NGƯỜI PHỤ NỮ VẼ BẢN ĐỒ BẰNG NHỮNG CUỘC GẶP GỠ

Năm 1959, khi con đường Trường Sơn bắt đầu được mở vào Nam, một trong những vấn đề quan trọng đối với lực lượng cách mạng là phải biết đối phương đang bố trí lực lượng như thế nào ở phía Nam vĩ tuyến 17.

Đó không phải là một công việc có thể hoàn thành bằng một chuyến đi đơn giản.

Phía bên kia là hệ thống quân sự đang được tổ chức chặt chẽ.

Những đồn bốt.

Những đơn vị quân đội.

Những tuyến phòng ngự.

Những bãi mìn.

Những kế hoạch hành quân.

Tất cả đều cần được tìm hiểu.

Người được giao nhiệm vụ ấy là Đinh Thị Vân – một nữ cán bộ tình báo sau này được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Điều đặc biệt là bà chưa từng qua một trường lớp đào tạo nghiệp vụ điệp viên theo nghĩa thông thường.

Những gì bà có là kinh nghiệm hoạt động cách mạng từ thời kháng chiến chống Pháp, khả năng tổ chức cơ sở và một mạng lưới được xây dựng bằng sự kiên trì trong nhiều năm.

Đinh Thị Vân tên thật là Đinh Thị Mậu, quê ở Xuân Trường, Nam Định.

Từ những năm kháng chiến chống Pháp, bà đã tham gia hoạt động cách mạng tại địa phương. Năm 1954, bà được điều sang công tác tình báo. Năm 1955, bà theo dòng người di cư vào Nam để bắt đầu một chặng đường hoạt động bí mật kéo dài nhiều năm.

Bên ngoài, đó là một người phụ nữ sống giữa xã hội miền Nam.

Nhưng phía sau cuộc sống ấy là một nhiệm vụ đặc biệt: xây dựng cơ sở và thu thập thông tin.

Bà hoạt động với bí danh Sáu Vân.

Trong công việc tình báo, một người không thể chỉ dựa vào sự gan dạ.

Điều quan trọng hơn là khả năng xây dựng lòng tin.

Đinh Thị Vân hiểu điều đó.

Bà không trực tiếp xuất hiện trong mọi nhiệm vụ.

Thay vào đó, bà xây dựng mạng lưới, lựa chọn con người, tạo dựng các mối quan hệ và hướng dẫn từng cơ sở hoạt động theo cách phù hợp với vị trí của họ.

Một trong những cơ sở quan trọng của bà là Đinh Thế Phiệt, bí danh Sáu Đốc.

Phiệt từng là sĩ quan chỉ huy cấp đại đội trong quân đội Sài Gòn. Sau khi rời quân ngũ, ông vẫn duy trì nhiều mối quan hệ với các sĩ quan cũ.

Đó là điều Đinh Thị Vân nhìn thấy và tận dụng.

Giữa năm 1955, bà xây dựng Phiệt thành một cơ sở tình báo.

Nhiều năm sau, mối quan hệ ấy trở thành một mắt xích quan trọng trong việc thu thập thông tin quân sự.

Cuối năm 1958, đầu năm 1959, nhiệm vụ mới được đặt ra.

Cần tìm hiểu hệ thống phòng ngự của đối phương ở khu vực phía Nam vĩ tuyến 17.

Đinh Thị Vân rời Sài Gòn trước Tết Kỷ Hợi 1959 để trực tiếp triển khai công việc.

Bà cùng Đinh Thế Phiệt ra Huế.

Bề ngoài, họ là những người đi du lịch.

Nhưng mục đích thực sự là tìm hiểu hệ thống phòng thủ của quân đội Sài Gòn tại khu vực này.

Phiệt sử dụng các mối quan hệ cũ để tiếp cận những người từng là đồng đội.

Một chiếc máy ảnh được mang theo.

