Dấu chân trên đường 20 Quyết Thắng

Năm 1969, Đặng Thị Xuân rời quê Nghệ An khi vừa tròn mười tám tuổi, viết đơn tình nguyện vào lực lượng thanh niên xung phong với lời nhắn để lại cho mẹ: “Con đi mở đường cho ngày thống nhất.” Đơn vị của chị được điều vào đường 20 Quyết Thắng — con đường xuyên Trường Sơn nối hậu phương miền Bắc với chiến trường miền Nam. Đây là cung đường mà bom Mỹ đánh phá gần như suốt ngày đêm. Cây rừng đổ gãy, đất đá tung mù, mặt đường vừa thông xe tối qua thì sáng mai đã thành hố bom chằng chịt. Công việc của Xuân và đồng đội là san lấp hố bom, phá đá mở đường, dẫn xe qua trọng điểm và cứu hàng hóa khi xe trúng đạn. Ban ngày ẩn trong hang đá, ban đêm họ cầm cuốc xẻng lao ra mặt đường dưới ánh trăng mờ hoặc pháo sáng. Xuân nhớ nhất “cua chữ A” — khúc cua hiểm trở nơi biết bao chuyến xe từng bị tập kích. Mỗi lần có đoàn xe vào, các chị đứng dọc đường làm cọc tiêu sống, cầm đèn bão che kín chỉ hé một vệt sáng nhỏ để lái xe bám hướng. Một đêm mưa rừng năm 1970, đoàn xe chở xăng vào Nam vừa đến trọng điểm thì bom bất ngờ trút xuống. Một xe bốc cháy dữ dội. Nếu lửa lan sang những xe khác, cả tuyến đường có thể tê liệt. Không kịp nghĩ ngợi, Xuân cùng đồng đội lao tới, dùng cát, đất và cành cây dập lửa, đồng thời kéo tài xế bị thương ra khỏi cabin. Sức ép bom hất chị ngã xuống taluy, đầu choáng váng, chân rớm máu vì đá cứa. Nhưng khi tỉnh lại, điều đầu tiên chị hỏi là: “Đoàn xe… qua hết chưa?” Đêm đó, đoàn xe vẫn tiếp tục vượt Trường Sơn. Có những mất mát không lời nào kể xiết. Một người bạn thân của Xuân là Nguyễn Thị Lý, cô gái Hà Tĩnh hay hát ví giặm mỗi tối, đã hy sinh khi đang lấp hố bom sau một trận oanh tạc. Buổi sáng hôm sau, đồng đội nhặt được chiếc lược gỗ và mảnh khăn tay còn sót lại của Lý bên đất đá. Xuân giữ chiếc lược ấy suốt chiến tranh. Chị nói, mỗi lần mệt đến muốn gục, chị lại chạm vào nó để nhớ rằng mình phải sống, phải đi tiếp cho cả những người đã nằm xuống. Năm tháng qua đi, đường 20 giờ xanh trở lại dưới tán rừng, nhưng với bà Đặng Thị Xuân, từng khúc cua, từng vách đá vẫn còn tiếng cuốc xẻng, tiếng xe gầm và tiếng hát đồng đội vọng về. Sau chiến tranh, bà trở về làm một giáo viên làng. Trên bục giảng, bà không chỉ dạy chữ, mà còn kể cho học trò nghe về một thời tuổi trẻ “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”. Bà thường nói:
“Ngày ấy, chúng tôi không nghĩ mình là anh hùng. Chúng tôi chỉ nghĩ đường phải thông, xe phải qua.” Dấu chân của họ năm xưa có thể đã mờ trên đất đỏ Trường Sơn, nhưng trong ký ức dân tộc, đó mãi là những dấu chân của thời hoa lửa — những bước chân bình dị đã mở đường cho hòa bình, thống nhất và tương lai của đất nước.