Dấu chân người anh hùng giữa quê hương

Có những con người khi nhắc đến, người ta thường nhớ trước hết đến những chiến công. Nhưng càng tìm hiểu về họ, chúng ta càng nhận ra phía sau những chiến công ấy lại là một cuộc đời rất đỗi bình dị. Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Bảy là một con người như vậy. Ông từng là một trong những phi công chiến đấu xuất sắc của Không quân nhân dân Việt Nam trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ, từng nhiều lần đối mặt với máy bay địch trên bầu trời miền Bắc và lập nên những chiến công khiến tên tuổi ông trở thành một phần đáng nhớ của lịch sử Không quân Việt Nam. Thế nhưng, điều khiến câu chuyện về ông để lại ấn tượng sâu sắc không chỉ là hình ảnh người phi công trên bầu trời, mà còn là hình ảnh một người lính sau chiến tranh trở về quê nhà, sống gần gũi với ruộng vườn, với những người dân xung quanh và giữ cho mình một lối sống giản dị như ngày chưa trở thành người anh hùng.

Nguyễn Văn Bảy, tên thật là Nguyễn Văn Hoa, sinh năm 1936 tại huyện Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp, trong một gia đình thuần nông. Tuổi thơ của ông gắn với một miền quê Nam Bộ và việc học hành khi ấy cũng gặp nhiều khó khăn. Có lẽ chính ông cũng khó hình dung rằng sau này mình lại trở thành một phi công lái máy bay chiến đấu. Theo những hồi ức được đăng tải trên Báo Quân đội nhân dân, khi được lựa chọn đi học lái máy bay, ông mới học hết lớp 3 và còn gặp nhiều hạn chế về việc học. Bước vào quá trình đào tạo phi công, ông tiếp tục phải vượt qua không ít khó khăn về sức khỏe và kiến thức. Có thời gian, do chưa quen với việc bay, ông bị say máy bay rất nhiều. Thế nhưng thay vì bỏ cuộc, ông tự tìm cách thích nghi, vừa học văn hóa, vừa học kỹ thuật hàng không, từng bước vượt qua những trở ngại tưởng như không thuộc về một người nông dân ít học. Câu chuyện ấy cho thấy để trở thành một phi công chiến đấu, bên cạnh năng khiếu còn cần một ý chí học tập và khả năng vượt lên giới hạn của chính mình.

Sau quá trình đào tạo, Nguyễn Văn Bảy trở về nước và được biên chế vào Trung đoàn Không quân tiêm kích 923, đơn vị sử dụng máy bay MiG-17 tham gia chiến đấu trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Từ đây, cuộc đời ông bước sang một giai đoạn hoàn toàn khác. Nếu trước đó ông phải chiến thắng sự thiếu thốn về học tập và những khó khăn trong quá trình huấn luyện thì giờ đây, ông phải đối mặt với những trận không chiến thực sự, nơi chỉ một khoảnh khắc thiếu bình tĩnh cũng có thể ảnh hưởng đến tính mạng của bản thân và đồng đội. Trong những năm 1965-1967, ông đã thực hiện hàng chục lần xuất kích, trực tiếp tham gia nhiều trận không chiến và bắn rơi 7 máy bay Mỹ, gồm 2 chiếc F-105 và 5 chiếc F-4. Có nguồn tư liệu TTXVN ghi nhận ông thực hiện 94 lần xuất kích, trực tiếp không chiến 13 lần; một số tư liệu khác thống kê 93 lần xuất kích. Những con số có sự khác nhau nhỏ giữa các nguồn, nhưng đều thống nhất về dấu mốc quan trọng nhất: Nguyễn Văn Bảy đã bắn rơi 7 máy bay Mỹ và được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1967.

