Dấu ấn Văn phòng Trung ương Đảng tại Bình Thành, Thái Nguyên

Trong bối cảnh thực dân Pháp đẩy mạnh âm mưu xâm lược nước ta một lần nữa, Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trương di chuyển các cơ quan đầu não lên Việt Bắc, chuẩn bị cho cuộc kháng chiến trường kỳ. Định Hóa, Thái Nguyên với địa thế “tiến có thể đánh, lui có thể giữ”, lại hội tụ đủ các yếu tố “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” đã được chọn làm An toàn khu của Trung ương.

Những mái nhà chở che thầm lặng

Đầu năm 1947, khi Ban Thường vụ Trung ương Đảng rời Hà Nội lên chiến khu Việt Bắc, nhiều cơ quan quan trọng đã chọn Định Hóa làm nơi đứng chân. Những ngôi nhà dân đã trở thành nơi làm việc, nơi ở, đồng thời cũng là điểm tựa an toàn cho cơ quan Trung ương trong những ngày đầu kháng chiến đầy khó khăn. Theo lời kể của đồng chí Lê Văn Lương, các đồng chí Trường Chinh, Lê Đức Thọ và chính đồng chí Lê Văn Lương khi ấy đều ở và làm việc tại một số gia đình trong xóm Đồng Vượng, xã Quảng Nạp (xã Bình Thành ngày nay), như nhà ông La Công Đường (cụ Mọc), ông La Công Vân (cụ Vi) và đồng chí La Tiến Tân. 

Ông La Công Đường, Bí thư Đoàn Thanh niên cứu quốc 3 xã Quảng Nạp (Bình Thành), Sơn Đầu (Sơn Phú) và Lục Giá (Phú Đình) (áo trắng, ngồi giữa) chụp ảnh với các đồng chí Văn phòng Trung ương Đảng năm 1947 tại xã Bình Thành, ATK Định Hóa (ảnh do gia đình ông La Công Đường cung cấp).

Các bậc cao niên ở địa phương kể lại rằng, khi các cơ quan đơn vị từ Hà Nội mới lên, bà con trong vùng đã sẵn sàng nhường nhà, nhường cơm sẻ áo để cán bộ yên tâm công tác. Sau đó, người dân còn cùng nhau góp tre, nứa, gỗ, lá và công sức dựng lán trại, nhà làm việc.

Với những cơ quan tuyệt mật như Văn phòng Trung ương Đảng, công việc bảo vệ được tiến hành hết sức cẩn trọng. Chi bộ địa phương lựa chọn những đảng viên và quần chúng đáng tin cậy tham gia dựng nhà, vận chuyển tài liệu, bố trí dân quân canh gác từ vòng ngoài. Khi đó, người dân phổ biến khẩu hiệu “3 không”: không biết, không thấy, không nghe. Nguyên tắc ấy, từ người già đến trẻ nhỏ đều thực hiện tốt.

Giữa những năm tháng gian nan của cuộc kháng chiến, Bình Thành không chỉ là nơi đặt trụ sở đầu tiên của Văn phòng Trung ương Đảng, mà còn là nơi lưu dấu nghĩa tình sâu nặng. Sự chở che thầm lặng của nhân dân đã trở thành điểm tựa quan trọng để Văn phòng Trung ương Đảng nhanh chóng ổn định tổ chức, hoàn thành tốt nhiệm vụ phục vụ Trung ương Đảng trong giai đoạn cam go, đặt nền móng quan trọng cho sự phát triển của Văn phòng trong suốt tiến trình cách mạng.

Văn phòng Trung ương Đảng chính thức được thành lập

Theo cuốn sách “Lịch sử Văn phòng Trung ương Đảng”, từ tiền thân là Đội Công tác, “bộ phận giúp việc”, tháng 5/1947, Văn phòng Trung ương Đảng chính thức được thành lập. Khi mới ra đời, cơ quan mang tên Văn phòng Thường vụ Trung ương Đảng, đồng chí Lê Văn Lương được giao phụ trách với cương vị Bí thư Văn phòng (nay là Chánh Văn phòng).

Cuốn sách cũng nhận định việc thành lập Văn phòng Trung ương Đảng trong giai đoạn này là một quyết định kịp thời và phù hợp với yêu cầu của cuộc kháng chiến. Khi chiến tranh bước vào giai đoạn quyết liệt, Trung ương Đảng cần có một bộ máy giúp việc hoàn chỉnh để phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo của Trung ương, Chủ tịch Hồ Chí Minh và các cơ quan của Đảng.

