Đậu Sỹ Hùng – Bức thư cuối cùng trước trận đánh cao điểm 845

Thời kỳ lịch sử: Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước – năm 1967.
Phần 1: Người lính quê Yên Thành

Đậu Sỹ Hùng sinh năm 1941, quê xã Công Thành, huyện Yên Thành, Nghệ An.

Tháng 4/1959, khi mới 18 tuổi, ông xung phong nhập ngũ.

Một chi tiết khiến câu chuyện về ông càng đặc biệt: Hùng là con trai duy nhất trong gia đình, thuộc diện được ưu tiên, nhưng vẫn tình nguyện vào quân đội. Sau huấn luyện, ông được biên chế vào Sư đoàn 325.

Năm 1965, trước khi cùng đơn vị hành quân vào chiến trường, ông được cấp trên cho về thăm nhà.

Đó là lần gặp gia đình mà sau này người thân mới biết là lần cuối.

Người vợ trẻ vừa sinh con trai được 20 ngày.

Đứa trẻ ấy mang tên Đậu Sỹ Hương.

Người cha lên đường khi con còn chưa đủ lớn để nhận biết khuôn mặt của mình.

Ba năm sau, Hùng đã trở thành Trung đội trưởng Trung đội 5, Đại đội 2, Tiểu đoàn 4.

Một người lính trẻ năm nào giờ phải dẫn đồng đội bước vào những trận đánh khốc liệt của chiến trường Đường 9.

Phần 2: Cao điểm 845 phía Tây Đường 9

Năm 1967.

Chiến trường phía Tây Đường 9 trở thành một trong những khu vực giao tranh ác liệt.

Đơn vị của Đậu Sỹ Hùng được giao nhiệm vụ bao vây, tiêu diệt địch tại cao điểm 845.

Trên cương vị Trung đội trưởng, ông chỉ huy Trung đội 5, Đại đội 2, Tiểu đoàn 4, phối thuộc với đơn vị bạn chiến đấu.

Đây không phải một câu chuyện về một vị tướng.

Không có những mệnh lệnh được ghi lại trong các bộ sử lớn.

Chỉ có một người trung đội trưởng và những người lính dưới quyền mình.

Những người phải bước vào trận đánh mà không biết ai sẽ trở về.

Trong chiến tranh, một người chỉ huy trung đội không đứng ở một nơi xa chiến trường.

Ông ở cùng những người lính của mình.

Cùng hành quân.

Cùng đối mặt với hỏa lực.

Và khi trận đánh bắt đầu, trách nhiệm của người chỉ huy cũng là trách nhiệm với từng người lính bên cạnh.

Đậu Sỹ Hùng đã bước vào trận đánh ấy với tư cách đó.

Trung đội trưởng của những người lính Sư đoàn 325.

Chú thích: Chiến trường phía Tây Đường 9, Quảng Trị – khu vực được các tư liệu về liệt sĩ Đậu Sỹ Hùng xác định là nơi đơn vị ông chiến đấu năm 1967.
Nguồn ảnh: Tư liệu chiến trường Quảng Trị, Báo Quân đội nhân dân và các cơ quan lưu trữ lịch sử.

Phần 3: Lá thư trước trận đánh

Trước khi bước vào trận đánh, Đậu Sỹ Hùng viết thư cho vợ.

Lá thư ấy không dài.

Nhưng đọc lại sau hơn nửa thế kỷ, người ta có thể thấy trong đó cả một cuộc đời.

Ông gọi vợ là Lâm.

Ông nhắc đến vợ.

Nhắc đến đứa con trai nhỏ.

Nhưng phía sau những tình cảm riêng tư ấy vẫn là người lính đang chuẩn bị bước vào trận chiến.

Ông viết rằng mình sắp bước vào một “trận đấu thử lửa” và dặn vợ nếu mình hy sinh thì hãy can đảm, nuôi con và giúp đỡ cha mẹ hai bên.

Có lẽ điều khiến lá thư trở nên ám ảnh không nằm ở những lời lớn lao.

Mà nằm ở sự bình tĩnh của một người biết rằng phía trước mình có thể là cái chết.

Ông không viết cho vợ những lời bi lụy.

Ông chuẩn bị cho người ở lại.

Nếu ông không trở về, người vợ phải tiếp tục sống.

Phải nuôi con.

Và phải nói cho đứa trẻ biết về người cha mà nó chưa từng được nhìn thấy.

Đó là điều người lính Đậu Sỹ Hùng muốn gửi lại.

Không phải một lời hứa chắc chắn sẽ trở về.

Mà là một lời dặn phòng khi ông không thể trở về.

Phần 4: Người cha mà con trai chưa từng nhìn thấy

Trong lá thư, Đậu Sỹ Hùng nhắc đến con.

Đó là một đứa trẻ mới lên hai tuổi.

Nhưng điều đau lòng hơn là: người cha ấy chưa từng có cơ hội nhìn thấy con lớn lên.

Năm 1965, khi Hùng về thăm nhà trước lúc vào chiến trường, con trai ông mới được 20 ngày tuổi.

Sau đó ông lại lên đường.

Đến năm 1967, khi viết lá thư cuối cùng, ông biết rằng chiến trường phía trước có thể khiến mình không bao giờ trở lại.

Ông dặn vợ:

Nếu ông hy sinh, hãy kể cho con nghe về người cha của nó.

Một người cha mà con trai chỉ có thể biết qua lời kể của mẹ.

Phần 5: Đậu Sỹ Hùng hy sinh

Sau lá thư ấy, Đậu Sỹ Hùng trở lại với chiến trường.

Năm 1967, đơn vị ông tiếp tục chiến đấu tại khu vực cao điểm 845 phía Tây Đường 9.

