Để đi đến trận thắng B52 tháng 12 năm 1972 của bộ đội tên lửa Việt Nam.
4. Chiến dịch Linebacker
Ngày 13/12/1972, Hội nghị Pari về Việt Nam bị bế tắc. Mỹ tuyên bố đình chỉ vô thời hạn và Kitxinhgiơ (Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ) hối thúc Nichxơn (Tổng thống Mỹ) dùng B52 ném bom miền Bắc Việt Nam như kế hoạch đã chuẩn bị trước. Ngày 14/12/1972, Nichxơn phê chuẩn kế hoạch tập kích đường không chiến lược, chủ yếu bằng B52 vào Hà Nội, Hải Phòng và một số thành phố khác ở miền Bắc lấy tên là chiến dịch LinebackerII (1) từ 19 giờ ngày 18/12/1972.Tính trung bình mỗi chiếc B52 đi ném bom Bắc Việt Nam, không quân Mỹ phải huy động thêm 7 máy bay các loại đi theo để phục vụ, bảo vệ và phối hợp tác chiến (KC135 tiếp dầu, EB66 gây nhiễu, F111 đi trước bắn phá sân bay, F4 đi hộ tống hai bên, F4-E chặn kích máy bay Míc 21, F105-G khống chế các trận địa tên lửa…). Như vậy, mỗi đợt ném bom có khoảng gần 100 lượt B52 thì cũng có khoảng 400 đến 500 máy bay Mỹ hoạt động trên bầu trời miền Bắc. Hàng trăm máy bay các loại cùng hoạt động trên một vùng trời hẹp trong đêm tối, cách căn cứ hàng trăm, hàng nghìn km nhưng không có sự va chạm nào, chứng tỏ hệ thống chỉ huy hiện đại, tinh vi của không quân Mỹ. Chính vì vậy, chính phủ Mỹ rất tự tin với con át chủ bài B52 cho đòn quyết định trên chiến trường Việt Nam.Với chiến dịch LinebackerII, lần đầu tiên Chính phủ Mỹ tung một lực lượng không quân khổng lồ, lấy B52 làm lực lượng đột kích chủ yếu, dùng hệ thống máy móc điện tử hiện đại với tham vọng giành thắng lợi áp đảo chỉ trong vài ngày.5. Trận đánh B52 trên bầu trời Hà Nội, 12 ngày đêm cuối tháng 12 năm 1972.19 giờ 40 phút ngày 18/12/1972, những tốp máy bay B52 đầu tiên có máy bay F4 yểm hộ đã thâm nhập bầu trời Hà Nội. Suốt từ đó đến 5 giờ 30 phút sáng 19/12, 90 lần máy bay B52 và 295 lần máy bay chiến thuật đánh phá Hà Nội, Hải Phòng. Hà Nội đã phải hứng chịu 3 đợt tấn công từ hướng Tây Bắc đánh vào sân bay Nội Bài, Gia Lâm, Kép, Hòa Lạc và Đài Phát thanh Mễ Trì. Một cuộc chiến tranh ác liệt ngay trên bầu trời Thủ đô Hà Nội bắt đầu. Cả nước hướng về Hà Nội. Cả thế giới dõi theo chiến sự ác liệt ở Hà Nội. Liệu Hà Nội có bị san phẳng bởi hàng vạn tấn bom, có bị trở về thời kỳ đồ đá như tuyên bố của chính quyền Mỹ?Rạng sáng 19/12, Đài Phát thanh Tiếng nói Việt Nam bị ném bom, tuy nhiên, đài chỉ ngừng phát sóng 9 phút. Chúng ta đã chủ động chuẩn bị trước để đối phó với những tình huống xấu. Âm mưu ném bom vào đài hòng cắt đứt hệ thống thông tin từ Hà Nội ra thế giới của Mỹ đã thất bại.20 giờ 13 phút ngày 18/12, sau khoảng 30 phút hoành hành trên bầu trời Hà Nội, chiếc máy bay B52G với phù hiệu “Nắm đấm thép và tia chớp” đã bốc cháy trên bầu trời và rơi tại chỗ ở cánh đồng Chuôn thuộc xã Phù Lỗ, huyện Sóc Sơn, Hà Nội. Đó là chiếc B52 đầu tiên bị bắn cháy và rơi tại chỗ ngay trong ngày đầu tiên không quân Mỹ tấn công Hà Nội. Chiến công đó là của Tiểu đoàn 59, Trung đoàn Tên lửa 261, Sư đoàn 361 đóng tại trận địa Cổ Loa, Đông Anh, Hà Nội với Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Thăng và Chính trị viên Vũ Văn Dương cùng kíp chiến đấu Dương Văn Thuận, Nguyễn Văn Linh, Lê Xuân Tư, Nguyễn Văn Độ. Trong đêm đầu tiên đánh trả cuộc tập kích bằng siêu pháo đài bay B52, 64 quả tên lửa được phóng lên bầu trời, hạ được 3 máy bay B52, trong đó có 2 chiếc rơi tại chỗ (Điện Biên Phủ trên không, Hồi ký của Trung tướng Nguyễn Xuân Mậu, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2007). Chiến thắng vang dội của bộ đội tên lửa ngay trong đêm đầu tiên trên bầu trời Hà Nội đã trở thành sức mạnh tinh thần cổ vũ, động viên quân và dân ta vững tin chiến đấu.
