DẤU CHÂN TRÊN SỎI ĐÁ

Giữa lòng chiến khu Việt Bắc những năm 1950, rừng đại ngàn bao phủ bởi một màn sương dày đặc, lạnh buốt. Những cây cổ thụ già nua vươn cành lá khẳng khiu như những cánh tay khổng lồ che chở cho ATK (An toàn khu). Ở đó, có một căn lán nhỏ nằm chênh vênh bên sườn núi, mái lợp lá cọ đơn sơ, xung quanh là những luống rau xanh mướt do chính tay người chủ của căn lán chăm bón. Người chủ đó, cả dân tộc gọi bằng cái tên thân thương: Bác Hồ.

Đêm nay, gió ngàn rít qua khe liếp mạnh hơn thường lệ. Anh chiến sĩ cảnh vệ tên là Thành, người thanh niên quê Nghệ An với đôi mắt sáng và lòng nhiệt huyết, đang đứng gác dưới gốc cây đa cổ thụ. Anh nhìn lên phía lán của Bác. Ánh đèn dầu nhỏ nhoi, vàng vọt vẫn hắt ra từ khung cửa sổ tre. Bác lại thức. Có lẽ, trong cuộc kháng chiến này, số đêm Bác ngủ chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Thành nhớ lại ngày đầu tiên mình được về nhận nhiệm vụ bảo vệ Bác. Anh đã hình tưởng về một vị Chủ tịch nước uy nghi, xung quanh có lính hầu, xe ngựa hay ít nhất là một căn nhà gạch kiên cố. Nhưng thực tế đã khiến anh bàng hoàng. Bác ở trong một căn lán mà theo lời Người là "đa năng": vừa là phòng làm việc, phòng ngủ, vừa là nơi tiếp khách. Đồ đạc của vị đứng đầu chính phủ chỉ vỏn vẹn một chiếc máy chữ cũ kỹ, một chiếc ba lô sờn vai, vài bộ quần áo kaki và đôi dép cao su cắt từ lốp xe máy bay địch.

Bất chợt, cánh cửa lán mở ra. Bác bước ra ngoài, vai khoác chiếc áo trấn thủ đã bạc màu. Bác không nhìn thấy Thành ngay, Người đứng lặng nhìn về phía những đỉnh núi mờ ảo trong mây. Thành khẽ ho một tiếng rồi bước ra chào.

"Bác chưa ngủ ạ? Trời lạnh lắm, Bác vào nghỉ kẻo ốm."

Bác quay lại, nụ cười hiền hậu xua tan cái giá lạnh: "Chú Thành đấy à? Bác đang nghĩ về đồng bào dưới xuôi. Tin báo về, giặc lại vừa càn quét qua một ngôi làng ở Hà Nam, nhà cửa bị cháy, dân mình lại phải sơ tán vào rừng. Nghĩ đến dân, Bác không sao chợp mắt được chú ạ."

Giọng Bác trầm và ấm, nhưng chứa đựng một nỗi đau khôn nguôi. Thành lặng người. Anh hiểu rằng, mỗi bước đi của cuộc kháng chiến, mỗi nỗi khổ của nhân dân đều đè nặng lên đôi vai gầy của Người.

Kháng chiến là gian khổ, là "cháo bẹ rau măng". Bác Hồ cũng không ngoại lệ. Bác đặt ra quy định: Bác ăn thế nào thì anh em cảnh vệ, văn phòng ăn thế ấy. Có lần, đơn vị nhận được một túi gạo nếp và ít thịt gà từ hội phụ nữ gửi tặng Bác. Anh em bếp trưởng bàn nhau nấu riêng cho Bác một bữa tươm tất để bồi dưỡng.

Khi mâm cơm được bưng lên, Bác nhìn bát xôi trắng và đĩa thịt gà, rồi nhìn sang mâm cơm của anh em chỉ có măng đắng và muối vừng. Bác lặng lẽ bưng đĩa thịt gà sang mâm của các chiến sĩ trẻ.

"Bác già rồi, ăn ít thôi. Các chú còn đang tuổi sức vóc, phải ăn nhiều mới có sức mà đánh giặc, mà bảo vệ Bác chứ!"

Anh em nhất quyết không chịu, ai nấy đều rưng rưng: "Thưa Bác, đây là tấm lòng của đồng bào gửi riêng cho Bác, chúng cháu không dám ăn đâu ạ."

Bác nghiêm mặt nhưng ánh mắt vẫn đầy yêu thương: "Tấm lòng của đồng bào là dành cho kháng chiến. Mà kháng chiến là của toàn dân. Bác ăn ngon mà các chú nhịn, thì cái miếng ngon ấy nó nghẹn ở cổ, Bác không nuốt nổi. Chia ra, mỗi người một miếng, thế mới là tình đồng chí."

Sự công bằng và giản dị của Bác không chỉ dừng lại ở bữa ăn. Hình ảnh đôi dép cao su của Người đã trở thành một huyền thoại sống. Đôi dép ấy đã cùng Người đi qua biết bao cung đường rừng, lội bao nhiêu con suối. Có lần quai dép bị đứt, anh em muốn thay đôi mới, nhưng Bác bảo: "Còn dùng được, các chú chỉ cần đóng lại cái đinh là xong. Đất nước còn nghèo, chiến sĩ còn thiếu giày, Bác dùng thế này là tốt lắm rồi."

