Dấu Ấn Lịch Sử Hào Hùng Bên Dòng Đăk Bla
Nép mình bên dòng sông Đăk Bla thơ mộng, nơi mảnh đất Tây Nguyên nắng gió, Ngục Kon Tum, còn được gọi là Nhà đày Kon Tum, không chỉ là một di tích lịch sử mà còn là chứng nhân sống động cho những năm tháng hào hùng, đau thương nhưng đầy kiên cường của dân tộc Việt Nam. Được xây dựng bởi thực dân Pháp từ năm 1905, nơi đây từng là “địa ngục trần gian” giam giữ hơn 500 chiến sĩ cách mạng, những người đã hy sinh máu xương để bảo vệ độc lập dân tộc. Với giọng văn xúc động, bài viết này sẽ đưa bạn trở về quá khứ, để cảm nhận tinh thần bất khuất và lòng yêu nước cháy bỏng của các anh hùng tại Ngục Kon Tum.
Ngục Kon Tum, hay còn gọi là Nhà đày Kon Tum, Lao Kẽm, Lao Sắt, được thực dân Pháp xây dựng từ năm 1905 đến 1917, nằm ở bờ Bắc hạ lưu sông Đăk Bla, thuộc phường Quyết Thắng, thành phố Kon Tum. Với vị trí cô lập, bao quanh bởi rãnh nước sâu, đồn lính khố xanh và tòa công sứ, ngục được thiết kế như một pháo đài Vauban thế kỷ 17, nhằm kiểm soát chặt chẽ các tù nhân chính trị. Đây là nơi giam giữ những chiến sĩ cách mạng kiên trung từ Nghệ An, Hà Tĩnh, Thừa Thiên Huế, và các tỉnh miền Trung trong cao trào Xô Viết Nghệ Tĩnh (1930-1931).
Thực dân Pháp không chỉ giam cầm mà còn buộc tù nhân làm lao động khổ sai, mở đường 14 qua những vùng rừng thiêng nước độc. Điều kiện sống khắc nghiệt, thiếu thốn thức ăn, nước uống, cùng với đòn roi tàn bạo, đã khiến hàng trăm chiến sĩ ngã xuống. Chỉ trong 6 tháng từ tháng 12/1930 đến tháng 6/1931, 210 trong số 295 tù nhân đã thiệt mạng trên cung đường Đăk Sút - Đăk Pao - Đăk Pét. Những mất mát ấy không làm lung lay ý chí của các chiến sĩ. Ngược lại, họ biến ngục tù thành mặt trận đấu tranh, nơi tinh thần thép được tôi luyện.
Ngày 25/9/1930, ngay trong lòng ngục, Chi bộ Đảng đầu tiên của tỉnh Kon Tum ra đời, đánh dấu một mốc son lịch sử. Dưới sự lãnh đạo của các đồng chí như Ngô Đức Đệ, Nguyễn Huy Lung, Trương Quang Trọng, các tù nhân đã tổ chức những cuộc đấu tranh vang dội, tiêu biểu là “Cuộc đấu tranh Lưu huyết” ngày 12/12/1931 và “Cuộc tuyệt thực” từ 12-16/12/1931. Những sự kiện này không chỉ khiến thực dân Pháp khiếp sợ mà còn buộc chúng phải nhượng bộ, thả 50 tù nhân, cải thiện điều kiện giam giữ và cuối cùng đóng cửa ngục vào năm 1935.
