Dấu chân Người, hành trình đất nước

DẤU NGƯỜI GIỮA NHỮNG MÙA ĐỔI MỚI

Có những con người khi còn sống thuộc về một thời đại, nhưng khi đã đi xa lại thuộc về muôn thế hệ. Có những ánh sáng không bắt đầu từ một vầng mặt trời, mà được thắp lên từ một trái tim rồi âm thầm truyền qua năm tháng. Chủ tịch Hồ Chí Minh là một ánh sáng như thế. Người đã đi qua thế kỷ XX bằng một cuộc đời giản dị mà vĩ đại, để lại cho dân tộc không chỉ một nền độc lập, mà còn một cách sống, một niềm tin và một tình yêu sâu nặng dành cho con người. Vì thế, dù đất nước đã bước qua chiến tranh, bước vào công cuộc Đổi mới và không ngừng chuyển mình trong những thập niên sau năm 1990, hình bóng Người vẫn không hề lùi lại phía sau lịch sử. Người ở lại – trong ký ức của nhân dân, trong những câu chuyện nhỏ bé của đời thường và trong khát vọng xây dựng một Việt Nam ngày càng tốt đẹp hơn.

Trong rất nhiều câu chuyện về Bác Hồ, có những câu chuyện lớn gắn với những quyết định làm thay đổi vận mệnh dân tộc. Nhưng đôi khi, điều khiến người ta nhớ nhất lại là một câu chuyện rất nhỏ.

Giữa những năm tháng kháng chiến gian khổ, trong cái rét của núi rừng Việt Bắc, Bác bắt gặp một chiến sĩ đang làm nhiệm vụ. Người chiến sĩ đứng giữa trời lạnh, trên người còn thiếu thốn áo quần, nhưng vẫn nghiêm túc hoàn thành công việc được giao. Bác dừng lại hỏi han, ân cần nhắc người chiến sĩ giữ gìn sức khỏe. Biết rằng đời sống của bộ đội còn nhiều thiếu thốn, Bác luôn căn dặn cán bộ phải quan tâm đến từng manh áo, bữa cơm, giấc ngủ của những người đang ngày đêm bảo vệ Tổ quốc.

Chỉ một khoảnh khắc ấy thôi, nhưng dường như đủ để người ta hiểu thế nào là một tấm lòng lớn.

Bởi Bác là người đứng ở vị trí cao nhất của cách mạng, nhưng trái tim Người lại luôn hướng xuống những điều nhỏ bé nhất của đời sống. Một người chiến sĩ đứng gác trong đêm lạnh cũng khiến Người bận lòng. Một em nhỏ thiếu ăn, một người dân gặp khó khăn, một cụ già chưa được chăm sóc chu đáo… tất cả đều có thể trở thành điều Người quan tâm.

Ở Bác, sự vĩ đại không làm Người xa cách nhân dân. Ngược lại, càng gánh trên vai trọng trách lớn lao, Người càng gần nhân dân hơn.

Có lẽ chính từ những điều bình dị ấy mà hình ảnh Hồ Chí Minh đã trở thành một phần sâu thẳm trong tâm thức người Việt Nam. Người không chỉ được nhớ đến bằng những trang sử hào hùng, mà còn bằng một dáng người thanh đạm, đôi dép cao su, bộ quần áo giản dị và một nụ cười hiền. Giữa những biến động dữ dội của lịch sử, Người vẫn giữ cho mình một đời sống trong sáng, tiết kiệm và khiêm nhường.

Đó cũng là lý do vì sao khi Bác đi xa, người dân không chỉ mất đi một vị lãnh tụ, mà có cảm giác như mất đi một người thân.

Năm 1990 là một dấu mốc đặc biệt.

Đúng dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, UNESCO thông qua nghị quyết về việc tổ chức kỷ niệm Người và ghi nhận Hồ Chí Minh là Anh hùng giải phóng dân tộc, Nhà văn hóa kiệt xuất của Việt Nam. Một thế kỷ sau ngày Người sinh ra, tên tuổi ấy không chỉ thuộc về những trang sử Việt Nam mà đã trở thành một giá trị được thế giới ghi nhận.