Những ngày đầu mới thành lập, Văn phòng Trung ương Đảng có quy mô gọn nhẹ với khoảng 18 cán bộ, nhân viên, gồm hai phòng chức năng cùng bộ phận mật mã, điện đài. Trong đó, Phòng 1 phụ trách hành chính, quản trị; Phòng 2 theo dõi tình hình, nghiên cứu, tham mưu và xử lý công việc hằng ngày phục vụ các đồng chí lãnh đạo Đảng; Bộ phận mật mã, điện đài ban đầu chỉ khoảng 5-6 người, đảm nhiệm công tác mã dịch, chuyển điện mật tới các địa phương, góp phần duy trì mạch liên lạc chỉ đạo từ Trung ương đến các chiến khu và cơ sở Đảng trên cả nước.

Ngôi nhà nhỏ ở Bình Thành và những công việc lớn của Trung ương

Những ngày đầu hoạt động, Văn phòng Trung ương Đảng đặt tại nhà ông La Công Đường , ở xóm Đồng Vượng, xã Quảng Nạp (nay là xã Bình Thành), huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên. Đây cũng là nơi đồng chí Tổng Bí thư Trường Chinh cùng các đồng chí Lê Văn Lương, Lê Đức Thọ, Lê Trang và một số cán bộ Trung ương triển khai nhiều công việc quan trọng, cấp bách.

Ngôi nhà hiện nay của ông La Công Tấn (con trai của cụ La Công Đường) được xây trên khu đất do các cụ thân sinh để lại. 

Tại đây, năm 1947 gia đình ông đã tạo điều kiện để Văn phòng Trung ương Đảng ở và làm việc 

(ảnh do gia đình ông La Công Tấn cung cấp).

Ngôi nhà làm việc khi đó là một căn nhà đất đơn sơ, dài khoảng 11m, rộng 6m, khung gỗ, mái lợp lá cọ. Trong điều kiện kháng chiến còn nhiều thiếu thốn, nơi đây vừa là chỗ ở, vừa là địa điểm làm việc của các đồng chí lãnh đạo.

Ông La Công Đường cho biết: “Năm 1947, đồng chí Trường Chinh đến đặt Văn phòng của Thường vụ Trung ương Đảng tại nhà tôi. Cùng với đồng chí Trường Chinh còn có các đồng chí Lê Đức Thọ, Lê Văn Lương, Hoàng Quốc Việt... Lúc đầu ở một nhà, sau chật chội nên phân tán ra các nhà khác”.

Do số lượng cán bộ ngày càng đông, cơ quan sau đó được bố trí phân tán sang nhiều nhà dân trong khu vực để bảo đảm an toàn và thuận tiện công tác. Đồng chí Lê Đức Thọ ở nhà ông La Tiến Tân; gia đình đồng chí Trường Chinh ở nhà ông La Công Vân.

Hằng ngày các đồng chí tập trung tại nhà ông La Công Đường để trao đổi, xử lý công việc. Bên cạnh nhà đất, gia đình còn dành cả nhà sàn để các đồng chí ở tạm trong những ngày đầu mới đến.

Cuộc sống giản dị, cảnh giác giữa vùng ATK

Cuộc sống của cán bộ Văn phòng Trung ương Đảng thời kỳ này gắn liền với nếp sinh hoạt giản dị, gần gũi nhân dân và luôn trong trạng thái sẵn sàng ứng phó chiến sự.

Theo lời kể của gia đình ông La Công Đường, khi đó, gia đình đã đào hầm trú ẩn ngay gần nơi làm việc của các đồng chí lãnh đạo để phòng tránh máy bay địch. Sau thấy vị trí chưa thuận lợi, gia đình đã đào thêm một hầm khác ở xa hơn. Khi máy bay giặc Pháp xuất hiện, các đồng chí lãnh đạo nhanh chóng xuống hầm trú ẩn, còn cán bộ, nhân viên tản ra dọc bờ suối gần đó.

Trước cửa nhà có giếng làng cung cấp nguồn nước sinh hoạt chung. Theo ký ức người dân địa phương, các đồng chí Trường Chinh, Lê Đức Thọ, Lê Văn Lương thường ra giếng đó lấy nước dùng. Chính đồng chí Lê Văn Lương còn tự tay cuốc những bậc lên xuống giếng để đi lại thuận tiện hơn.