Đằng sau những con số ấy là những trận đánh mà chỉ khi đọc lại mới có thể phần nào hình dung được sự khốc liệt của chiến tranh. Trong một trận đánh trên vùng trời Vĩnh Phú, máy bay của Nguyễn Văn Bảy từng bị tên lửa đối phương đánh trúng, thân máy bay bị thủng nhiều lỗ khiến máy bay mất thăng bằng. Trong hoàn cảnh đó, ông vẫn giữ được bình tĩnh, tiếp tục điều khiển máy bay và trở về sân bay an toàn. Một trận đánh khác trên vùng trời Võ Nhai cũng được ghi lại như một dấu ấn trong cuộc đời chiến đấu của ông, khi ông chủ động tiếp cận đội hình máy bay đối phương và bắn rơi một chiếc F-4. Những trận đánh ấy không đơn thuần là những con số trong bảng thành tích. Đó là những thời điểm mà bản lĩnh của một người lính được thử thách trong khoảng thời gian rất ngắn, khi sự bình tĩnh, khả năng quan sát, kỹ năng điều khiển máy bay và sự phối hợp với đồng đội đều có thể quyết định kết quả của một trận chiến.

Người ta có thể nghĩ rằng một người đã lập được những chiến công như vậy hẳn sẽ mang trong mình một hình ảnh rất đặc biệt, thậm chí có phần xa cách. Nhưng những câu chuyện về Nguyễn Văn Bảy sau này lại cho thấy điều ngược lại. Sau những năm tháng chiến đấu, ông tiếp tục công tác trong quân đội rồi nghỉ hưu vào năm 1991. Khi trở về quê nhà ở Đồng Tháp, ông không chọn một cuộc sống hào nhoáng hay đặt mình ở một vị trí khác với những người dân xung quanh. Ông gắn bó với vườn cây, ao cá, với công việc đời thường và những người hàng xóm quen thuộc. Một con người từng có mặt trong những trận không chiến căng thẳng trên bầu trời lại trở về với những công việc rất gần gũi của một người nông dân. Báo Nhân Dân từng gọi ông là “người phi công nông dân Nam Bộ”, bởi ở ông có một sự kết hợp rất đặc biệt: vẻ đẹp của người chiến sĩ từng trải qua chiến tranh và sự mộc mạc, chân chất của một người con miền quê.

Có lẽ chính hình ảnh ấy khiến câu chuyện về Nguyễn Văn Bảy trở nên đáng nhớ hơn cả những con số về chiến công. Danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân là một phần quan trọng trong cuộc đời ông, nhưng danh hiệu ấy không làm thay đổi cách ông sống. Ông vẫn gần gũi với mọi người, vẫn gắn bó với quê hương và vẫn giữ được sự giản dị của một người nông dân Nam Bộ. Khi đọc những câu chuyện về ông, tôi cảm nhận rõ rằng một người anh hùng không nhất thiết lúc nào cũng phải xuất hiện trong hình ảnh hào hùng. Đôi khi, hình ảnh khiến người ta nhớ lâu nhất lại là một người đã đi qua chiến tranh nhưng sau khi trở về vẫn có thể sống một cuộc đời bình dị, không coi những gì mình đã làm là lý do để đứng cao hơn những người khác.

Câu chuyện về Nguyễn Văn Bảy còn có một chi tiết đặc biệt khác. Trong những năm chiến đấu, ông từng có dịp gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh và được Người động viên, căn dặn. Những cuộc gặp ấy đã để lại trong ông những ấn tượng sâu sắc. Sau mỗi lần lập chiến công, ông lại trở về với nhiệm vụ, với đồng đội và với những trận chiến tiếp theo, chứ không dừng lại ở những lời khen hay thành tích đã đạt được. Có lẽ vì vậy mà nhìn lại hành trình của ông, chúng ta thấy rõ một phẩm chất quan trọng của thế hệ đi trước: khi đất nước cần, họ đặt trách nhiệm lên trước lợi ích cá nhân; khi hoàn thành nhiệm vụ, họ lại trở về với cuộc sống bình thường.

