Đề Nắm – Lương Văn Nắm – một trong những thủ lĩnh đầu tiên của khởi nghĩa Yên Thế.
Lương Văn Nắm, thường được nhân dân gọi là Đề Nắm, là một trong những thủ lĩnh tiêu biểu của khởi nghĩa Yên Thế chống thực dân Pháp vào cuối thế kỷ XIX. Ông là người có vai trò quan trọng trong giai đoạn đầu của cuộc khởi nghĩa, trước khi Hoàng Hoa Thám (Đề Thám) trở thành lãnh tụ nổi bật nhất.
Đề Nắm hoạt động tại vùng Yên Thế, Bắc Giang, nơi có địa hình đồi núi hiểm trở, thuận lợi cho việc tổ chức lực lượng chống Pháp. Khi thực dân Pháp từng bước mở rộng việc kiểm soát vùng trung du Bắc Kỳ, đời sống nhân dân bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Nhiều người dân địa phương đã đứng lên chống lại sự áp đặt của chính quyền thực dân.
Khoảng 1884–1885, Lương Văn Nắm bắt đầu tập hợp nghĩa quân, dựa vào địa hình rừng núi Yên Thế để tổ chức chiến đấu. Lực lượng của ông chủ yếu là nông dân và những người dân địa phương có tinh thần chống Pháp.
Đề Nắm có khả năng tổ chức và chỉ huy, đặc biệt biết tận dụng địa hình để tiến hành phục kích, tập kích và đánh nhanh rút nhanh. Nghĩa quân không đối đầu trực diện với lực lượng Pháp mà chủ động lựa chọn địa hình, thời điểm và cách đánh phù hợp.
Cuộc khởi nghĩa ngày càng phát triển, thu hút nhiều thủ lĩnh và nghĩa quân tham gia. Trong số đó có Hoàng Hoa Thám, người sau này trở thành thủ lĩnh nổi tiếng nhất của phong trào Yên Thế.
Đề Nắm bị thực dân Pháp tìm cách truy bắt. Năm 1892, ông bị sát hại. Sau khi Đề Nắm hy sinh, Hoàng Hoa Thám tiếp tục lãnh đạo nghĩa quân, đưa cuộc khởi nghĩa Yên Thế bước vào một giai đoạn mới và kéo dài nhiều năm.
Ý nghĩa lịch sử: Đề Nắm có công đặt những nền móng đầu tiên cho khởi nghĩa Yên Thế, một phong trào đấu tranh lâu dài và có ảnh hưởng lớn ở vùng trung du Bắc Kỳ. Ông đại diện cho tinh thần tự đứng lên bảo vệ quê hương của người nông dân Việt Nam trước ách xâm lược.
Câu chuyện về Đề Nắm nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay rằng những phong trào lớn thường bắt đầu từ những con người bình dị và từ sự đồng lòng của nhân dân. Dù cuộc đời ngắn ngủi, Đề Nắm đã góp phần khơi dậy ngọn lửa đấu tranh mà những người đi sau tiếp tục gìn giữ.
Nếu Hoàng Hoa Thám là cái tên gắn liền với phần lớn lịch sử khởi nghĩa Yên Thế, thì Đề Nắm chính là một trong những người đặt những viên gạch đầu tiên. Tên tuổi ông vì thế vẫn được nhắc nhớ trong lịch sử đấu tranh chống thực dân Pháp của nhân dân Bắc Giang.
