DẤU CHÂN NGƯỜI LÍNH – KHI KÝ ỨC LỊCH SỬ TRỞ THÀNH TRÁCH NHIỆM CỦA TUỔI TRẺ

Có những câu chuyện càng nghe càng thấy thời gian như lùi lại. Đó có thể là câu chuyện được kể bên một chén trà, trong một căn nhà nhỏ, qua giọng nói đã chậm hơn bởi tuổi tác của một người từng đi qua chiến tranh. Không có ánh đèn sân khấu, không có những lời lẽ quá đỗi hào hùng, chỉ có những ký ức đã nằm sâu trong tâm trí suốt hàng chục năm. Nhưng chính những câu chuyện giản dị ấy lại khiến người nghe phải suy nghĩ rất lâu. Tôi từng được nghe kể về một người lính đã đi qua những năm tháng chiến tranh. Khi ấy, ông cũng chỉ là một người trẻ, có gia đình, có quê hương, có những ước mơ và dự định riêng cho cuộc đời. Ông cũng từng mong muốn có một cuộc sống bình yên, được làm công việc mình yêu thích, được ở bên những người thân yêu. Thế nhưng khi Tổ quốc cần, ông và biết bao thanh niên cùng thế hệ đã tạm gác lại những ước mơ riêng để lên đường. Ngày chia tay, hành trang của người lính có thể chẳng có gì nhiều ngoài bộ quân phục, một vài vật dụng cá nhân và niềm tin rằng mình đang làm một việc cần thiết cho quê hương, đất nước. Phía sau họ là gia đình, là cha mẹ, là những người thương yêu đang dõi theo; phía trước là một cuộc chiến mà không ai biết ngày trở về.

Có lẽ điều khiến người trẻ hôm nay khó hình dung nhất chính là sự lựa chọn ấy. Chúng ta đang sống trong một thời đại mà việc lựa chọn tương lai gần như nằm trong tay mỗi người. Chúng ta có thể lựa chọn ngành học, công việc, nơi sinh sống, có thể theo đuổi những ước mơ rất riêng. Nhưng với thế hệ cha anh, có một thời điểm mà lựa chọn của họ không chỉ là lựa chọn cho riêng mình. Khi đất nước đứng trước thử thách, họ hiểu rằng độc lập, tự do không phải điều tự nhiên mà có. Họ hiểu rằng nếu không có những người đứng lên bảo vệ quê hương thì những người phía sau sẽ không có được cuộc sống bình yên. Vì vậy, họ đã lên đường. Có người trở về sau chiến tranh với những vết thương trên cơ thể. Có người mang theo những ký ức không thể nào quên. Và cũng có những người mãi mãi nằm lại nơi chiến trường, để lại phía sau cha mẹ già, người vợ trẻ, những đứa con chưa kịp lớn. Họ ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ và dừng lại mãi mãi ở tuổi thanh xuân. Có thể họ chưa kịp thực hiện ước mơ, chưa kịp xây dựng một gia đình trọn vẹn, chưa kịp nhìn thấy đất nước trong những ngày hòa bình. Nhưng chính sự hy sinh của họ đã góp phần làm nên những ngày bình yên mà chúng ta đang được hưởng.

Điều khiến tôi xúc động khi nghe những câu chuyện về người lính không chỉ là những trận chiến hay những chiến công, mà còn là những điều rất đời thường. Đó là nỗi nhớ quê nhà, là hình ảnh người mẹ đứng tiễn con, là những lá thư gửi về gia đình, là tấm ảnh đã cũ, là những người đồng đội từng cùng nhau chia sẻ từng bữa cơm, từng phút giây giữa sự sống và cái chết. Chiến tranh có thể được kể bằng những con số, những mốc thời gian và những trận đánh, nhưng phía sau mỗi con số ấy là một con người. Mỗi người lính là một cuộc đời, một gia đình, một ước mơ. Bởi vậy, khi nhìn lại lịch sử, chúng ta không nên chỉ nhìn thấy những chiến thắng mà còn phải nhìn thấy những mất mát phía sau chiến thắng ấy. Có những bà mẹ chờ con đến cuối đời, có những người vợ chờ chồng trong vô vọng, có những đứa trẻ lớn lên mà không có cơ hội được gọi tiếng cha. Những mất mát ấy không thể đo đếm bằng bất kỳ con số nào, nhưng lại là một phần không thể tách rời của lịch sử dân tộc.

