Dế Xu Phình duối ách thống trị của Thực dân Pháp

I - DẾ XU PHÌNH DƯỚI ÁCH THỐNG TRỊ CỦA THỰC DÂN PHÁP

Năm 1886, thực dân Pháp xâm lược vùng Tây Bắc, với truyền thống anh dũng, nhân dân các dân tộc đã anh dũng đứng lên chống trả quyết liệt. 10 năm sau, tức là đến năm 1896 chúng mới đặt được ách cai trị ở địa phương. Xã hội chuyển từ chế độ phong kiến sang thuộc địa nửa phong kiến. Mù Cang Chải là một tổng của Châu Than Uyên.

Với âm mưu “chia để trị”, thực dân Pháp có nhiều thủ đoạn áp bức cai trị hà khắc đối với người dân. Nhất là vùng có đông người Mông sinh sống, chúng duy trì hệ thống chính quyền có tính chất tự trị. Đứng đầu vùng dân tộc Mông là một tên thống lý, dưới thống lý có các Sùng quán (tương đương chức chánh tổng của miền.

Tuyến đường cách mạng của Đảng bộ và nhân dân xã có trục Chính (1945-2015) xuôi), Quân sự (tương đương chức trưởng bản ngày nay). Một số bản gộp lại thành một khối do một Chả Thào đứng đầu. Với sự thiết lập và sử dụng hệ thống chính quyền cai trị như trên, thực dần Pháp vừa kìm kẹp nhân dân trong vòng cai trị để dễ bề bóc lột, vừa thực hiện âm mưu thâm độc chia rẽ các dân tộc, phá vỡ khối đoàn kết của nhân dân ta. Tuy nhiên, mức phân hoá xã hội ở Mù Cang Chải, ở Dế Xu Phình không cao.

Bên cạnh việc duy trì hệ thống cai trị, thực dân Pháp sử dụng triệt để hình thức bóc lột của chế độ phong kiến, đó là 2 hình thức bóc lột cơ bản, nặng nề là phu và thuế. Hằng năm, người dân phải đi phu mở đường, xây đồn bốt... Không những thế, thực dân Pháp còn dùng muối ăn là một công cụ hữu hiệu để khống chế nhân dân, có năm chúng bắt các gia đình phải kê khai nhân khẩu, mỗi người chỉ được mua 0,3 kg trong một tháng với giá cắt cổ. Bên cạnh thuế muối, thực dân Pháp còn đánh thuế rượu, thuế thuốc phiện. Bình quân mỗi hộ gia đình phải nộp thuế gián thu với nhiều hình thức là 1 đồng (tiền Đông Dương), ngoài ra chúng còn bắt nhân dân tiêu thụ rượu cồn do chúng sản xuất. quyên thông cách mạng của Đảng bộ và nhân dân và khi đó Thành (1945-2015)

Cây anh túc còn gọi là cây thuốc phiện được trồng tự nhiên trên nương, người dân chế biến thành thuốc phiện, một loài biệt dược đã dẫn đến cho bao nhiêu gia đình, bao nhiêu người dân khốn khó mắc nghiện. Nghiện thuốc phiện truyền kiếp từ đời cha sang đời con, đời cháu. Người dân ở Dế Xu Phình cũng luẩn quẩn trong vòng hệ lụy đó; kiếp du canh, du cư, tài sản của gia đình cũng chỉ là con dao phát, túp lều ọp ẹp, nguồn sống của họ chủ yếu dựa vào cái củ trên rừng, con cá dưới suối...

Tình hình xã hội ở Dế Xu Phình, ở Mù Cang Chải trước cách mạng cũng mang nét chung của xã hội Việt Nam thời kỳ thuộc địa, nửa phong kiến, nhưng lại mang nhiều nét đặc thù của chế độ “thổ ty” vùng Tây Bắc. Quá trình xâm lược và áp bức cũng là quá trình dẫn đến sự phân hoá giai cấp trong xã hội, hình thành đẳng cấp thống trị, chức dịch, tay sai và người dân lao động.

Dưới ách thống trị của chế độ thực dân Pháp và bọn phong kiến tay sai, nhân dân các dân tộc vùng Tây Bắc đã vùng lên tranh đấu với những hình thức như không đi phu, trốn thuế, bỏ vào rừng sâu. Mặc dù thực dân Pháp đàn áp dã man. nấu, nuôi dưỡng khát vọng đó, khi có ánh sáng cách mạng rồi chiếu, họ đã quy tụ dưới ngọn cờ của Đảng đứng lên đấu tranh giải phóng qua hương làm chủ vận mệnh của mình.