Trên bề mặt, đó chỉ là vật dụng phục vụ việc chụp ảnh kỷ niệm.

Nhưng trong chuyến đi ấy, nó trở thành một công cụ để ghi nhận những gì có thể quan sát được về doanh trại và hệ thống phòng ngự.

Thông tin thu được không dừng ở một địa điểm.

Đinh Thị Vân tiếp tục hướng dẫn Phiệt tìm cách tiếp cận một sĩ quan có điều kiện biết rõ khu vực giới tuyến.

Mối quan hệ ấy giúp Phiệt có thêm thông tin về hệ thống phòng thủ từ Huế đến Gio Linh, vị trí các trung đoàn, công sự và bãi mìn.

Những thông tin ấy sau đó được chuyển về cho tổ chức.

Đây chính là điểm khiến công việc của Đinh Thị Vân khác với hình dung thông thường về một người làm tình báo.

Bà không đứng trước một trận đánh.

Không trực tiếp cầm súng.

Không xuất hiện trên chiến trường.

Nhưng những thông tin mà mạng lưới của bà thu thập có thể ảnh hưởng đến cách lực lượng cách mạng đánh giá tình hình và lựa chọn hướng hoạt động.

Một bản đồ phòng ngự không tự nhiên xuất hiện.

Phía sau nó là hàng loạt cuộc gặp gỡ.

Là những mối quan hệ được xây dựng trong nhiều năm.

Là khả năng đặt đúng câu hỏi.

Là việc biết ai có thể cung cấp thông tin.

Và quan trọng nhất, là giữ được bí mật.

Đinh Thị Vân tiếp tục xây dựng mạng lưới của mình.

Có người được bà hướng dẫn đi vào lực lượng không quân.

Có người được bố trí trong các đơn vị quân đội.

Có người trở thành nguồn cung cấp thông tin về những cuộc hành quân.

Mỗi người có một vị trí khác nhau.

Nhưng tất cả đều được kết nối bởi mạng lưới do bà tổ chức.

Trong số đó có Đinh Văn Đoan.

Khi phía đối phương tuyển người vào ngành không quân, Đinh Thị Vân hướng dẫn Đoan nộp hồ sơ.

Đoan từng được dự định cho học lái máy bay.

Nhưng theo hướng dẫn của bà, Đoan tìm cách chuyển sang công việc văn thư – một vị trí có điều kiện tiếp cận thông tin thuận lợi hơn.

Đó là một chi tiết nhỏ.

Nhưng nó cho thấy cách Đinh Thị Vân nhìn công việc tình báo: không phải vị trí nào có vẻ “quan trọng” nhất cũng là vị trí hữu ích nhất.

Điều quan trọng là vị trí ấy có thể cung cấp được thông tin gì.

Một người khác là Hà Đăng, con của một cơ sở cùng di cư vào Nam với bà năm 1955.

Đinh Thị Vân nhận Hà Đăng làm con nuôi từ khi còn nhỏ.

Sau này, Hà Đăng học Trường Võ bị Thủ Đức và trở thành đại đội trưởng thuộc một đơn vị của Sư đoàn 5. Từ vị trí đó, ông nhiều lần cung cấp thông tin về những cuộc càn và hành quân của đối phương.

Mạng lưới ấy không được tạo nên trong một ngày.

Nó được xây dựng qua nhiều năm.

Và Đinh Thị Vân phải trả giá cho công việc ấy.

Từ năm 1959 đến năm 1964, bà bị bắt giam.

Năm năm trong nhà lao là khoảng thời gian mà phía đối phương tìm cách khai thác thông tin từ bà bằng nhiều biện pháp.

Nhưng bà không tiết lộ mạng lưới.

Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, trong thời gian bị giam tại trại Lê Văn Duyệt, bà còn nhiều lần đấu tranh chống lại các thủ đoạn tâm lý nhằm tác động đến những người bị giam giữ.

