Dấu ấn nhà báo Trần Văn Phác – Người chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng, báo chí

Thiếu tướng Trần Văn Phác là một cán bộ quân đội có cuộc đời hoạt động cách mạng phong phú, đồng thời là một nhà báo, nhà văn có nhiều đóng góp cho nền báo chí cách mạng Việt Nam. Quê ở Hưng Yên, ông gia nhập quân đội ngay sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Ban đầu được điều động về Trung đoàn Tây Tiến, nhưng sau đó ông được Chính ủy Văn Tiến Dũng giao phụ trách Báo “Khu 2 kháng chiến”. Đây chính là bước khởi đầu đưa ông đến với nghề báo, một lĩnh vực mà ông gắn bó sâu sắc trong suốt cuộc đời.

Những ngày đầu làm báo vô cùng gian khổ. Ông vừa là thư ký tòa soạn, vừa là phóng viên, tự mình chuẩn bị bài, đạp xe từ nơi đóng quân về Sơn Tây để đưa bài, sửa bài ở nhà in rồi chở báo trở lại đơn vị. Đầu năm 1948, khi các khu hợp nhất thành Liên khu 3, ông trở thành phóng viên Báo Liên khu 3 và có cơ hội làm việc, học hỏi từ nhiều nhà văn, nhà thơ nổi tiếng như Quang Dũng, Đoàn Văn Cừ, Yên Thao, Huyền Kiêu. Những năm tháng ấy đã giúp ông trưởng thành cả về bản lĩnh chính trị lẫn nghiệp vụ báo chí.

Bên cạnh công việc báo chí, Trần Văn Phác còn trực tiếp tham gia chiến đấu và công tác chính trị trong quân đội. Ông từng học tại Trường Đảng Trung ương Nguyễn Ái Quốc, sau đó giữ chức Chủ nhiệm Chính trị Trung đoàn Sông Lô, Chủ nhiệm Chính trị Đại đoàn 312, tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ. Sau năm 1954, ông công tác tại Tổng cục Chính trị và hai lần được giao phụ trách những cơ quan báo chí quan trọng của quân đội. Năm 1957, ông trở thành Chủ nhiệm Tạp chí Văn nghệ Quân đội, rồi năm 1963 trở lại làm Tổng biên tập Báo Quân đội nhân dân.

Trên cương vị Tổng biên tập Báo Quân đội nhân dân, Trần Văn Phác đã để lại dấu ấn rõ nét trong việc tổ chức tuyên truyền, cổ vũ quân dân miền Bắc và phục vụ cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam. Đặc biệt, sau khi Mỹ bắt đầu đánh phá miền Bắc ngày 5-8-1964, cả tòa soạn nhanh chóng chuyển sang trạng thái chiến đấu. Các phóng viên được cử đến những trận địa nóng bỏng để ghi lại cuộc chiến, những tấm gương chiến đấu dũng cảm của quân và dân. Dưới sự chỉ đạo của ông và Ban biên tập, các thể loại ký sự, truyện ký và bài viết về chiến trường phát triển mạnh, góp phần phản ánh kịp thời, chân thực cuộc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ.

Tuy thời gian làm Tổng biên tập Báo Quân đội nhân dân chỉ hơn một năm, nhưng đây là giai đoạn có ý nghĩa đặc biệt đối với sự nghiệp của Trần Văn Phác. Ông trưởng thành nhiều về nghề viết, nhất là thể loại truyện ký và chân dung. Những kinh nghiệm ấy trở thành hành trang quan trọng khi tháng 9-1964, ông được Quân ủy Trung ương điều vào chiến trường miền Nam, giữ chức Chánh văn phòng Quân ủy Miền và Bí thư riêng của Đại tướng Nguyễn Chí Thanh. Sau đó, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng, trong đó có Chủ nhiệm Chính trị Quân Giải phóng miền Nam và Chính ủy Đoàn 232 trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.

Trong những năm tháng ở chiến trường, Trần Văn Phác vẫn giữ niềm say mê với nghề viết. Ông có thời gian sống và chiến đấu bên cạnh nữ tướng Nguyễn Thị Định, từ đó viết truyện ký Không còn con đường nào khác với bút danh Trần Hương Nam. Tác phẩm đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng độc giả, thể hiện khả năng quan sát, ghi chép và khắc họa chân dung nhân vật của một người vừa là nhà báo, vừa là người trực tiếp trải qua chiến tranh.

Sau này, dù đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng như Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, Bộ trưởng Bộ Văn hóa và Phó chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội, Trần Văn Phác vẫn không rời bỏ ngòi bút. Với ông, viết báo không chỉ là nghề nghiệp mà còn là một cách thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền, góp phần đưa đường lối của Đảng đến với cán bộ, chiến sĩ và nhân dân. Ông luôn trân trọng những năm tháng đầu tiên làm báo và coi đó là một phần không thể thiếu trong cuộc đời cách mạng của mình.

Cuộc đời Thiếu tướng Trần Văn Phác là hình ảnh đẹp về một người chiến sĩ trên cả mặt trận quân sự và tư tưởng. Từ một nhà báo trẻ trong những ngày đầu kháng chiến, ông trở thành cán bộ chính trị, vị tướng và nhà quản lý, nhưng vẫn giữ nguyên tình yêu đối với báo chí, văn chương. Những dấu ấn ông để lại tại Báo Quân đội nhân dân, Tạp chí Văn nghệ Quân đội và trong các tác phẩm viết về chiến tranh cách mạng là những giá trị đáng trân trọng, góp phần lưu giữ ký ức về một thế hệ đã sống, chiến đấu và cống hiến hết mình cho đất nước.