trong sáng của Chủ nghĩa Mác - Lênin trước ảnh hưởng của chủ nghĩa xét lại.

Đặc biệt, trong những ngày đầu tháng 8-1964 khi đế quốc Mỹ dựng lên “Sự kiện Vịnh Bắc Bộ” và cho máy bay ném bom miền Bắc, tòa soạn Báo Quân đội nhân dân dưới sự chỉ huy của ông đã làm việc trắng đêm giữa không khí sục sôi đánh giặc. Phóng viên bám sát các trận địa nóng bỏng ở Hòn Gai, Bến Thủy để chuyển tin tức khẩn cấp về qua điện thoại. Dưới sự định hướng của ông, tờ báo đã kịp thời thông tin chiến công bắn rơi máy bay địch ngày 5-8-1964, xuất bản các bài xã luận đanh thép và phát triển mạnh mẽ thể loại ký sự, truyện ký cổ vũ tinh thần chiến đấu của quân và dân ta.

Đến tháng 9-1964, theo điều động của Quân ủy Trung ương, ông lên đường vào chiến trường miền Nam giữ chức Chánh văn phòng Quân ủy Miền kiêm Bí thư riêng của Đại tướng Nguyễn Chí Thanh. Dù chỉ đảm nhiệm cương vị Tổng biên tập hơn một năm, nhưng những năm tháng tôi luyện ngòi bút tại tòa soạn đã tạo nền tảng vững chắc giúp ông hoàn thành tác phẩm “Không còn con đường nào khác” chỉ trong vòng hai tháng khi sát cánh chiến đấu cùng Phó tư lệnh Nguyễn Thị Định. Trải qua hơn 40 năm quân ngũ và giữ nhiều trọng trách lớn của Đảng và Nhà nước, ông vẫn luôn giữ trọn niềm say mê cầm bút và lối sống giản dị cho đến những ngày cuối đời.