Quân và dân ta Hà Nội thu dọn xác B52.Có được chiến thắng oanh liệt đó là nhờ sự tiên đoán chính xác diễn biến tình hình chiến sự của Chủ tịch Hồ Chí Minh, quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ tìm cách tiêu diệt B52 của bộ đội tên lửa, tình thần sẵn sàng chiến đấu cao, đoàn kết hiệp đồng của toàn Đảng, Chính phủ, quân đội và nhân dân Việt Nam. Ngay trong lần đầu B52 đánh ra Hà Nội, chúng ta không bị bất ngờ. 19 giờ 10 phút, các chiến sĩ ra đa đại đội 16 và 45 đoàn ra đa Ba Bể đóng trên đất Nghệ An đã bắt được mục tiêu B52 dưới màn nhiễu dầy đặc để có thông báo chính xác B52 đang vào Hà Nội với cấp chỉ huy trước 30 phút. Đó là khoảng thời gian vô cùng quý báu để các đơn vị vào vị trí chiến đấu. 19 giờ 30 phút ngày 18/12/1972, tiếng còi báo động vang lên giữa lòng Thủ đô, trước khi trận đánh bắt đầu 10 phút.Quân và dân Hà Nội kiên cường chiến đấu. Hàng vạn gia đình chấp hành lệnh sơ tán khỏi thành phố về nông thôn. Bảo vệ thành phố có dân quân, tự vệ của tất cả các cơ quan, đoàn thể, nhà máy xí nghiệp cùng phối hợp với bộ đội chủ lực sẵn sàng hiệp đồng chiến đấu. Những đơn vị, cá nhân tiêu biểu với sự sáng tạo, mưu trí, dũng cảm vượt qua mọi thử thách để lập công đã xuất hiện. Trong điều kiện khó khăn, thiếu thốn chỉ còn 2 quả đạn tên lửa trên bệ phóng, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 57, Trung đoàn 261 Nguyễn Văn Phiệt đã động viên bộ đội: “Hồi kháng chiến chống thực dân Pháp bộ đội ta có câu “một viên đạn là một quân thù”, bây giờ ta cũng thực hiện câu nói đó, một quả tên lửa diệt một B52”. Ngay trong trận chiến đấu sau đó, lúc 5 giờ 9 phút ngày 21/12, khi bắt được mục tiêu, Tiểu đoàn đã phóng một quả đạn và diệt một B52. Sau đó, quả đạn cuối cùng được phóng lên đã hạ tiếp một máy bay B52 rơi xuống chợ Thá, Núi Đôi. Như vậy, chỉ trong vòng 2 phút với hai quả tên lửa, Tiểu đoàn 57, Trung đoàn 261 đã liên tiếp bắn rơi hai máy bay B52, có một chiếc rơi tại chỗ, thực hiện xuất sắc khẩu hiệu của mình đề ra “một quả đạn tên lửa diệt một B52”. Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Văn Phiệt, sĩ quan điều khiển Nguyễn Văn Kiên, kíp chiến đấu: Thi, Lịch, Đài trở thành kíp chiến đấu nổi tiếng của bộ đội tên lửa thời đó.Đêm 27/12, Không quân Việt Nam lần đầu tiên hạ được B52 trên bầu trời. Vào lúc 22 giờ 20 phút, phi công Phạm Tuân lái máy bay Mic 21 cất cánh từ sân bay Yên Bái đã dũng cảm, mưu trí vượt qua máy bay yểm trợ F4 tiếp cận mục tiêu B52 bắn 2 quả tên lửa hạ một B52 và trở về an toàn. Lúc 21 giờ 40 phút, phi công Vũ Xuân Thiều lái Mic 21 cất cánh từ sân bay Cẩm Thủy, Thanh Hóa đã bắn hạ một B52 nhưng anh đã anh dũng hy sinh khi tiếp cận quá gần máy bay địch. Đó là những con người quả cảm vì nước quên thân, là tấm gương sáng về chủ nghĩa anh hùng cách mạng.
