Đề Thám (Hoàng Hoa Thám) – Hùm Xám Yên Thế
Vị thủ lĩnh kiệt xuất lãnh đạo cuộc khởi nghĩa nông dân Yên Thế kéo dài gần 30 năm, giáng những đòn đau đớn vào thực dân Pháp.
Hoàng Hoa Thám (thường gọi là Đề Thám) là thủ lĩnh tối cao của cuộc khởi nghĩa Yên Thế (Bắc Giang). Xuất thân từ nông dân, ông sở hữu tài năng quân sự bẩm sinh cùng sự am hiểu tường tận địa hình vùng núi rừng Bắc Giang.
Suốt gần 30 năm (1884 - 1913), Đề Thám đã lãnh đạo nghĩa quân nông dân chống lại hàng loạt cuộc càn quét lớn nhỏ của quân đội thực dân Pháp. Ông sáng tạo ra lối đánh du kích "ẩn hiện như thần", xây dựng hệ thống đồn lũy kiên cố trong rừng sâu và tận dụng tối đa địa hình để tiêu hao sinh lực địch. Nhiều vị tướng sừng sỏ của Pháp khi nhắc đến cái tên "Hùm xám Yên Thế" đều phải kiêng nể. Sức mạnh và uy thế của nghĩa quân lớn đến mức chính quyền Pháp đã hai lần phải chủ động giảng hòa và nhượng bộ chia cấp đất cho Đề Thám quản lý.
Căn cứ Yên Thế của ông cũng trở thành nơi che chở, hỗ trợ cho nhiều sĩ phu yêu nước như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh. Năm 1913, do sự phản bội của kẻ gian bị địch mua chuộc, Đề Thám bị ám hại. Dù cuộc khởi nghĩa chấm dứt, hình ảnh "Hùm xám Yên Thế" vẫn sống mãi như một biểu tượng kiêu hãnh về tinh thần quật cường của nông dân Việt Nam.
