Dấu chân Đội K51 trên đất Mondulkiri: đi tìm những người chưa trở về

Chiều muộn ở phum Ô Am, xã Sre Khtum, huyện Keosima, ánh nắng cuối ngày xuyên qua những tán cây già, phủ xuống vùng đất sỏi đá hoang vắng một màu vàng úa. Dẫn đường cho tổ công tác Đội K51, Bộ CHQS tỉnh Đắk Lắk, là ông Điểu Khuynh, một người dân địa phương đã ngoài 60 tuổi. Ông bảo, nhiều năm trước từng thấy dấu tích mộ bộ đội Việt Nam ở khu vực này.

Chỉ với một thông tin nhỏ như thế, những người lính làm nhiệm vụ quy tập lập tức lên đường. Con đường vào khu vực nghi có mộ liệt sĩ gần như không còn lối đi: cây rừng xen đặc, dây leo chằng chịt, có đoạn anh em phải dùng dao phát mở đường từng mét một; những hố hầm, hào, công sự cũ bị lá mục phủ kín khiến việc di chuyển vô cùng nguy hiểm.

Đất đá được đào xới suốt nhiều giờ liền. Khi lớp đất đỏ được bóc dần lên, một mảnh xương nhỏ bất ngờ lộ ra. Cả tổ công tác lặng người, không ai bảo ai, tất cả cùng quỳ xuống dùng tay gạt từng lớp đất mịn. Rồi những mảnh xương khác dần hiện ra cùng vài di vật đã hoen gỉ. Những bàn tay chai sần cẩn thận gom nhặt từng mẩu xương, từng chiếc cúc áo, mảnh tăng, võng còn sót lại; hài cốt được gói bọc trang nghiêm trong lá cờ Tổ quốc mang theo từ Việt Nam sang.

Thiếu tá QNCN Y Phin Hmốk nghẹn lời: “Chúng tôi luôn nghĩ rằng, khi tìm được hài cốt liệt sĩ cũng giống như tìm được người thân của mình, luôn rất đỗi vui mừng… Bao nhiêu mệt nhọc đều tan biến hết. Chỉ mong sao các bác, các anh sớm được trở về quê hương”.

Tại khu vực suối Ô Tôi, xã Đắk Đam, huyện Ô Răng, ông Chăn Đa cung cấp một nguồn tin quý: trước đây từng phát hiện dấu tích mộ chí bộ đội Việt Nam nhưng nay không còn nhớ rõ vị trí. Ngay trong đêm, Trung tá Nguyễn Văn Từ, Đội trưởng Đội K51, quyết định cử tổ công tác bám địa bàn – một trong những khu vực hiểm trở nhất của tỉnh Mondulkiri, núi cao, suối sâu, rừng già âm u. Anh em dựng lán tạm bên khe suối để ở lại dài ngày, cuộc sống gói trong vài chiếc ba lô con cóc: gạo, cá khô, ít rau xanh, bộ quân phục bạc màu cùng cuốc, xẻng, dao phát. Ban ngày họ chia nhau đi tìm khắp các triền núi, khe suối; ban đêm quây quần bên ánh đèn pin, mở bản đồ quân sự cũ, đối chiếu tọa độ, lần giở từng thông tin lịch sử về các đơn vị từng chiến đấu ở đây.

Ông Chăn Đa nói ông không bao giờ quên hình ảnh bộ đội Việt Nam từng giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi họa diệt chủng Pol Pot – Ieng Sary: “Người dân chúng tôi biết ơn bộ đội Việt Nam rất nhiều. Giờ có cơ hội giúp các anh tìm hài cốt liệt sĩ, chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ hết sức mình”. Có cụ già nhớ mang máng nơi từng chôn cất bộ đội Việt Nam năm xưa; có người phát hiện chiếc tăng võng cũ khi đi rẫy; có người dẫn bộ đội tới tận những khu rừng mà bản đồ cũng không ghi rõ đường đi.

Theo Trung tá Nguyễn Văn Từ, tỉnh Mondulkiri rộng hơn 14.000km², giáp các tỉnh Đắk Lắk, Lâm Đồng và Đồng Nai; địa bàn tìm kiếm của Đội K51 trải rộng trên nhiều huyện. Có những thông tin tưởng rất rõ ràng nhưng khi tới nơi, địa hình đã thay đổi hoàn toàn; người từng chứng kiến việc chôn cất nay đã già yếu, trí nhớ không còn chính xác. Có ngày cả đội nhận hàng chục nguồn tin mà không nguồn nào xác thực. Dù vậy, phương châm của đội chưa bao giờ thay đổi: “Ở đâu có thông tin về liệt sĩ, ở đó có dấu chân Đội K51”.

Mỗi khi tìm thấy hài cốt, các anh cố gắng thu gom đầy đủ nhất những gì còn sót lại – một chiếc răng, mẩu xương nhỏ, chiếc cúc áo hay mảnh tăng võng – ghi chép tỉ mỉ vị trí, thời gian cất bốc, di vật đi kèm và lấy mẫu sinh phẩm để bàn giao khi về nước, phục vụ việc xác minh danh tính.

Ở nơi đóng quân tạm trên đất Campuchia luôn có một bàn thờ nhỏ đặt trang nghiêm. Đại úy QNCN Nguyễn Đình Quý, người hằng ngày chăm lo việc hương khói, kể: “Ba ngày đầu tiên sau khi quy tập được hài cốt, đơn vị đều nấu cơm cúng các bác, các chú theo phong tục của dân tộc mình. Sau đó thì thắp hương, dâng hoa quả hằng ngày. Từ lúc tìm được hài cốt đầu tiên cho đến khi hành quân về nước, bàn thờ chưa bao giờ tắt nhang”.

Nguồn: Báo Quân đội nhân dân.