Nhưng điều đáng nói hơn cả không nằm ở những danh xưng trang trọng.

Điều đáng nói là trong lòng người Việt Nam, sau bao nhiêu năm tháng, tình cảm dành cho Bác vẫn còn nguyên sức sống.

Đất nước khi ấy đang bước vào một giai đoạn mới. Công cuộc Đổi mới mở ra từ năm 1986 tiếp tục được triển khai, đưa Việt Nam từng bước chuyển mình từ một đất nước còn nhiều khó khăn sang một xã hội năng động hơn, mở cửa hơn và hội nhập sâu rộng hơn. Những thế hệ sinh ra sau chiến tranh bắt đầu lớn lên trong một hoàn cảnh khác. Họ không trực tiếp biết đến tiếng bom, không sống trong những ngày đói nghèo của chiến tranh, không được nhìn thấy Bác bằng đôi mắt của mình.

Thế nhưng họ vẫn biết Bác.

Biết Bác qua những trang sách.

Biết Bác qua lời kể của ông bà, cha mẹ.

Biết Bác qua mái trường, qua những bài học đầu đời.

Và hơn hết, biết Bác qua một điều rất khó gọi tên: tình cảm được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Đó là một điều kỳ lạ của ký ức dân tộc. Có những người ta chưa từng gặp nhưng vẫn cảm thấy gần gũi. Có những giọng nói ta chưa từng nghe trực tiếp nhưng vẫn thuộc lòng qua lời kể. Có một con người đã đi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng mỗi khi nhắc đến, người Việt Nam vẫn gọi bằng một tiếng rất đỗi thân thương: Bác.

Không phải “ngài”, không phải một danh xưng xa cách.

Là Bác.

Một tiếng gọi giản dị mà có lẽ đã nói thay hàng triệu trái tim.

Từ năm 1990 đến thời kỳ Đổi mới, đất nước thay đổi từng ngày. Những con đường được mở rộng, những thành phố ngày càng hiện đại, trẻ em có thêm nhiều cơ hội học tập, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân từng bước được nâng cao. Việt Nam ngày càng hội nhập với thế giới.

Trong dòng chảy ấy, tình cảm dành cho Hồ Chí Minh cũng mang một diện mạo mới.

Nếu trong chiến tranh, yêu kính Bác có thể là lòng trung thành, là sự hy sinh, là quyết tâm giành và giữ độc lập, thì trong thời bình, tình cảm ấy được tiếp nối bằng trách nhiệm xây dựng đất nước.

Đó là một người thầy tận tâm với học trò.

Một người công nhân làm việc bằng trách nhiệm.

Một người nông dân cần cù trên mảnh đất quê hương.

Một bác sĩ tận tụy với người bệnh.

Một học sinh miệt mài bên trang sách.

Một người trẻ dám ước mơ, dám sáng tạo và biết sống vì cộng đồng.

Những con người ấy có thể không bao giờ được đứng trên những sân khấu lớn. Nhưng trong những việc làm bình dị của họ, ta vẫn có thể nhận ra một phần tinh thần mà Bác từng gửi gắm: làm việc gì cũng phải có ích cho dân, cho nước; sống không chỉ cho riêng mình.

Bởi tình yêu Bác không nên chỉ nằm trong những vòng hoa, những lễ kỷ niệm hay những lời ca ngợi. Tình yêu ấy cần được tiếp tục bằng hành động.

Nếu một người trẻ biết vượt qua sự ích kỷ để giúp đỡ một người đang gặp khó khăn, đó là một cách nhớ Bác.

Nếu một học sinh biết cố gắng học tập để sau này góp sức cho quê hương, đó cũng là một cách nhớ Bác.

Nếu một công dân biết sống trung thực, có trách nhiệm, biết trân trọng lịch sử và những thành quả của đất nước, thì đó chính là cách thiết thực để giữ gìn những giá trị mà Bác đã để lại.

Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất khi đọc về cuộc đời Hồ Chí Minh là: vì sao một con người đã đi xa từ rất lâu vẫn có thể ở lại lâu đến vậy trong trái tim của nhân dân?

Có lẽ bởi Người chưa bao giờ sống cho riêng mình.

