DẤU CHÂN KHÔNG MỎI

Con đường đất đỏ dẫn vào làng Phú Bình ngày nào cũng in kín dấu dép cao su của bộ đội hành quân. Hết đoàn này đến đoàn khác, những đôi dép đã mòn vẹt vì hàng trăm cây số đường rừng.

Ở đầu làng có một căn lều nhỏ lợp lá cọ. Chủ căn lều là ông Ba Cẩn – một người thợ đóng dép cao su.

Trước chiến tranh, ông chỉ sửa dép cho bà con đi chợ, đi đồng. Nhưng từ khi tuyến hành quân đi qua làng, chiếc ghế gỗ trước cửa nhà ông gần như không lúc nào vắng khách.

Người lính nào có đôi dép đứt quai cũng ghé vào.

Có người chỉ xin một sợi dây buộc tạm.

Có người nhờ đóng lại cả đôi.

Lần đầu, một chiến sĩ trẻ rụt rè hỏi:

"Bác cho cháu gửi tiền công."

Ông Ba cười hiền, lắc đầu.

"Tiền để dành mua thuốc khi bị sốt rét. Đôi dép này bác sửa cho Tổ quốc chứ đâu phải sửa cho riêng cháu."

Tin ấy lan rất nhanh.

Dần dần, bộ đội đi qua đều biết ở đầu làng có một người thợ không bao giờ lấy tiền.

Ban ngày, ông sửa dép.

Ban đêm, ông ngồi cắt từng miếng lốp xe cũ thành đế dép mới.

Không có điện.

Chỉ có ngọn đèn dầu leo lét và tiếng dao cắt cao su đều đều suốt đêm.

Mỗi đôi dép làm xong, ông đều lấy tay vuốt thật kỹ phần quai.

Ông bảo:

"Chỉ cần một cái quai đứt giữa đường là người lính có thể chậm cả đơn vị."

Có lần, một đoàn quân hành quân gấp, hơn một trăm đôi dép đều đã mòn gần hết.

Ông nhìn đống dép rồi trầm ngâm.

Một mình ông không thể làm kịp.

Đêm ấy, cả làng thức trắng.

Các cụ cắt lốp.

Thanh niên đục lỗ.

Phụ nữ luồn quai.

Ông Ba ngồi giữa sân, lắp từng chiếc dép cuối cùng.

Đến gần sáng, hơn một trăm đôi dép được xếp thành hàng ngay ngắn.

Khi đoàn quân lên đường, người chỉ huy xúc động nắm chặt tay ông:

"Chúng tôi không biết bao giờ mới có dịp quay lại."

Ông Ba chỉ cúi xuống nhặt một chiếc đinh nhỏ vừa rơi rồi nói:

"Các chú không cần quay lại. Chỉ cần bước tiếp."

Những lời giản dị ấy theo chân người lính suốt những năm tháng chiến tranh.

...

Ba mươi năm sau ngày đất nước thống nhất, một đoàn cựu chiến binh trở về thăm làng.

Điều đầu tiên họ tìm không phải đình làng hay bến nước.

Họ tìm căn lều sửa dép năm xưa.

Nhưng căn lều không còn.

Ông Ba đã mất từ lâu.

Con trai ông mở chiếc rương gỗ cũ.

Bên trong chỉ có vài con dao cùn, chiếc búa nhỏ đã mòn cán và một cuốn sổ.

Không phải sổ ghi tiền.

Cũng không ghi số lượng dép đã sửa.

Mỗi trang chỉ có ngày, tháng và một dòng ngắn ngủi:

"Đêm nay sửa được 17 đôi."

"Hôm nay làm thêm 26 đôi cho đơn vị hành quân."

"Một chiến sĩ để quên dép, đã gửi người mang theo."

Suốt bảy năm chiến tranh, cuốn sổ không có lấy một dòng nói về công lao của mình.

Ngày khánh thành nhà truyền thống xã, người dân xin gia đình hiến tặng chiếc búa và cuốn sổ ấy.

Một em học sinh nhìn chiếc búa cũ rồi hỏi:

"Chỉ sửa dép thôi mà cũng được trưng bày ạ?"

Người cựu chiến binh đứng cạnh em mỉm cười.

Ông đưa bàn chân đã in đầy sẹo, nhẹ nhàng nói:

"Nếu ngày ấy không có những đôi dép được bác Ba vá lại, có lẽ nhiều người trong chúng tôi đã không kịp đến chiến trường."

Ông dừng một lát rồi nói tiếp:

"Chiến thắng không chỉ được làm nên bởi những người đứng nơi tuyến đầu. Chiến thắng còn được làm nên bởi những người lặng lẽ để người khác có thể bước tiếp."

Trong phòng truyền thống hôm ấy, chiếc búa cũ nằm im sau lớp kính.

Nó không kể được câu chuyện của mình.

Nhưng hàng nghìn dấu chân đã đi qua chiến tranh chính là lời tri ân đẹp nhất dành cho người thợ cả đời chỉ mong những bước chân của Tổ quốc không bao giờ mỏi.