Dấu chân ra đi – khởi đầu của một hành trình vĩ đại

Sáng ngày 5 tháng 6 năm 1911, bến cảng Nhà Rồng ở Sài Gòn đã thức dậy từ rất sớm. Những chuyến tàu buôn neo đậu san sát, cột buồm vươn cao như những nét vẽ cứng cỏi trên nền trời nhạt nắng. Tiếng còi tàu kéo dài, trộn lẫn với tiếng sóng vỗ, tiếng bước chân vội vã của những người phu bến, tạo thành một thứ âm thanh quen thuộc của một đô thị thuộc địa đang chuyển mình. Trong dòng chảy hối hả ấy, có một chàng thanh niên đứng lặng bên cầu tàu, ánh mắt hướng ra biển rộng, như đang nhìn xa hơn tất cả những gì hiện hữu trước mắt. Đó là Nguyễn Tất Thành — một người con của đất Nghệ An, khi ấy mới tròn hai mươi mốt tuổi.

Không ai trong số những người qua lại nhận ra rằng, chàng thanh niên gầy gò, giản dị ấy đang mang trong lòng một quyết định lớn lao — rời Tổ quốc để đi tìm con đường giải phóng dân tộc. Đó không phải là một chuyến đi mưu sinh, cũng không phải là cuộc phiêu lưu tuổi trẻ. Đó là sự lựa chọn của một con người đã sớm nhận ra nỗi đau mất nước, đã trăn trở trước những thất bại của các phong trào yêu nước đương thời và quyết tâm tìm một lối đi khác.

Những năm đầu thế kỷ XX, Việt Nam chìm trong ách thống trị của thực dân Pháp. Các phong trào đấu tranh liên tiếp nổ ra nhưng đều không giành được thắng lợi. Từ phong trào Cần Vương cuối thế kỷ XIX đến phong trào Đông Du đầu thế kỷ XX, tất cả đều lần lượt thất bại. Những con đường cứu nước quen thuộc dường như đã đi vào ngõ cụt. Trong hoàn cảnh đó, Nguyễn Tất Thành không chọn đi theo lối mòn. Ông không sang Nhật như nhiều người cùng thời, cũng không tìm kiếm sự trợ giúp từ các nước châu Á. Ông muốn đi xa hơn, đến tận phương Tây — nơi đã sản sinh ra chính những kẻ đang thống trị đất nước mình — để hiểu họ, và từ đó tìm ra con đường giải phóng dân tộc.

Quyết định ấy không dễ dàng. Rời quê hương là chấp nhận bước vào một hành trình không biết ngày trở lại. Không tiền bạc, không người thân, không một sự đảm bảo nào cho tương lai phía trước. Nhưng có lẽ, chính vì không có gì để dựa vào, nên ông càng buộc phải dựa vào chính mình — vào ý chí, vào niềm tin và vào lòng yêu nước đang cháy bỏng trong tim.

Con tàu buôn của Pháp mang tên Amiral Latouche-Tréville chuẩn bị rời bến. Nguyễn Tất Thành xin làm phụ bếp để có thể lên tàu. Công việc ấy không hề nhẹ nhàng: bếp nóng, công việc nặng nhọc, thời gian kéo dài từ sáng sớm đến đêm khuya. Nhưng đối với ông, đó không phải là trở ngại, mà là con đường duy nhất để bắt đầu hành trình.

Khi bước chân lên boong tàu, ông không quay đầu lại. Không phải vì không lưu luyến, mà bởi ông hiểu rằng nếu ngoái nhìn, nỗi nhớ có thể khiến bước chân chùn lại. Phía sau là quê hương, là gia đình, là tất cả những gì thân thuộc. Phía trước là đại dương mênh mông, là những điều chưa biết, là hành trình đầy gian nan. Nhưng ông vẫn đi.

Con tàu từ từ rời bến. Bờ đất Việt Nam lùi dần, nhỏ lại rồi khuất hẳn sau làn sương mỏng. Biển mở ra trước mắt, rộng lớn và vô tận. Nguyễn Tất Thành đứng lặng, gió biển thổi mạnh làm tung mái tóc, nhưng ánh mắt ông vẫn hướng thẳng về phía trước. Có lẽ trong giây phút ấy, ông không chỉ rời quê hương, mà còn bắt đầu một hành trình mới của chính mình — hành trình đi tìm con đường cho cả dân tộc.

