Dấu chân tảo tần bên chiến lũy chống ngoại xâm

Bà Nguyễn Thị Thạnh, người quê ở rạch Sa Nhiên, thôn Tân Quy Đông, huyện Vĩnh An (nay thuộc phường Tân Quy Đông, thành phố Sa Đéc), là một phụ nữ miệt vườn đồng bằng sông Cửu Long, đẹp người đẹp nết, đảm đang việc gia đình. Bà được ông Trần Văn Thành quê ở rạch Thủ Điềm, thôn Bình Tiên, huyện Vĩnh An, tỉnh An Giang (nay thuộc xã Tân Phú Trung, huyện Châu Thành, tỉnh Đồng Tháp) cưới làm vợ.

Một thời gian sau, vợ chồng bà về ở ấp Bình Phú (Cồn Nhỏ), thôn Bình Thạnh Đông, tổng An Lương, huyện Đông Xuyên, tỉnh Châu Đốc (nay thuộc ấp Bình Thành, xã Phú Bình, huyện Phú Tân, tỉnh An Giang). Bà hạ sinh ba con trai và ba con gái (Trần Văn Nhu, Trần Thị Hè, Trần Văn Chái, Trần Thị Nên, Trần Thị Núi và Trần Văn Trạng), đều được bà nuôi dưỡng dạy dỗ cẩn trọng, trong khi ông Thành ở quân ngũ.

Trừ trai út mất năm 7 tuổi, hai trai còn lại đều khá danh tiếng.

Khi Quản cơ Trần Văn Thành giải ngũ, bà cùng gia đình đến cư ngụ tại khu vực chùa Huê Viên (còn gọi là chùa Vườn Bông, nay thuộc xã Phú Bình, huyện Phú Tân, tỉnh An Giang).

Bà là trợ thủ đắc lực của chồng trong công cuộc khai hoang, trực tiếp vạch kế hoạch và trông coi, đốc thúc, lo hậu cần, động viên mọi người sớm hoàn thành con kinh từ trung tâm Láng Linh ra vàm Cái Dầu. Nên sau này, nhân dân quanh vùng thường gọi kinh này là kinh Ông Bà (còn gọi là rạch hay mương Bờ Dâu).

Khi Quản cơ Trần Văn Thành vào rừng Láng Linh - Bảy Thưa lập căn cứ chống Pháp (tháng 8/1867), bà là người có công giúp chồng trong công cuộc kháng chiến, bà chẳng những là một bậc hiền phụ mà còn có tài văn võ, mưu lược.

Trong suốt cuộc đời hoạt động của Quản cơ Trần Văn Thành, bà vừa là người vợ luôn tảo tần chăm sóc chồng, nuôi dạy con cái nên người, vừa là trợ thủ trong hoạt động binh nghiệp, tôn giáo và kháng chiến của chồng.

Bà giáo dục, khuyên bảo các con đều vào căn cứ tham gia chiến đấu. Mặt khác, bà phụ trách việc hậu cần cho nghĩa quân, hô hào nhân dân quanh vùng tiếp tế, ủng hộ lương thực; động viên vợ con nghĩa quân tham gia khai hoang, vỡ ruộng cấy lúa, trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ, dệt vải, chăn nuôi gia súc... Nhờ con kinh ông bà cho đào trước đây, mà việc canh tác có hiệu quả, góp phần không nhỏ vào việc tự túc lương thực cho nghĩa quân.

Theo sát cánh chiến đấu bên cạnh Quản cơ Trần Văn Thành, có hai người con trai của ông là Trần Văn Nhu và Trần Văn Chái. Ngày 19/3/1873, quân Pháp tấn công vào đồn Sơn Trung, Trần Văn Chái bị thương và bị bắt. Bà rất thương con, song cũng rất sợ con còn nhỏ dại, không giữ được khí tiết, ảnh hưởng đến đại cuộc. Bà nhờ ông Trần Văn Đinh ra nhà ngục Châu Đốc thăm Trần Văn Chái, mang theo mấy đòn bánh tét, trong đó có một đòn nhét một con dao và bức thư ngắn. Lát sau, lính canh khiêng hai xác chết đầy máu, trong đó một là quản ngục, còn xác kia là Trần Văn Chái. Bà vô cùng đau lòng khi được tin Trần Văn Chái vì nghe lời bà đã quyên sinh, bà liền viết thư (theo thể loại nói thơ) gửi cho thông gia và vị hôn thê của Trần Văn Chái.

Sau khi chồng và con hy sinh, bà và các con cùng các nghĩa quân trung kiên trở lại Láng Linh ẩn nhẫn, đùm bọc sống với nhau. Hàng ngày, bà và các con mượn câu kinh tiếng kệ để che mắt quân thù, bên cạnh công việc ra sức động viên mọi người sản xuất lúa gạo, trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ, dệt vải... chuẩn bị hậu cần cho một cuộc khởi nghĩa mới. Nhưng do ngày càng già yếu, bà ngã bệnh và từ trần tại chùa Bửu Hương vào ngày mùng 5 tháng 5 năm Canh Tý (1899), thọ 74 tuổi và được an táng trong khuôn viên chùa Bửu Hương (xã Thạnh Mỹ Tây, huyện Châu Phú, tỉnh An Giang).