Một đời người, nếu chỉ sống cho bản thân, có thể rồi sẽ bị thời gian cuốn đi. Nhưng một đời người được trao cho dân tộc thì sẽ trở thành một phần của lịch sử. Hồ Chí Minh đã lựa chọn con đường ấy từ khi còn là một thanh niên ra đi tìm đường cứu nước. Và suốt hành trình dài ấy, điều Người hướng đến cuối cùng vẫn là nhân dân.

Bởi vậy, điều ở lại sau một cuộc đời không phải là những gì con người đã giữ cho mình, mà là những gì họ đã trao cho người khác.

Bác đã trao cho dân tộc niềm tin vào độc lập.

Trao cho nhân dân khát vọng tự do.

Trao cho thế hệ sau một bài học về lòng yêu nước.

Và trao cho mỗi người một lời nhắc nhở giản dị: hãy sống sao cho có ích.

Ngày hôm nay, khi chúng ta được sống trong hòa bình, được học tập dưới mái trường, được tự do mơ ước về tương lai, đôi khi chúng ta dễ quên rằng những điều bình thường ấy từng là khát vọng của biết bao thế hệ.

Bởi thế, nhớ về Bác không phải để chúng ta chỉ ngoảnh nhìn quá khứ.

Nhớ về Bác là để biết mình phải sống như thế nào trong hiện tại.

Đó mới là chiều sâu của lòng biết ơn.

Một thế hệ trẻ không thể trở về thời của Bác. Chúng ta cũng không thể sống lại những năm tháng lịch sử mà Người đã trải qua. Nhưng chúng ta có thể tiếp tục con đường của Người bằng những việc phù hợp với thời đại mình đang sống: học tập tốt hơn, sống tử tế hơn, có trách nhiệm hơn, biết trân trọng quê hương và không ngừng góp sức cho cộng đồng.

Nếu thế hệ trước đã dùng máu và nước mắt để bảo vệ Tổ quốc, thì thế hệ hôm nay phải dùng tri thức, bản lĩnh và trách nhiệm để xây dựng Tổ quốc.

Đó có lẽ là cách đẹp nhất để trả lời câu hỏi: Bác còn lại gì trong chúng ta?

Thời gian vẫn cứ trôi. Những thế hệ mới vẫn tiếp tục lớn lên. Đất nước vẫn đang bước đi trên hành trình Đổi mới, hội nhập và phát triển. Rồi sẽ đến lúc những người từng trực tiếp gặp Bác ngày càng ít đi, những ký ức sống dần trở thành ký ức lịch sử.

Nhưng tôi tin rằng, chừng nào người Việt Nam còn biết yêu quê hương, còn trân trọng độc lập, còn mong muốn nhân dân được sống ấm no, hạnh phúc; chừng nào những người trẻ còn biết sống có trách nhiệm với cộng đồng và đất nước, thì chừng ấy “dấu Người” vẫn còn hiện diện.

Bởi Bác Hồ không chỉ sống trong một khoảng thời gian của lịch sử.

Người sống trong một giá trị.

Và những giá trị chân chính thì không dễ mất đi.

Có thể một ngày nào đó, chúng ta sẽ không còn nhớ chính xác mình đã đọc câu chuyện nào về Bác, đã nghe lời dạy nào của Người. Nhưng nếu từ những câu chuyện ấy, trong mỗi chúng ta còn giữ lại một chút lòng yêu nước, một chút sự tử tế, một chút trách nhiệm và một niềm tin rằng mình có thể làm điều có ích cho quê hương, thì ngọn lửa mà Người đã thắp lên vẫn đang cháy.

Bác đã đi xa khỏi cuộc đời, nhưng chưa bao giờ đi xa khỏi lòng dân.

Và giữa những mùa đổi mới của đất nước, giữa những bước chân không ngừng hướng về tương lai, chúng ta vẫn có thể nhận ra một dấu chân quen thuộc – dấu chân của một con người đã dành cả cuộc đời để đi về phía nhân dân.

Dấu chân ấy đã in vào lịch sử.
Ánh sáng ấy đã ở lại với dân tộc.
Và tình yêu ấy – sẽ còn được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, như một ngọn lửa không bao giờ tắt.