Năm 2019, Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Bảy qua đời, hưởng thọ 84 tuổi. Sự ra đi của ông khép lại một cuộc đời đã đi qua những giai đoạn rất khác nhau của lịch sử đất nước: từ một người thanh niên Nam Bộ tham gia cách mạng, trở thành phi công chiến đấu, lập nhiều chiến công trên bầu trời miền Bắc, rồi sau này trở về sống cuộc đời bình dị tại quê hương. Nhưng sự ra đi ấy không có nghĩa câu chuyện về ông kết thúc. Những bức ảnh, những hồi ức của đồng đội, những câu chuyện được người thân và những người từng gặp ông kể lại vẫn giúp thế hệ sau hình dung về một con người đã sống trong một thời đại mà lòng yêu nước và trách nhiệm với Tổ quốc được thể hiện bằng những lựa chọn rất cụ thể.

Là một người trẻ sinh ra trong thời bình, tôi không thể hiểu hết những cảm giác mà thế hệ của Đại tá Nguyễn Văn Bảy từng trải qua. Chúng tôi không phải sống trong những năm tháng mà mỗi lần lên đường làm nhiệm vụ đều có thể là lần đối mặt với hiểm nguy, cũng không phải chứng kiến đất nước bị chia cắt bởi chiến tranh. Nhưng chính vì không trải qua những điều ấy, thế hệ trẻ hôm nay càng cần biết trân trọng những con người đã sống và cống hiến trong một hoàn cảnh mà chúng ta chỉ có thể tiếp cận qua sách vở, hình ảnh và lời kể. Tìm hiểu câu chuyện của Nguyễn Văn Bảy khiến tôi nhận ra rằng lòng biết ơn với thế hệ đi trước không nên chỉ dừng lại ở việc nhớ tên một người anh hùng hay thuộc những con số về chiến công. Quan trọng hơn là hiểu được giá trị phía sau những điều ấy: tinh thần vượt khó, ý thức trách nhiệm, sự kiên định trước thử thách và cách sống khiêm nhường sau những thành công.

Ngày nay, chúng ta có một cuộc sống khác rất nhiều so với thế hệ của Nguyễn Văn Bảy. Những thử thách mà người trẻ phải đối mặt không còn là chiến tranh, nhưng vẫn có những khó khăn đòi hỏi chúng ta phải có ý chí, trách nhiệm và khả năng vượt qua chính mình. Một sinh viên có thể bắt đầu bằng những điều rất nhỏ: nghiêm túc với việc học, có trách nhiệm với tập thể, biết trân trọng lịch sử, không thờ ơ trước những vấn đề của cộng đồng và không quên rằng cuộc sống bình yên hôm nay không tự nhiên mà có. Đối với tôi, đó cũng là một cách để tiếp nối những giá trị mà thế hệ trước đã để lại.

Điều còn lại sau một cuộc đời không chỉ là những danh hiệu, mà còn là cách một con người được nhớ đến. Nguyễn Văn Bảy được nhớ đến bởi 7 máy bay Mỹ ông đã bắn rơi, bởi những lần xuất kích và những trận không chiến ác liệt, nhưng ông cũng được nhớ đến bởi hình ảnh một người phi công anh hùng trở về làm người nông dân giữa quê nhà. Từ bầu trời chiến tranh đến khu vườn nơi quê hương, ông đã đi qua hai thế giới tưởng như rất khác nhau nhưng đều để lại một điểm chung: sống hết mình với trách nhiệm của mình. Có lẽ đó chính là điều có ý nghĩa nhất mà câu chuyện “thời hoa lửa” có thể trao lại cho thế hệ trẻ hôm nay. Chúng ta không thể sống lại những năm tháng của ông, nhưng có thể sống xứng đáng với những năm tháng ấy bằng cách học tập, trưởng thành và có trách nhiệm hơn với bản thân, gia đình, cộng đồng và đất nước. Khi đó, ký ức về những người đã đi qua chiến tranh sẽ không chỉ nằm lại trong những trang sách, mà sẽ tiếp tục được gìn giữ bằng chính cách sống của thế hệ sau.