Trong trận chiến, Trung đội trưởng Đậu Sỹ Hùng đã anh dũng hy sinh.

Từ đây, những gì xảy ra với người lính ấy chìm vào chiến tranh.

Gia đình nhận giấy báo tử.

Người vợ trẻ trở thành người mẹ một mình nuôi con.

Đứa trẻ lớn lên mà không có cha bên cạnh.

Nhưng câu chuyện về Đậu Sỹ Hùng chưa kết thúc.

Bởi gia đình không chấp nhận việc người thân của mình mãi mãi chỉ là một cái tên trên giấy báo tử.

Sau ngày đất nước thống nhất, vợ và con ông nhiều lần đi tìm hài cốt.

Họ đến những nghĩa trang.

Tìm kiếm trên địa bàn Quảng Trị và dọc tuyến biên giới Việt – Lào.

Nhưng nhiều năm vẫn không có kết quả.

Rồi một ngày, sau hơn ba thập niên, một mảnh nhôm nhỏ từ lòng đất đã đưa cái tên Đậu Sỹ Hùng trở lại với gia đình.

Chú thích: Đội Quy tập 584, Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị trong hoạt động tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Việt Nam tại Savannakhet, Lào.
Nguồn ảnh: Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị và TTXVN; việc quy tập mộ Đậu Sỹ Hùng được Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam ghi nhận.

Phần 6: Một mảnh nhôm đưa người lính trở về

Trung tuần tháng 1/2001.

Trong một đợt tìm kiếm, cất bốc hài cốt liệt sĩ tại bản Mày, xã Tà Rịa, huyện Sepone, tỉnh Savannakhet, Lào, Đội Quy tập 584 phát hiện bốn ngôi mộ.

Một trong những di vật tìm thấy là mảnh nhôm khắc:

“Đậu Sỹ Hùng - 31202”.

Chỉ vài chữ.

Nhưng với những người làm công tác tìm kiếm liệt sĩ, vài chữ ấy có thể là cả một cánh cửa.

Bảo tàng Quân khu 4 bắt đầu đối chiếu thông tin.

Sáu tháng sau, thân nhân của Đậu Sỹ Hùng tìm đến bảo tàng.

Cái tên đã được xác minh.

Người lính mất tích sau chiến tranh cuối cùng đã có một danh tính rõ ràng.

Và rồi gia đình còn trao lại một thứ quý giá hơn:

bức thư cuối cùng ông viết trước khi bước vào trận đánh.

Lá thư đã đi qua chiến tranh.

Đi qua hơn ba mươi năm chờ đợi.

Đi qua những lần gia đình tìm kiếm.

Cuối cùng, nó trở thành một hiện vật được lưu giữ để kể lại câu chuyện của người lính năm xưa.

Chú thích: Mảnh nhôm khắc “Đậu Sỹ Hùng - 31202”, di vật giúp xác minh danh tính liệt sĩ sau khi hài cốt được tìm thấy tại Savannakhet, Lào.
Nguồn: Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, Bảo tàng Quân khu 4.

Lời kết: Lá thư còn lại sau hơn nửa thế kỷ

Có những người lính được lịch sử nhớ đến bằng một trận đánh lớn.

Có những người được nhớ bằng một chiến công.

Nhưng cũng có những người chỉ để lại một lá thư.

Đậu Sỹ Hùng thuộc về những người như thế.

Ông không phải một vị tướng.

Không phải một nhân vật thường xuất hiện trong những trang sách lịch sử phổ thông.

Ông là một Trung đội trưởng Sư đoàn 325, một người chồng, một người cha, một người lính đã bước vào trận đánh cao điểm 845 năm 1967 và không trở về.

Nhưng hơn nửa thế kỷ sau, lá thư của ông vẫn còn đó.

Trong những dòng chữ đã cũ, người ta nhìn thấy một người lính đang đứng trước ranh giới sinh tử.

Ông nhớ vợ.

Nhớ con.

Nhưng vẫn phải đi.

Và ông đã chuẩn bị cho người thân điều đau đớn nhất: khả năng ông sẽ không trở về.

Năm 2001, hài cốt của ông được tìm thấy tại Savannakhet, Lào.

Một mảnh nhôm nhỏ trả lại tên tuổi cho người đã nằm dưới đất hơn ba mươi năm.

Một lá thư trả lại tiếng nói cho người lính đã im lặng từ năm 1967.

Và một người con trai cuối cùng có thể biết rõ hơn về người cha mà mình chưa từng được nhìn thấy.

Đậu Sỹ Hùng đã không trở về với vợ con.

Nhưng ông đã trở về với ký ức của gia đình.

Trở về với những người đồng đội.

Và trở về với chúng ta qua một lá thư được gìn giữ qua chiến tranh.

Có lẽ đó cũng là cách một người lính trở về sau hơn nửa thế kỷ: không phải bằng bước chân, mà bằng tên tuổi, kỷ vật và câu chuyện mà những người còn sống kể lại.

Xin được tưởng nhớ liệt sĩ Đậu Sỹ Hùng.

Và biết ơn những người lính bình dị như ông – những con người đã rời quê hương, bước vào chiến trường khi tuổi đời còn rất trẻ, để rồi gửi lại nơi ấy cả tuổi thanh xuân và mạng sống của mình.

Chú thích: Không gian tưởng niệm và trưng bày di vật liệt sĩ tại Bảo tàng Quân khu 4 – nơi lưu giữ mảnh nhôm và bức thư của liệt sĩ Đậu Sỹ Hùng.
Nguồn ảnh: Bảo tàng Quân khu 4 và Báo Quân đội nhân dân