Chính đôi dép ấy đã in dấu chân lên khắp các chiến trường, từ Cao Bằng, Bắc Kạn đến Thái Nguyên, trở thành biểu tượng của ý chí vượt khó, của tinh thần tiết kiệm mà cả dân tộc noi theo.

Năm 1950, cuộc kháng chiến bước vào giai đoạn bước ngoặt. Chiến dịch Biên giới bùng nổ. Lần đầu tiên, Bác Hồ trực tiếp ra mặt trận. Thành được tháp tùng Bác trong chuyến đi lịch sử ấy.

Đường ra mặt trận hiểm trở, đèo cao vực thẳm. Bác không ngồi kiệu, cũng không đi ngựa. Người chống gậy, đi bộ như một người lính thực thụ. Trên đường đi, Bác gặp một đơn vị vận tải đang kéo pháo qua đèo. Bùn đất bám đầy người, mồ hôi nhễ nhại. Bác dừng lại, cùng anh em đẩy pháo.

Một chiến sĩ trẻ không nhận ra Bác, thấy một cụ già râu dài, mắt sáng cùng đẩy pháo với mình thì ngạc nhiên hỏi: "Cụ già rồi mà khỏe thế?"

Bác cười: "Khỏe chứ, vì chúng ta đang đẩy pháo để bắn vào đầu giặc mà!"

Đến khi mọi người nhận ra đó là Bác Hồ, tất cả đều vỡ òa. Tiếng hô "Bác Hồ muôn năm!" vang động cả một góc rừng. Sự xuất hiện của Người như một luồng sinh khí mới, biến những mệt mỏi thành sức mạnh thần kỳ.

Tại mặt trận Đông Khê, Bác đứng trên đỉnh núi quan sát trận địa. Hình ảnh Bác với chiếc áo khoác ấm, chiếc mũ ca lô, đôi mắt chăm chú nhìn vào ống nhòm đã được ghi lại trong lịch sử. Nhưng ít ai biết rằng, đêm đó, khi trận đánh diễn ra ác liệt, Bác không ngủ. Người ngồi bên bản đồ, từng nét bút đỏ gạch chân những vị trí trọng yếu.

Khi tin thắng trận báo về, Bác vui lắm, nhưng Người ngay lập tức nhắc nhở các tướng lĩnh: "Thắng lợi bước đầu không được chủ quan. Phải chăm sóc thương binh, phải đối xử nhân đạo với tù binh. Họ cũng là con người, bị bắt đi làm bia đỡ đạn cho thực dân."

Lòng nhân đạo của Bác xuyên qua cả ranh giới của hận thù, tạo nên một bản sắc văn hóa kháng chiến rất riêng của Việt Nam: Đánh giặc để cứu nước, nhưng không bao giờ đánh mất tính người.

Một đêm trăng sáng trên đỉnh núi, Bác ngồi một mình viết thư. Thành tiến lại gần, thấy Bác đang viết thư cho các cháu thiếu nhi nhân dịp Tết Trung thu.

Giữa khói lửa chiến tranh, giữa những toan tính chiến lược quân sự cân não, Bác vẫn dành một góc tâm hồn cho trẻ thơ. Bác viết: "Ai yêu các nhi đồng bằng Bác Hồ Chí Minh...". Những dòng chữ ấm áp ấy sẽ băng qua rừng sâu, qua đồn bốt giặc để đến với những đứa trẻ đang phải sống trong vùng tạm chiếm, truyền cho chúng niềm tin vào ngày độc lập.

Bác quay sang bảo Thành: "Chú Thành này, sau này hòa bình, chú muốn làm gì?"

Thành bối rối: "Dạ, cháu chỉ muốn được tiếp tục bảo vệ Bác thôi ạ."

Bác cười, ánh trăng soi rõ những nếp nhăn trên gương mặt Người: "Bác già rồi, không cần bảo vệ mãi đâu. Đất nước hòa bình, chú phải đi học. Phải có kiến thức để xây dựng nước nhà. Chúng ta đánh đuổi giặc Pháp là để dân ta được học hành, được ấm no. Đó mới là mục đích cuối cùng của cách mạng."

Câu nói ấy đã thay đổi cuộc đời Thành. Anh hiểu rằng, kháng chiến không chỉ là cầm súng, mà còn là chuẩn bị cho một tương lai tươi sáng hơn.

Chín năm kháng chiến trường kỳ đã kết thúc bằng chiến thắng Điện Biên Phủ "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu". Ngày Bác trở về Thủ đô Hà Nội, cả biển người đón đợi. Nhưng Bác không chọn ở trong Phủ Toàn quyền lộng lẫy. Người chọn căn nhà gỗ nhỏ bên cầu ao, một lần nữa khẳng định lối sống giản dị cho đến hơi thở cuối cùng.

Thành bây giờ đã trở thành một cán bộ, nhưng mỗi khi có dịp vào thăm Bác, anh vẫn thấy bóng dáng vị Cha già ấy bên chiếc máy chữ, bên luống rau, và vẫn đôi dép cao su năm nào.

Trong những năm kháng chiến chống Mỹ sau đó, dù sức khỏe đã yếu đi, Bác vẫn không ngừng dõi theo từng bước chân của các chiến sĩ miền Nam. Người nói: "Miền Nam luôn ở trong trái tim tôi." Giọt nước mắt của Người rơi mỗi khi nghe tin đồng bào miền Nam bị tàn sát chính là mệnh lệnh trái tim thúc giục cả dân tộc bền gan chiến đấu.