ĐÊM BA TƠ – CÂU CHUYỆN VỀ PHẠM KIỆT VÀ MỘT THẾ HỆ

Có những ngày tháng khi đọc trong sách, ta chỉ nhớ đó là một mốc lịch sử. Nhưng khi tìm hiểu kỹ hơn, phía sau ngày tháng ấy lại là những con người, những lựa chọn và cả một câu chuyện của một thế hệ. Với tôi, ngày 11 tháng 3 năm 1945 là một ngày như thế. Đó là ngày Khởi nghĩa Ba Tơ diễn ra và giành thắng lợi. Và trong câu chuyện ấy có một người con của Quảng Ngãi mà tôi muốn tìm hiểu: Phạm Kiệt. Phạm Kiệt, tên thật là Phạm Quang Khanh, sinh năm 1910, quê ở Quảng Ngãi. Ông tham gia hoạt động cách mạng từ sớm. Cuối năm 1944, ông là một trong những người tham gia thành lập Tỉnh ủy lâm thời Quảng Ngãi và giữ vai trò Tỉnh ủy viên. Khi Ủy ban Khởi nghĩa Ba Tơ được thành lập, ông là một thành viên.  Đầu năm 1945, tình hình Đông Dương có nhiều thay đổi. Ngày 9 tháng 3, Nhật đảo chính Pháp. Trước thời cơ đó, Tỉnh ủy lâm thời Quảng Ngãi quyết định tổ chức khởi nghĩa ở Ba Tơ. Đêm 10 tháng 3, Tỉnh ủy họp khẩn. Đến trưa ngày 11 tháng 3, tại Suối Loa, Ban lãnh đạo khởi nghĩa tiếp tục họp và thống nhất quyết định giành chính quyền ở châu lỵ Ba Tơ ngay trong đêm. Phạm Kiệt nằm trong Ban lãnh đạo cuộc khởi nghĩa.  Chiều 11 tháng 3, lực lượng khởi nghĩa do Phạm Kiệt, Nguyễn Đôn và Nguyễn Khoách chỉ huy, cùng sự tham gia của đông đảo đồng bào Kinh và Hrê, tiến hành chiếm Nha Kiểm lý và đồn Ba Tơ. Chính quyền của địch ở châu lỵ nhanh chóng tan rã.  Tối hôm đó, theo tư liệu của địa phương, Phạm Kiệt trực tiếp chỉ huy lực lượng tiến vào Nha Kiểm lý, thu vũ khí, quân trang, quân dụng của địch; sau đó cùng lực lượng và quần chúng tiến công đồn Ba Tơ. Cuộc khởi nghĩa giành thắng lợi. Ngày hôm sau, 12 tháng 3 năm 1945, chính quyền cách mạng lâm thời và Đội Du kích Ba Tơ chính thức ra mắt nhân dân. Đội được tổ chức với 28 đội viên, Phạm Kiệt làm Đội trưởng, Nguyễn Đôn làm Chính trị viên.  Tôi đặc biệt chú ý đến khoảng thời gian rất ngắn ấy. Chỉ trong một ngày, từ việc quyết định khởi nghĩa đến khi chính quyền ở Ba Tơ được giành lại, một sự kiện lớn đã diễn ra trên mảnh đất Quảng Ngãi.

Nhưng lịch sử không chỉ được làm nên bởi những mốc thời gian. Lịch sử còn được làm nên bởi những con người cụ thể. Trong câu chuyện Ba Tơ, đó là Phạm Kiệt và những người cùng tham gia cuộc khởi nghĩa. Họ đã hoạt động cách mạng trong một hoàn cảnh mà việc lựa chọn con đường ấy đồng nghĩa với việc phải đối mặt với nhiều khó khăn, nguy hiểm.

Điều khiến tôi suy nghĩ khi tìm hiểu về Phạm Kiệt không chỉ là ông sau này trở thành một vị tướng, cũng không chỉ là những chức vụ ông từng đảm nhiệm. Điều tôi chú ý hơn là một người con của Quảng Ngãi đã có mặt trong một thời điểm quan trọng của quê hương mình. Nếu chỉ nhìn Khởi nghĩa Ba Tơ bằng những dòng lịch sử, chúng ta có thể nhớ:11/3/1945 – Khởi nghĩa Ba Tơ.