Phi công Phạm Tuân, người đầu tiên bắn rơi B52 bằng máy bay Mic 21,đêm 27 tháng 12 năm 1972.Từ đêm 18 đến hết ngày 29/12/1972, Mỹ đã điều động hơn 700 lần chiếc máy bay B52 và gần 2000 lần chiếc máy bay chiến thuật như F4, F111, F105… Cũng trong 12 ngày đêm đó, Mỹ đã chuốc thất bại nặng nề với 81 chiếc máy bay bị bắn rơi, trong đó có 34 chiếc B52. Ngày cao điểm nhất là đêm 26/12/1972 với 8 máy bay B52 bị bắn rơi. Đêm 27/12, B52 rơi tại chỗ xuống phố Hoàng Hoa Thám, giữa lòng Thủ đô Hà Nội. Đó là chiến công của tiểu đoàn 72, sư đoàn 361. Tính tỷ lệ tổn thất thất là gần 18% trong tổng số máy bay B52 của Mỹ ở khu vực Đông Nam Á. Đây là tổn thất mà Mỹ không chịu đựng nổi nên Tổng thống Mỹ Nichxơn đã buộc phải tuyên bố ngừng cuộc tấn công và trở lại bàn họp Hội nghị Pari vô điều kiện.Trong phương án tác chiến, dự kiến chính xác những đường bay B52 đánh vào những mục tiêu quan trọng như thủ đô Hà Nội, cảng Hải Phòng là vấn đề chủ yếu của nghệ thuật tác chiến phòng không. Bởi từ đó mới có phương án bố trí lực lượng phòng không, không quân hợp lý, hợp đồng chặt chẽ giữa các lực lượng. Tên lửa tập trung đánh B52. Không quân có nhiệm vụ đánh địch từ xa, đánh vỡ đội hình của B52 và máy bay chiến thuật đi hộ tống B52 để tạo điều kiện cho tên lửa dễ phát hiện được mục tiêu trong nhiễu. Pháo cao xạ các cỡ và ra đa cùng hỏa lực của dân quân tự vệ tạo nên sức mạnh tổng hợp đánh máy bay địch từ cao xuống thấp, từ xa đến gần, đánh địch ở mọi độ cao để hỗ trợ, chi viện, bảo vệ các sân bay, các trận địa tên lửa, ra đa, các trận địa pháo phòng không, các mục tiêu quân sự, dân sự. Thực tế chiến đấu cuối năm 1972 đã ghi dấu kết quả tác chiến mưu lược, trí tuệ của các lực lượng phòng không, không quân Việt Nam.
Máy bay B52 rơi xuống hồ Hữu Tiệp, làng Ngọc Hà, Hà Nội,
đêm 27 tháng 12 năm 1972.Để có được chiến thắng lịch sử vẻ vang ấy, quân và dân ta, đặc biệt là Quân chủng Phòng không – Không quân đã phải tốn bao mồ hôi và xương máu, qua nhiều năm chuẩn bị từng bước, xây dựng từng phương án chiến đấu với trí tuệ tập thể của Bộ Tổng tư lệnh, cán bộ chỉ huy các đơn vị, đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật, các kíp chiến đấu. Họ thực sự là những thế hệ vàng, xứng đáng được Tổ quốc lưu danh bởi họ đã lập nên một kỳ tích khi sử dụng tên lửa SAM 2 cổ lỗ để bắn rơi hàng loạt pháo đài bay B52. Việt Nam là nơi đầu tiên mà máy bay B52 bị bắn rơi và bị rơi nhiều nhất trong suốt thời gian tồn tại của loại máy bay ném bom hiện đại và tối tân nhất của không lực Hoa Kỳ.Chiến thắng oanh liệt 12 ngày đêm trên bầu trời Thủ đô Hà Nội, được mệnh danh là trận Điện Biên Phủ trên không đã bẻ gẫy nấc thang chiến tranh cao nhất của Mỹ đối với miền Bắc Việt Nam, đánh bại âm mưu “thương lượng trên thế mạnh” và buộc Mỹ phải ký vào bản Hiệp định Pari chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam và Đông Dương, đưa cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân ta bước sang giai đoạn mới, hoàn thành sự nghiệp thống nhất đất nước.
