Đêm 27/9/1968 dưới tán rừng Đức Phổ: Khi bác sĩ Đặng Thùy Trâm đứng dưới cờ Đảng và viết lời thề bất hủ

Nỗi trăn trở trước định kiến "cô tiểu thư tiểu tư sản"

Những năm cuối thập niên 1960, tại một số cơ sở cách mạng ở chiến trường, nhận thức về thành phần xuất thân đôi khi còn mang nặng tính giáo điều, khắt khe. Đặng Thùy Trâm là một bác sĩ tận tụy, sẵn sàng lao vào lửa đạn cõng thương binh, nhưng chị cũng là một cô gái Hà Nội yêu thơ văn, hay xúc động, giữ thói quen viết nhật ký và có xuất thân từ gia đình trí thức khá giả.

Nhiều lần trong các buổi sinh hoạt chi bộ hoặc bình xét của đơn vị, một vài cán bộ có tư tưởng hẹp hòi đã nhận xét chị là "còn nặng tình cảm tiểu tư sản, ủy mị, chưa thật sự lập trường giai cấp công nông". Những lời nhận xét ấy như mũi kim đâm vào lòng tự trọng của người nữ bác sĩ đã từ bỏ tất cả nhung lụa để vào nơi cái chết cận kề từng phút.

Trong nhật ký ngày 20/7/1968, chị từng trải lòng đầy đắng cay nhưng vô cùng tỉnh táo:

"Người ta bảo mình là tiểu tư sản ư? Đúng, mình sinh ra trong một gia đình trí thức, nhưng trái tim mình đập vì ai? Vì nhân dân, vì Đảng, vì những người thương binh đang nằm kia! Tại sao người ta lại sợ những tình cảm chân thật của con người? Không, người cộng sản không phải là người vô tình, người cộng sản chính là người có trái tim nhân ái rộng lớn nhất."

Thay vì bất mãn hay buông xuôi trước những định kiến ấu trĩ ấy, Đặng Thùy Trâm chọn cách trả lời bằng hành động thực tế trên bàn mổ và trong những đợt chống càn sinh tử. Sự hy sinh thầm lặng của chị cuối cùng đã chinh phục hoàn toàn những đồng chí khắt khe nhất trong Chi bộ Bệnh xá Đức Phổ và Huyện ủy Đức Phổ.

Đêm 27/9/1968 và lời thề "Trong suốt như pha lê, cứng rắn như kim cương"

Tối ngày 27/9/1968, trong một căn lán nhỏ thắp đèn dầu giữa rừng già Đức Phổ, lễ kết nạp Đảng Cộng sản Việt Nam cho bác sĩ Đặng Thùy Trâm đã diễn ra trang nghiêm dưới lá cờ Đảng treo trên vách nứa. Khi giơ nắm tay tuyên thệ trước cờ Đảng, người nữ bác sĩ tuổi 26 đã bật khóc vì xúc động.

Đêm hôm ấy, khi đồng đội đã ngủ say, bên ngọn đèn dầu leo lét, đảng viên mới Đặng Thùy Trâm mở cuốn sổ nhật ký và viết những dòng chữ rực sáng niềm tin lý tưởng – đoạn văn sau này đã trở thành di ngôn bất hủ cho các thế hệ thanh niên Việt Nam:

"27.9.1968 – Thế là đêm nay mình đã đứng trong hàng ngũ của Đảng, đã trở thành người con quang vinh của Đảng. Trong giờ phút thiêng liêng này, lòng mình tràn ngập một niềm vui sướng và tự hào... Cảm ơn Đảng đã sinh ra mình lần thứ hai trong cuộc đời cách mạng. Trước lá cờ của Đảng, lòng mình nguyện hứa: Sẽ suốt đời trung thành với Đảng, sẽ đem hết giọt máu đào của mình cống hiến cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa cộng sản. Hãy giữ vững tinh thần của người cộng sản, hãy trong suốt như pha lê, cứng rắn như kim cương và chói lọi muôn nghìn hào quang của lòng tin tưởng!"

Kể từ đêm 27/9/1968 ấy cho đến giây phút ngã xuống trên đỉnh núi Ba Tơ gần hai năm sau, người đảng viên Đặng Thùy Trâm đã sống và chiến đấu trọn vẹn từng chữ trong lời thề của mình: trong suốt như pha lê trong tình yêu thương đồng chí, và cứng rắn như kim cương trước họng súng quân thù.

Nguồn tư liệu chính thống đối chiếu và tham khảo

• Đặng Thùy Trâm, Nhật ký Đặng Thùy Trâm (Trang nhật ký ngày 20/7/1968 và ngày 27/9/1968), NXB Hội Nhà văn, 2005.