Ngày hôm nay, chúng ta thường nói về hòa bình như một điều hiển nhiên. Một buổi sáng thức dậy, chúng ta nghe tiếng xe cộ ngoài đường, đến trường, đến cơ quan, gặp bạn bè, trở về với gia đình, sử dụng điện thoại, internet, được tự do lựa chọn tương lai và theo đuổi những điều mình yêu thích. Những điều ấy tưởng như rất bình thường, nhưng nếu đặt cạnh cuộc sống của những người trẻ trong chiến tranh, chúng ta sẽ nhận ra đó là những điều vô cùng quý giá. Hòa bình không chỉ là không có tiếng súng. Hòa bình còn là quyền được sống, được học tập, được làm việc, được yêu thương và được mơ ước. Hòa bình là khi một người mẹ không còn phải lo sợ con mình sẽ không trở về. Hòa bình là khi trẻ em được đến trường mà không phải chạy trốn bom đạn. Hòa bình là khi những người trẻ có thể sống trọn vẹn tuổi thanh xuân của mình. Và để có được những điều tưởng như bình thường ấy, biết bao người đã phải đánh đổi bằng tuổi trẻ, máu và cả tính mạng.

Chính vì vậy, thế hệ trẻ hôm nay càng phải biết trân trọng lịch sử. Trân trọng lịch sử không có nghĩa là chỉ nhớ những ngày lễ, những con số hay những sự kiện được ghi trong sách. Trân trọng lịch sử là biết phía sau những trang sách ấy có những con người bằng xương bằng thịt; biết phía sau mỗi chiến thắng là biết bao hy sinh; biết phía sau cuộc sống bình yên hôm nay là hành trình đầy gian khổ của các thế hệ đi trước. Khi những nhân chứng lịch sử ngày càng lớn tuổi, trách nhiệm của thế hệ trẻ càng trở nên quan trọng. Chúng ta cần lắng nghe câu chuyện của họ, tìm hiểu những ký ức của họ và kể lại cho những người trẻ khác. Bởi một ngày nào đó, những người từng trực tiếp sống trong chiến tranh sẽ không còn nữa, nhưng câu chuyện về họ phải tiếp tục được lưu giữ.

Từ những câu chuyện ấy, tôi nhận ra rằng trách nhiệm của thế hệ trẻ hôm nay không phải là lặp lại những gì thế hệ cha anh đã làm, bởi mỗi thời đại có một nhiệm vụ riêng. Thế hệ trước đã cầm súng để bảo vệ độc lập, tự do thì thế hệ hôm nay phải dùng tri thức, bản lĩnh, sức sáng tạo và tinh thần trách nhiệm để xây dựng đất nước. Người trẻ hôm nay không nhất thiết phải làm những điều thật lớn lao mới được gọi là cống hiến. Một học sinh chăm chỉ học tập, một sinh viên nghiêm túc rèn luyện, một người công nhân tận tâm với công việc, một người thầy hết lòng với học sinh, một bác sĩ có trách nhiệm với người bệnh, một kỹ sư nghiên cứu và sáng tạo, một đoàn viên tích cực tham gia hoạt động cộng đồng... tất cả đều đang góp phần xây dựng đất nước. Những việc làm ấy có thể nhỏ bé khi đứng riêng lẻ, nhưng khi hàng triệu người cùng cố gắng, chúng sẽ tạo nên sức mạnh rất lớn.

Đối với đoàn viên, thanh niên, trách nhiệm ấy càng cần được thể hiện bằng hành động cụ thể. Đó là học tập để có tri thức, rèn luyện để có bản lĩnh, lao động để tạo ra giá trị, tình nguyện để sẻ chia với cộng đồng và sống có trách nhiệm với xã hội. Đó là tham gia các hoạt động đền ơn đáp nghĩa, thăm hỏi gia đình chính sách, chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ, tìm hiểu lịch sử địa phương và gìn giữ những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc. Đó cũng là trách nhiệm của người trẻ trong thời đại công nghệ: biết chọn lọc thông tin, không chia sẻ những nội dung sai lệch, không để mạng xã hội trở thành nơi lan truyền sự vô cảm, biết sử dụng công nghệ để học tập, sáng tạo và đóng góp cho cộng đồng. Yêu nước trong thời bình không nhất thiết phải thể hiện bằng những lời nói lớn lao. Đôi khi, yêu nước bắt đầu từ việc làm tốt công việc của mình, sống trung thực, tôn trọng pháp luật, biết giúp đỡ người khác và luôn cố gắng trở thành một công dân có ích.