Nhưng nếu nhìn bằng câu chuyện của con người, ta sẽ nhớ rằng ngày ấy có những cán bộ cách mạng, có đồng bào địa phương, có những người đã tham gia trực tiếp vào cuộc khởi nghĩa và có những người đã đặt trách nhiệm với quê hương lên trên sự an toàn của bản thân. Đội Du kích Ba Tơ sau khi thành lập tiếp tục xây dựng lực lượng và trở thành một lực lượng quan trọng trong Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 ở Quảng Ngãi. Từ 28 đội viên ban đầu, lực lượng phát triển nhanh chóng trong những tháng tiếp theo. Nhìn lại câu chuyện ấy từ hiện tại, tôi nghĩ nhiều đến hai chữ “tuổi trẻ”.Những người tham gia phong trào cách mạng năm ấy sống trong một hoàn cảnh hoàn toàn khác chúng tôi. Họ không có những điều kiện học tập và lựa chọn nghề nghiệp như người trẻ hôm nay. Đất nước chưa giành được độc lập. Con đường phía trước có nhiều nguy hiểm và không ai có thể biết chắc mình sẽ đi đến đâu. Còn chúng tôi sinh ra trong hòa bình. Chúng tôi được đến trường, được học tập, được lựa chọn ngành nghề và có thể tự đặt ra những mục tiêu cho tương lai. Sự khác biệt ấy khiến tôi tự hỏi: Nếu thế hệ trước đã dành tuổi trẻ của mình cho những nhiệm vụ của thời đại họ, thì thế hệ trẻ hôm nay phải làm gì với tuổi trẻ của mình? Tôi nghĩ câu trả lời không phải là chúng ta phải làm lại những điều mà thế hệ trước đã làm. Mỗi thời đại có một nhiệm vụ khác nhau. Thế hệ trước đấu tranh giành độc lập. Thế hệ hôm nay có trách nhiệm xây dựng và bảo vệ đất nước trong hòa bình. Với một sinh viên, trách nhiệm ấy có thể bắt đầu từ những việc rất gần gũi: học tập nghiêm túc, rèn luyện năng lực nghề nghiệp, sống có trách nhiệm, biết quan tâm đến cộng đồng và không thờ ơ với quê hương. Đối với tôi, là một người trẻ Quảng Ngãi, tìm hiểu về Khởi nghĩa Ba Tơ còn là một cách để hiểu hơn về nơi mình đang sống. Ba Tơ không chỉ là một địa danh. Đó là nơi đã diễn ra một sự kiện quan trọng trong lịch sử cách mạng Quảng Ngãi; nơi Đội Du kích Ba Tơ ra đời và nơi tên tuổi của những người như Phạm Kiệt gắn với một giai đoạn đặc biệt của quê hương. Và khi những người từng trực tiếp tham gia những sự kiện ấy ngày càng ít đi, trách nhiệm ghi nhớ lịch sử càng thuộc về thế hệ sau. Tôi nghĩ, biết lịch sử không chỉ để nhớ những gì đã xảy ra, mà còn để hiểu mình phải sống như thế nào ở hiện tại. Nếu thế hệ trước đã có lý tưởng để theo đuổi, người trẻ hôm nay cũng cần có mục tiêu cho mình. Nếu thế hệ trước đã góp sức bảo vệ quê hương trong những năm tháng khó khăn, chúng ta cần góp sức xây dựng quê hương bằng kiến thức và năng lực của mình. Nếu họ đã để lại cho chúng ta một đất nước độc lập, thì trách nhiệm của chúng ta là không sống một tuổi trẻ vô nghĩa. Tìm hiểu về Phạm Kiệt, tôi không muốn chỉ nhớ ông với những chức vụ hay những chiến công sau này. Tôi muốn nhớ ông trước hết là một người con của Quảng Ngãi đã có mặt trong một thời khắc quan trọng của quê hương. Ngày 11 tháng 3 năm 1945 đã đi qua hơn tám mươi năm. Những con người của ngày ấy đã trở thành lịch sử. Nhưng câu chuyện của họ vẫn còn giá trị đối với những người trẻ hôm nay. Bởi mỗi thế hệ đều có một cách riêng để đóng góp cho đất nước. Thế hệ trước đã dùng tuổi trẻ để đấu tranh giành độc lập. Thế hệ chúng tôi được trao lại hòa bình để học tập, xây dựng và cống hiến. Có lẽ đó chính là sự tiếp nối mà lịch sử mong muốn ở chúng tôi: không quên những người đã đi trước, nhưng cũng không chỉ đứng nhìn về quá khứ. Biết ơn để tiếp bước. Nhìn lại để sống tốt hơn. Và dùng tuổi trẻ của mình để viết tiếp câu chuyện của quê hương.