Những ngày đầu trên tàu là những ngày đầy thử thách. Công việc phụ bếp nặng nhọc, điều kiện sinh hoạt khắc nghiệt. Nhưng chính trong hoàn cảnh ấy, Nguyễn Tất Thành bắt đầu quan sát thế giới xung quanh. Con tàu đưa ông đến nhiều vùng đất khác nhau, từ châu Á sang châu Phi, rồi sang châu Âu. Ở mỗi nơi, ông đều chú ý quan sát, học hỏi, tìm hiểu đời sống của người dân, đặc biệt là những người lao động.

Ông nhận ra rằng, không chỉ riêng dân tộc Việt Nam bị áp bức. Ở nhiều nơi trên thế giới, những người lao động cũng phải sống trong cảnh nghèo khổ, bị bóc lột. Điều đó khiến ông suy nghĩ sâu sắc hơn về bản chất của xã hội và con đường đấu tranh. Ông hiểu rằng muốn giải phóng dân tộc, không chỉ cần lòng yêu nước, mà còn cần một con đường đúng đắn, phù hợp với quy luật phát triển của thời đại.

Những năm sau đó, Nguyễn Tất Thành tiếp tục hành trình của mình. Ông đến Pháp, Anh, Mỹ, làm nhiều nghề khác nhau để sống và học hỏi. Năm 1919, tại Paris, ông thay mặt những người Việt Nam yêu nước gửi “Bản yêu sách của nhân dân An Nam” đến Hội nghị Versailles, yêu cầu các quyền tự do, dân chủ cơ bản cho dân tộc Việt Nam. Dù bản yêu sách không được chấp nhận, nhưng đó là lần đầu tiên tiếng nói của người Việt vang lên trên trường quốc tế.

Năm 1920, khi đọc được Luận cương của Lênin về vấn đề dân tộc và thuộc địa, Nguyễn Tất Thành đã tìm thấy con đường cứu nước đúng đắn. Từ đó, ông trở thành người cộng sản, tiếp tục hoạt động cách mạng với một niềm tin rõ ràng hơn, vững chắc hơn.

Nhưng tất cả những bước ngoặt ấy, những nhận thức ấy, những thành quả ấy — đều bắt đầu từ một ngày duy nhất: ngày 5 tháng 6 năm 1911.

Ngày mà một chàng thanh niên rời bến Nhà Rồng.

Nếu nhìn lại lịch sử, có thể thấy đó không phải là một sự kiện ồn ào. Không có súng đạn, không có chiến thắng tức thì. Nhưng chính sự lặng lẽ ấy lại mang trong mình một ý nghĩa sâu sắc. Bởi vì đôi khi, những thay đổi lớn lao nhất lại bắt đầu từ những bước đi rất âm thầm.

Nguyễn Tất Thành sau này trở thành Hồ Chí Minh — vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc Việt Nam. Nhưng vào buổi sáng năm 1911 ấy, ông chỉ là một người thanh niên bình thường, với hai bàn tay trắng và một trái tim đầy khát vọng.

Chính điều đó làm cho câu chuyện trở nên đặc biệt.

Bởi vì nó cho thấy rằng, lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những con người vĩ đại ngay từ đầu, mà còn bởi những con người dám bước đi, dám lựa chọn và dám kiên trì với lựa chọn của mình.

Giữa thời hoa lửa của dân tộc, có những người cầm súng chiến đấu trên chiến trường, và cũng có những người chiến đấu bằng trí tuệ, bằng hành trình tìm kiếm con đường đúng đắn. Nguyễn Tất Thành đã chọn con đường thứ hai — một con đường dài hơn, gian nan hơn, nhưng cũng bền bỉ và sâu sắc hơn.

Bước chân rời bến Nhà Rồng năm 1911 không chỉ là bước chân của một con người, mà là bước chân mở đầu cho hành trình giải phóng dân tộc Việt Nam trong thế kỷ XX.