Đấu tranh chính trị của phụ nữ miền Nam trong hai cuộc kháng chiến

Ngay từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, phong trào đấu tranh chính trị của quần chúng đã được phát động mạnh mẽ trên khắp cả nước. Ở Nam Bộ, hàng trăm cuộc biểu tình, bãi công, bãi thị của công nhân, nông dân liên tiếp nổ ra, trong đó phụ nữ luôn là lực lượng tham gia đông đảo, bền bỉ và đầy bản lĩnh.

Không chỉ đứng chung trong các yêu sách đòi quyền lợi lao động như chống đánh đập, chống cúp phạt lương, phụ nữ còn mạnh dạn nêu lên những yêu cầu riêng của nữ công nhân, đòi cải thiện điều kiện làm việc, đời sống và nhân phẩm. Song song với đấu tranh đường phố, phụ nữ Nam Bộ còn tham gia các hình thức đấu tranh công khai, hợp pháp trên mặt trận báo chí, tiêu biểu là phong trào vận động nữ quyền thông qua các tờ báo tiến bộ như Phụ nữ Tân Văn. Các hoạt động đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ, chống sưu thuế, chống phát xít… diễn ra sôi nổi, phản ánh vai trò ngày càng rõ nét của phụ nữ trong đời sống chính trị – xã hội.

Từ Cách mạng Tháng Tám đến kháng chiến chống Pháp Trong Tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và suốt 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp (1945–1954), phụ nữ Nam Bộ tiếp tục là lực lượng nòng cốt trên nhiều mặt trận đấu tranh chính trị. Họ trực tiếp tham gia giành chính quyền ở cơ sở, vận động nhân dân quyên góp cho kháng chiến, tích cực trong các phong trào chống giặc đói, giặc dốt, cũng như các cuộc vận động của học sinh, sinh viên, trí thức yêu nước. Bằng sự kiên trì, mềm dẻo nhưng quyết liệt, phụ nữ đã góp phần giữ vững hậu phương, tiếp thêm sức mạnh cho tiền tuyến.

“Đội quân tóc dài” – biểu tượng đấu tranh chính trị thời chống Mỹ Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, thực hiện đường lối đấu tranh “hai chân, ba mũi” (chính trị – quân sự – binh vận) của Đảng, hình thức đấu tranh chính trị tiêu biểu và sáng tạo nhất của phụ nữ miền Nam chính là sự ra đời của “Đội quân tóc dài”.

Xuất hiện từ phong trào Đồng khởi ở Bến Tre năm 1960, “Đội quân tóc dài” nhanh chóng lan rộng khắp miền Nam, từ nông thôn đến thành thị, từ vùng tạm chiếm đến các đô thị lớn như Sài Gòn. Đây là một lực lượng đấu tranh đặc biệt, với phương thức tổ chức linh hoạt, nội dung và hình thức đấu tranh luôn biến hóa để thích ứng với từng địa bàn, từng thời điểm.

Phụ nữ miền Nam đã trực diện xuống đường đấu tranh chống bắt lính, chống dồn dân lập “ấp chiến lược”, phản đối các cuộc bắn phá, rải chất độc hóa học, đấu tranh đòi bồi thường nhân mạng cho dân thường. Ở đô thị, nữ công nhân, học sinh – sinh viên, tiểu thương, trí thức, ni sư, Phật tử… liên tiếp tham gia các cuộc mít tinh, biểu tình, tuyệt thực, phản đối chiến tranh và chính quyền tay sai.

Vũ khí của lòng yêu nước Trong đời sống thường ngày, họ là những người vợ, người mẹ, người con gắn bó với ruộng đồng, gia đình, chợ búa. Nhưng khi Tổ quốc cần, họ sẵn sàng xuống đường, giương cao biểu ngữ, đối mặt với dùi cui, súng đạn của kẻ thù. Vũ khí của họ không phải là bom đạn, mà là lòng yêu nước nồng nàn, ý chí quật khởi và sức mạnh đoàn kết của phụ nữ miền Nam.

Ngày nay, hơn 1.000 bức ảnh và hiện vật trong sưu tập chuyên đề “Đấu tranh chính trị của phụ nữ miền Nam” đang được lưu giữ tại Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ là những chứng tích lịch sử sinh động, khẳng định đóng góp to lớn, bền bỉ và đầy sáng tạo của phụ nữ miền Nam trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ – một trang sử giàu tự hào của dân tộc Việt Nam.