Quân và dân ta Hà Nội thu dọn xác B52.Có được chiến thắng oanh liệt đó là nhờ sự tiên đoán chính xác diễn biến tình hình chiến sự của Chủ tịch Hồ Chí Minh, quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ tìm cách tiêu diệt B52 của bộ đội tên lửa, tình thần sẵn sàng chiến đấu cao, đoàn kết hiệp đồng của toàn Đảng, Chính phủ, quân đội và nhân dân Việt Nam. Ngay trong lần đầu B52 đánh ra Hà Nội, chúng ta không bị bất ngờ. 19 giờ 10 phút, các chiến sĩ ra đa đại đội 16 và 45 đoàn ra đa Ba Bể đóng trên đất Nghệ An đã bắt được mục tiêu B52 dưới màn nhiễu dầy đặc để có thông báo chính xác B52 đang vào Hà Nội với cấp chỉ huy trước 30 phút. Đó là khoảng thời gian vô cùng quý báu để các đơn vị vào vị trí chiến đấu. 19 giờ 30 phút ngày 18/12/1972, tiếng còi báo động vang lên giữa lòng Thủ đô, trước khi trận đánh bắt đầu 10 phút.Quân và dân Hà Nội kiên cường chiến đấu. Hàng vạn gia đình chấp hành lệnh sơ tán khỏi thành phố về nông thôn. Bảo vệ thành phố có dân quân, tự vệ của tất cả các cơ quan, đoàn thể, nhà máy xí nghiệp cùng phối hợp với bộ đội chủ lực sẵn sàng hiệp đồng chiến đấu. Những đơn vị, cá nhân tiêu biểu với sự sáng tạo, mưu trí, dũng cảm vượt qua mọi thử thách để lập công đã xuất hiện. Trong điều kiện khó khăn, thiếu thốn chỉ còn 2 quả đạn tên lửa trên bệ phóng, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 57, Trung đoàn 261 Nguyễn Văn Phiệt đã động viên bộ đội: “Hồi kháng chiến chống thực dân Pháp bộ đội ta có câu “một viên đạn là một quân thù”, bây giờ ta cũng thực hiện câu nói đó, một quả tên lửa diệt một B52”. Ngay trong trận chiến đấu sau đó, lúc 5 giờ 9 phút ngày 21/12, khi bắt được mục tiêu, Tiểu đoàn đã phóng một quả đạn và diệt một B52. Sau đó, quả đạn cuối cùng được phóng lên đã hạ tiếp một máy bay B52 rơi xuống chợ Thá, Núi Đôi. Như vậy, chỉ trong vòng 2 phút với hai quả tên lửa, Tiểu đoàn 57, Trung đoàn 261 đã liên tiếp bắn rơi hai máy bay B52, có một chiếc rơi tại chỗ, thực hiện xuất sắc khẩu hiệu của mình đề ra “một quả đạn tên lửa diệt một B52”. Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Văn Phiệt, sĩ quan điều khiển Nguyễn Văn Kiên, kíp chiến đấu: Thi, Lịch, Đài trở thành kíp chiến đấu nổi tiếng của bộ đội tên lửa thời đó.Đêm 27/12, Không quân Việt Nam lần đầu tiên hạ được B52 trên bầu trời. Vào lúc 22 giờ 20 phút, phi công Phạm Tuân lái máy bay Mic 21 cất cánh từ sân bay Yên Bái đã dũng cảm, mưu trí vượt qua máy bay yểm trợ F4 tiếp cận mục tiêu B52 bắn 2 quả tên lửa hạ một B52 và trở về an toàn. Lúc 21 giờ 40 phút, phi công Vũ Xuân Thiều lái Mic 21 cất cánh từ sân bay Cẩm Thủy, Thanh Hóa đã bắn hạ một B52 nhưng anh đã anh dũng hy sinh khi tiếp cận quá gần máy bay địch. Đó là những con người quả cảm vì nước quên thân, là tấm gương sáng về chủ nghĩa anh hùng cách mạng.Phi công Phạm Tuân, người đầu tiên bắn rơi B52 bằng máy bay Mic 21,đêm 27 tháng 12 năm 1972.Từ đêm 18 đến