Năm 1964, Đinh Thị Vân được thả.

Một người vừa trải qua năm năm tù đày có thể đã phải bắt đầu lại từ đầu.

Nhưng với Đinh Thị Vân, công việc không kết thúc.

Sau khi được trả tự do, bà nhanh chóng củng cố lại mạng lưới.

Những năm sau đó, mạng lưới tình báo do bà xây dựng tiếp tục cung cấp thông tin có giá trị.

Đặc biệt trong thời kỳ chuẩn bị và diễn ra cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, mạng lưới của bà cung cấp cho Bộ Chỉ huy những thông tin về bố phòng của Sài Gòn và mức độ hiểu biết của đối phương về kế hoạch của ta.

Tháng 3 năm 1969, do sức khỏe suy giảm sau nhiều năm bị giam giữ và tra tấn, Đinh Thị Vân được tổ chức đưa ra miền Bắc để điều trị và làm công tác huấn luyện tình báo.

Ngày 25/8/1970, Nhà nước phong tặng bà danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhưng khi nhìn lại cuộc đời Đinh Thị Vân, điều đáng nhớ không chỉ là danh hiệu được trao vào năm 1970.

Điều đáng nhớ hơn nằm ở những năm tháng trước đó.

Một người phụ nữ bước vào miền Nam năm 1955.

Không có một vị trí công khai.

Không có quân hàm để tạo uy thế.

Không có chiến trường riêng mang tên mình.

Bà hoạt động bằng cách xây dựng lòng tin.

Bà biến những mối quan hệ đời thường thành một mạng lưới phục vụ nhiệm vụ.

Bà đào tạo và hướng dẫn từng cơ sở.

Bà thu thập thông tin.

Bà giữ bí mật.

Và khi bị bắt, bà bảo vệ mạng lưới bằng sự im lặng.

Có một hình ảnh rất đặc biệt trong câu chuyện về Đinh Thị Vân.

Đó là hình ảnh một người phụ nữ đi giữa một thành phố đông đúc, nhưng phía sau cuộc sống bình thường ấy là một mạng lưới bí mật đang hoạt động.

Một cuộc gặp có thể là một cuộc gặp bình thường.

Một chuyến đi có thể được xem như một chuyến du lịch.

Một chiếc máy ảnh có thể chỉ là chiếc máy ảnh.

Một mối quan hệ gia đình có thể trở thành cầu nối.

Nhưng khi những điều nhỏ bé ấy được đặt trong một nhiệm vụ lớn, chúng tạo thành một hệ thống.

Đinh Thị Vân không vẽ bản đồ bằng bút chì.

Bà góp phần tạo nên nó bằng những cuộc gặp gỡ, những mối quan hệ và những thông tin được chắt lọc qua mạng lưới của mình.

Vì thế, câu chuyện về bà không chỉ là câu chuyện của một nữ anh hùng tình báo.

Đó còn là câu chuyện về nghệ thuật tổ chức con người.

Trong một cuộc chiến mà thông tin có thể quyết định sự chủ động trên chiến trường, những người làm công việc thầm lặng phía sau đôi khi không được nhìn thấy.

Họ không có tiếng súng.

Không có khói lửa.

Không có khoảnh khắc chiến thắng được ghi lại bằng một bức ảnh.

Nhưng họ vẫn góp phần tạo nên chiến thắng.

Đinh Thị Vân là một trong những con người như thế.

Và khi những bản đồ phòng ngự, những thông tin quân sự và những báo cáo đã trở thành tài liệu lịch sử, phía sau chúng vẫn hiện lên hình ảnh một người phụ nữ mang bí danh Sáu Vân – người đã dành nhiều năm của tuổi trẻ để xây dựng một mạng lưới bí mật ngay giữa lòng đối phương.

Một cuộc đời không ồn ào.

Nhưng dấu chân của nó đi rất sâu vào lịch sử.