Tôi từng tự hỏi rằng nếu những người lính năm xưa có thể nhìn thấy đất nước hôm nay, họ sẽ nghĩ gì? Có lẽ họ sẽ vui khi nhìn thấy những thành phố ngày càng phát triển, những con đường nối dài, những ngôi trường đầy tiếng trẻ em, những người trẻ được tự do học tập và theo đuổi ước mơ. Nhưng có lẽ họ cũng mong thế hệ chúng ta hiểu rằng những điều ấy không tự nhiên mà có. Họ đã trao cho chúng ta một đất nước hòa bình, còn chúng ta phải có trách nhiệm giữ gìn và phát triển đất nước ấy. Nếu thế hệ trước đã hy sinh tuổi trẻ để bảo vệ Tổ quốc thì thế hệ hôm nay phải biết sử dụng tuổi trẻ của mình một cách có ý nghĩa. Không ai yêu cầu chúng ta phải trở thành những người hùng, nhưng đất nước cần những người trẻ có tri thức, có lý tưởng, có trách nhiệm và dám hành động vì những điều tốt đẹp.

Mỗi thế hệ đều có một sứ mệnh riêng. Thế hệ cha anh đã hoàn thành sứ mệnh giành và giữ độc lập bằng những hy sinh to lớn. Thế hệ trẻ hôm nay được trao một nhiệm vụ khác: xây dựng một Việt Nam phát triển, văn minh, giàu mạnh và nhân văn. Những thách thức của thời đại mới có thể không còn là tiếng súng hay bom đạn, nhưng vẫn đòi hỏi lòng dũng cảm. Đó là sự dũng cảm để vượt qua sự lười biếng, vượt qua tư duy ích kỷ, vượt qua sự thờ ơ, dám học hỏi, dám sáng tạo và dám chịu trách nhiệm với những lựa chọn của mình. Nếu ngày trước người lính đứng trước kẻ thù để bảo vệ từng tấc đất quê hương, thì ngày nay người trẻ phải đứng trước những thách thức của thời đại để bảo vệ tương lai của đất nước bằng tri thức và hành động.

Có lẽ điều ý nghĩa nhất mà chúng ta có thể làm để tri ân những người đã hy sinh không chỉ là nhớ về họ trong những ngày kỷ niệm, mà là sống sao cho xứng đáng với những gì họ đã trao lại. Hãy học tập nghiêm túc hơn, làm việc trách nhiệm hơn, sống tử tế hơn và biết sẻ chia hơn. Hãy biết cúi đầu trước những người đã ngã xuống, biết lắng nghe những người còn sống và biết biến sự xúc động trước lịch sử thành hành động trong hiện tại. Bởi nếu chỉ tự hào về quá khứ mà không cố gắng trong hiện tại thì niềm tự hào ấy sẽ trở nên vô nghĩa. Lịch sử không chỉ là câu chuyện của những người đã đi qua, mà còn là câu chuyện mà thế hệ hôm nay đang tiếp tục viết.

Những người lính năm xưa đã để lại những dấu chân trên những con đường của chiến tranh. Có những dấu chân đã dừng lại mãi mãi nơi chiến trường, có những dấu chân trở về với quê hương nhưng mang theo những vết thương không thể xóa nhòa. Còn thế hệ chúng ta đang bước đi trên những con đường của hòa bình. Phía trước là một tương lai rộng lớn nhưng cũng đầy thử thách. Chúng ta không thể lựa chọn thời đại mình sinh ra, nhưng có thể lựa chọn cách mình sống trong thời đại ấy. Và tôi tin rằng cách tri ân tốt đẹp nhất đối với thế hệ đã hy sinh chính là sống một tuổi trẻ có lý tưởng, có trách nhiệm, có khát vọng cống hiến; để một ngày nào đó, khi nhìn lại chặng đường mình đã đi qua, chúng ta có thể tự hào nói rằng: chúng ta đã không quên quá khứ, đã trân trọng hòa bình và đã cố gắng làm cho quê hương, đất nước tốt đẹp hơn.

Bởi một thế hệ có thể đi qua, nhưng những giá trị mà họ để lại thì không được phép mất đi. Những câu chuyện về người lính, về những người đã hy sinh cho Tổ quốc không chỉ thuộc về quá khứ. Chúng là lời nhắc nhở đối với hiện tại và là trách nhiệm đối với tương lai. Thế hệ cha anh đã trao cho chúng ta một đất nước hòa bình. Đến lượt mình, thế hệ trẻ hôm nay phải viết tiếp câu chuyện ấy bằng tri thức, bằng hành động, bằng lòng yêu nước và bằng chính những đóng góp dù nhỏ bé của mình. Để mai này, khi một thế hệ khác nhìn lại chúng ta, họ cũng có thể nói rằng: Thế hệ ấy đã sống xứng đáng với những gì cha ông trao lại.