Dấu ấn người chỉ huy quả cảm của Đại đoàn 308

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Quốc Trị là một trong những cán bộ quân đội tiêu biểu của Quân đội nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Với lòng yêu nước sâu sắc, ý chí chiến đấu kiên cường và tài chỉ huy linh hoạt, ông đã tham gia nhiều trận đánh quan trọng, lập nhiều chiến công xuất sắc, trở thành tấm gương sáng về tinh thần dũng cảm và tận tụy với cách mạng.

Nguyễn Quốc Trị sinh năm 1921 tại xã Đà Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An (nay là xã Đô Lương, tỉnh Nghệ An). Sinh ra trong một gia đình có truyền thống cách mạng, từ nhỏ ông đã sớm nuôi dưỡng lòng yêu nước và tinh thần căm thù quân xâm lược. Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông tham gia các hoạt động chống bắt phu nên bị thực dân Pháp bắt giam và kết án tù khổ sai.

Khi Nhật đảo chính Pháp ở Đông Dương, Nguyễn Quốc Trị cùng các bạn tù phá ngục trở về quê hương, tham gia đội tự vệ tiên phong. Trong trận đầu đánh quân Nhật, ông cùng đồng đội tiêu diệt 10 tên địch và đốt cháy 5 xe quân sự. Sau Cách mạng Tháng Tám thành công, ông tình nguyện gia nhập bộ đội chủ lực và trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam vào năm 1946.

Từ một chiến sĩ, Nguyễn Quốc Trị dần trưởng thành qua thực tiễn chiến đấu và được giao nhiều trọng trách chỉ huy. Trong các trận chiến tại Vinh, Huế và Đông Hà giai đoạn cuối năm 1946 đến đầu năm 1947, ông cùng đồng đội tiêu diệt hàng trăm tên địch, riêng bản thân ông tiêu diệt 19 tên Pháp và 2 tên Nhật. Năm 1948, sau khi được giao phụ trách khẩu đội Bazooka, ông đã lập công ngay trong trận đánh trên Đường số 4 khi bắn cháy một xe quân sự và tiêu diệt 30 tên địch.

Trong các trận An Châu và Đồng Khuy năm 1948, Nguyễn Quốc Trị thể hiện rõ phẩm chất của một người chỉ huy mưu trí, gan dạ. Ông trực tiếp dẫn đầu các mũi tiến công, đánh chiếm các vị trí trọng yếu, tiêu diệt nhiều sinh lực địch và thu toàn bộ vũ khí. Những chiến công ấy góp phần củng cố uy tín của ông trong đơn vị.

Đến Chiến dịch Biên giới Thu – Đông năm 1950, ông chỉ huy một trung đội vượt núi, đi đường tắt để ngăn chặn hai cánh quân của địch hợp quân với nhau. Kết quả, đơn vị đã đánh tan hai trung đội địch, diệt và bắt 22 tên, góp phần phá vỡ kế hoạch của đối phương. Trong Chiến dịch Hà Nam Ninh, ông tiếp tục chỉ huy đơn vị đánh chiếm vị trí Gối Hạc, tiêu diệt và bắt giữ 160 tên địch, tạo điều kiện cho các cánh quân khác giành thắng lợi.

Với những thành tích xuất sắc, ngày 19-5-1952, tại Đại hội toàn quốc Chiến sĩ thi đua và Cán bộ gương mẫu ở Chiến khu Việt Bắc, Nguyễn Quốc Trị được phong tặng danh hiệu Anh hùng Quân đội. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng biểu dương ông là người đã tham gia 95 trận đánh, trực tiếp tiêu diệt hơn 200 tên địch, bị thương nặng năm lần nhưng vẫn kiên cường bám đơn vị chiến đấu. Bác cũng ghi nhận những phẩm chất nổi bật của ông như nhanh nhẹn, gan dạ, chấp hành nghiêm mệnh lệnh, thương yêu đồng đội, cần kiệm và luôn khiêm tốn cầu tiến.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp khi nhắc đến Nguyễn Quốc Trị đã dành cho ông những lời đánh giá đầy trân trọng, gọi ông là người chiến sĩ “nhanh như sóc, mạnh như hổ”, luôn hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao. Trong ngày tiếp quản Thủ đô Hà Nội 10-10-1954, ông là một trong những cán bộ chỉ huy dẫn đầu đội hình bộ binh tiến vào Thành Hà Nội giữa niềm vui của nhân dân.

Sau hòa bình, Nguyễn Quốc Trị tiếp tục đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng trong quân đội. Năm 1967, khi giữ chức Hiệu trưởng Trường Quân sự Quân khu 4, trong một lần về thăm và động viên bộ đội pháo cao xạ tại quê nhà, ông đã quyết định vượt qua khu vực có bom nổ chậm để kịp thời đến với chiến sĩ. Không may, ông bị trúng bom và hy sinh trên chính mảnh đất quê hương mình.

Cuộc đời và sự nghiệp của Anh hùng Nguyễn Quốc Trị là biểu tượng cho lòng dũng cảm, tinh thần chiến đấu bất khuất và sự tận tụy vì Tổ quốc. Những chiến công và phẩm chất cao đẹp của ông mãi là tấm gương sáng cho các thế hệ cán bộ, chiến sĩ noi theo.