hết ngày 29/12/1972, Mỹ đã điều động hơn 700 lần chiếc máy bay B52 và gần 2000 lần chiếc máy bay chiến thuật như F4, F111, F105… Cũng trong 12 ngày đêm đó, Mỹ đã chuốc thất bại nặng nề với 81 chiếc máy bay bị bắn rơi, trong đó có 34 chiếc B52. Ngày cao điểm nhất là đêm 26/12/1972 với 8 máy bay B52 bị bắn rơi. Đêm 27/12, B52 rơi tại chỗ xuống phố Hoàng Hoa Thám, giữa lòng Thủ đô Hà Nội. Đó là chiến công của tiểu đoàn 72, sư đoàn 361. Tính tỷ lệ tổn thất thất là gần 18% trong tổng số máy bay B52 của Mỹ ở khu vực Đông Nam Á. Đây là tổn thất mà Mỹ không chịu đựng nổi nên Tổng thống Mỹ Nichxơn đã buộc phải tuyên bố ngừng cuộc tấn công và trở lại bàn họp Hội nghị Pari vô điều kiện.Trong phương án tác chiến, dự kiến chính xác những đường bay B52 đánh vào những mục tiêu quan trọng như thủ đô Hà Nội, cảng Hải Phòng là vấn đề chủ yếu của nghệ thuật tác chiến phòng không. Bởi từ đó mới có phương án bố trí lực lượng phòng không, không quân hợp lý, hợp đồng chặt chẽ giữa các lực lượng. Tên lửa tập trung đánh B52. Không quân có nhiệm vụ đánh địch từ xa, đánh vỡ đội hình của B52 và máy bay chiến thuật đi hộ tống B52 để tạo điều kiện cho tên lửa dễ phát hiện được mục tiêu trong nhiễu. Pháo cao xạ các cỡ và ra đa cùng hỏa lực của dân quân tự vệ tạo nên sức mạnh tổng hợp đánh máy bay địch từ cao xuống thấp, từ xa đến gần, đánh địch ở mọi độ cao để hỗ trợ, chi viện, bảo vệ các sân bay, các trận địa tên lửa, ra đa, các trận địa pháo phòng không, các mục tiêu quân sự, dân sự. Thực tế chiến đấu cuối năm 1972 đã ghi dấu kết quả tác chiến mưu lược, trí tuệ của các lực lượng phòng không, không quân Việt Nam.Máy bay B52 rơi xuống hồ Hữu Tiệp, làng Ngọc Hà, Hà Nội,đêm 27 tháng 12 năm 1972.Để có được chiến thắng lịch sử vẻ vang ấy, quân và dân ta, đặc biệt là Quân chủng Phòng không – Không quân đã phải tốn bao mồ hôi và xương máu, qua nhiều năm chuẩn bị từng bước, xây dựng từng phương án chiến đấu với trí tuệ tập thể của Bộ Tổng tư lệnh, cán bộ chỉ huy các đơn vị, đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật, các kíp chiến đấu. Họ thực sự là những thế hệ vàng, xứng đáng được Tổ quốc lưu danh bởi họ đã lập nên một kỳ tích khi sử dụng tên lửa SAM 2 cổ lỗ để bắn rơi hàng loạt pháo đài bay B52. Việt Nam là nơi đầu tiên mà máy bay B52 bị bắn rơi và bị rơi nhiều nhất trong suốt thời gian tồn tại của loại máy bay ném bom hiện đại và tối tân nhất của không lực Hoa Kỳ.Chiến thắng oanh liệt 12 ngày đêm trên bầu trời Thủ đô Hà Nội, được mệnh danh là trận Điện Biên Phủ trên không đã bẻ gẫy nấc thang chiến tranh cao nhất của Mỹ đối với miền Bắc Việt Nam, đánh bại âm mưu “thương lượng trên thế mạnh” và buộc Mỹ phải ký vào bản Hiệp định Pari chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam và Đông Dương, đưa cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân ta bước sang giai đoạn mới, hoàn thành sự nghiệp thống nhất đất nước.
