ĐÊM B52 VÀ ÁNH ĐÈN DẦU TRONG LÀNG QUÊ HƯNG YÊN

Những đêm B52 về làng quê Hưng Yên luôn bắt đầu bằng một sự im lặng nặng nề. Không gian như đặc quánh lại, chỉ còn tiếng gió thổi dọc bờ sông và ánh đèn dầu leo lét trong từng căn nhà.

Bà Đỗ Thị Sen nhớ lại:
“Đêm nào có B52, cả làng đều tắt đèn sớm, chỉ để lại một ngọn đèn dầu nhỏ.”

Khi bầu trời tối sầm

B52 bay cao, tiếng động trầm và dài, nghe như tiếng sấm kéo lê trên trời. Khi âm thanh ấy xuất hiện, người dân biết rằng một đêm dài sắp bắt đầu.

“Không ai bảo ai,” bà Sen kể, “nghe tiếng là tự dắt nhau xuống hầm.”

Ánh đèn dầu được che kín, chỉ hắt ra một quầng sáng mờ, đủ để nhìn mặt nhau.

Ánh đèn dầu trong hầm trú ẩn

Trong hầm trú ẩn, ngọn đèn dầu trở thành trung tâm của không gian. Nó soi rõ gương mặt căng thẳng của người lớn, đôi mắt mở to của trẻ con.

“Đèn nhỏ thôi,” bà Sen nói, “nhưng tắt là sợ lắm.”

Ánh sáng ấy giúp con người bớt hoang mang giữa tiếng bom rung chuyển lòng đất.

Đêm không ngủ của làng quê

Bom nổ xa rồi gần. Mặt đất rung lên từng hồi. Trong hầm, người lớn ngồi im, trẻ con được dỗ dành bằng những lời thì thầm.

“Không ai khóc to,” bà Sen nhớ lại. “Sợ máy bay nghe thấy.”

Ánh đèn dầu chiếu lên những bàn tay đan chặt vào nhau, những cái ôm siết chặt để giữ bình tĩnh.

Ánh sáng của sinh hoạt thường ngày

Khi không có báo động, ánh đèn dầu vẫn được thắp để vá áo, viết thư, học bài. Ngay cả trong chiến tranh, cuộc sống vẫn phải tiếp diễn.

“Có đêm bom xa,” bà Sen kể, “tôi ngồi khâu áo cho chồng dưới đèn dầu.”

Ngọn đèn nhỏ bé ấy giữ cho nhịp sống làng quê không bị đứt gãy.

Che ánh sáng để giữ an toàn

Ánh đèn dầu không được để lộ ra ngoài. Cửa sổ che kín bằng vải đen, giấy báo. Ngọn đèn đặt thấp, gần mặt đất.

“Sáng quá là nguy hiểm,” bà Sen nói. “Phải biết giữ.”

Sự cẩn trọng ấy trở thành thói quen của cả làng.

Sau tiếng bom

Khi tiếng máy bay xa dần, người dân vẫn chưa vội ra khỏi hầm. Đèn dầu được giữ cháy nhỏ, chờ tiếng còi báo yên.

“Yên rồi mới dám thở,” bà Sen nói.

Ánh đèn dầu lúc ấy không chỉ soi sáng, mà còn báo hiệu một đêm nữa đã qua.

Những ngọn đèn không tắt

Có những gia đình mất nhà sau bom đạn, nhưng ngọn đèn dầu vẫn được thắp bên hầm, bên bếp tạm.

“Nhà mất chứ đèn không tắt,” bà Sen nói chậm.

Ngọn đèn trở thành biểu tượng của sự bền bỉ và niềm tin.

Ký ức ánh sáng

Ngày nay, điện sáng khắp làng quê Hưng Yên. Nhưng với những người đã sống qua chiến tranh, ánh đèn điện không thay thế được ký ức về đèn dầu.

“Nhìn đèn dầu là nhớ cả một thời,” bà Sen nói. “Thời mà sống được qua đêm là mừng.”

Ánh sáng nhỏ giữa bầu trời lửa

Đêm B52 và ánh đèn dầu trong làng quê Hưng Yên là hình ảnh đối lập: một bên là sức hủy diệt khổng lồ, một bên là ánh sáng mong manh. Nhưng chính ánh sáng nhỏ bé ấy đã giúp con người giữ vững niềm tin, giữ vững cuộc sống.

Những ký ức ấy cần được kể lại, để thế hệ sau hiểu rằng:
giữa bầu trời lửa, chính những ngọn đèn dầu thầm lặng đã soi đường cho hậu phương vượt qua chiến tranh.