Vừa làm việc, vừa cơ động trước vòng vây của địch

Trong điều kiện chiến tranh, Văn phòng Trung ương Đảng không chỉ là cơ quan hành chính đơn thuần mà còn là bộ phận tham mưu, tổng hợp và bảo đảm hoạt động cho Trung ương.

Cơ quan có nhiệm vụ theo dõi tình hình, tổng hợp báo cáo từ các địa phương; soạn thảo tài liệu, văn bản, nghị quyết, quyết định của Ban Chấp hành Trung ương và Thường vụ Trung ương; tổ chức công tác mật mã, điện đài và phục vụ hậu cần, quản trị cho các cơ quan Trung ương.

Mỗi khi Trung ương hoặc Bộ Chính trị họp, cán bộ Văn phòng trực tiếp ghi chép, tổng hợp nội dung, dự thảo nghị quyết, chỉ thị, đồng thời chuyển tải nhanh chóng các quyết định của Trung ương đến các cơ quan, đơn vị và tổ chức Đảng trong cả nước.

Từ tháng 3 đến đầu tháng 9/1947, cơ quan làm việc tại Bình Thành, sau đó chuyển lên ATK huyện Võ Nhai. Đến ngày 7/10/1947, thực dân Pháp mở cuộc tấn công lớn lên Việt Bắc với âm mưu “tát ao bắt cá”, hòng bắt giữ lãnh đạo Trung ương và tiêu diệt cơ quan đầu não kháng chiến. Văn phòng Trung ương Đảng đã kịp thời cơ động đến nơi an toàn. Khi tiến vào Bình Thành, quân Pháp gặp cảnh “vườn không nhà trống” nên đã đốt phá xóm làng, trong đó có nhà ông La Công Đường cùng nhiều ngôi nhà khác.

Sau thất bại của quân Pháp cuối năm 1947, Văn phòng Trung ương Đảng trở lại Định Hóa, tiếp tục hoạt động tại nhà ông La Công Đường. Các tài liệu, tư trang của lãnh đạo đã được gia đình ông cất giấu cẩn thận, bảo toàn nguyên vẹn.

Do yêu cầu công tác, sau đó cơ quan tiếp tục di chuyển lên xóm Phụng Hiển, xã Điềm Mặc.

Dấu tích còn lại của một địa chỉ lịch sử

Ngày nay, các công trình nguyên gốc không còn do chiến tranh tàn phá, song địa điểm di tích vẫn được xác định rõ tại khu đất thuộc gia đình ông La Công Tấn (con trai của cụ La Công Đường), xóm Đồng Vượng, xã Bình Thành, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên.

Tổng diện tích khu di tích là 1.602,4 m². Đây là một trong những địa chỉ ghi dấu những ngày đầu thành lập và hoạt động của Văn phòng Trung ương Đảng, cơ quan phục vụ trực tiếp cho sự lãnh đạo của Đảng, trong những năm tháng đầu kháng chiến đầy gian khó nhưng cũng hết sức vẻ vang.

Sau ngày kháng chiến thành công

Sau ngày kháng chiến thành công (1954), Văn phòng Trung ương Đảng rời chiến khu Việt Bắc trở về Hà Nội.

Theo xác nhận của địa phương, Văn phòng Trung ương Đảng đã gửi thư chúc Tết địa phương, gửi thư cảm ơn gia đình ông La Công Tấn đã cung cấp hiện vật xây dựng phòng truyền thống của cơ quan tại trụ sở 1A Hùng Vương. Văn phòng Trung ương Đảng cũng thường xuyên cử các thế hệ cán bộ về địa phương thăm hỏi, giao lưu, nhắc lại kỷ niệm của một thời đáng nhớ. Bằng tình cảm và hành động thiết thực, cơ quan đã đóng góp xây tặng Đảng bộ và nhân dân Bình Thành một hội trường lớn, xây tặng nhà văn hóa cho nhân dân xóm Đồng Vượng.  

Những việc làm trên đã góp phần làm thay đổi diện mạo địa phương ở vùng rừng núi còn khó khăn, đồng thời làm tăng thêm sự đoàn kết gắn bó giữa Văn phòng Trung ương Đảng và Nhân dân địa phương.

Hồng Nhung (Trung tâm Bảo hiểm và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ, Cục Lưu trữ, Văn phòng Trung ương Đảng)

Tác phẩm sưu tầm

Nguồn tin: https://dangcongsan.vn/