Đêm canh chừng cho cuộc họp bản

ôi nghe câu chuyện này từ cụ Vi Văn Lộc ở miền Tây Nghệ An. Cụ bảo rằng thời kháng chiến, có những cuộc họp không có bàn ghế, không có giấy mời, nhưng quan trọng đến mức cả bản phải giữ bí mật bằng mọi giá. Và đêm cụ nhớ nhất là đêm canh chừng cho một cuộc họp bản của Việt Minh.

Năm 1947, cụ Lộc mới mười bảy tuổi. Bản Nậm Đon nằm lọt giữa núi rừng, đường vào chỉ có một lối mòn men theo suối. Từ ngày kháng chiến bùng nổ, cán bộ thường về bản họp với dân để bàn chuyện nuôi giấu bộ đội, chuyển lương thực và giữ liên lạc với vùng ngoài.

Tin cuộc họp được truyền rất kín. Mỗi nhà chỉ biết một câu:

– Tối nay sang nhà ông trưởng bản, đi riêng từng người.

Không ai được nói to, không được mang đèn sáng.

Chiều xuống, ông trưởng bản gọi Lộc đến.

– Đêm nay con ra đầu suối canh đường.

– Nếu có người lạ thì sao ạ?

Ông đưa cho cậu một ống nứa nhỏ.

– Thổi ba tiếng dài.

– Còn nếu là người của mình?

– Một tiếng ngắn.

Lộc nhận ống nứa mà thấy tay hơi run. Đây là lần đầu tiên cậu được giao việc quan trọng như người lớn.

Trời tối rất nhanh. Sương núi phủ trắng lối đi. Lộc ngồi sau bụi tre ở đầu suối, nơi có thể nhìn thấy con đường mòn từ ngoài vào bản.

Tiếng nước chảy đều đều dưới chân, tiếng côn trùng rả rích trong rừng.

Từ xa, từng bóng người lặng lẽ đi qua. Cậu khẽ thổi một tiếng ngắn rồi họ tiếp tục bước về phía nhà trưởng bản.

Không ai nói chuyện.

Không khí vừa bình yên vừa căng thẳng.

Khoảng nửa đêm, cuộc họp trong bản vẫn còn diễn ra. Ánh lửa trong nhà chỉ le lói sau tấm phên.

Lộc bắt đầu thấy lạnh. Cậu kéo chặt áo chàm, mắt không rời con đường.

Bỗng có tiếng chó sủa vọng từ phía ngoài đèo.

Rồi tiếng bước chân.

Không phải một người.

Nhiều người.

Tim cậu đập mạnh.

Qua màn sương, Lộc thấy ba bóng người đang tiến nhanh xuống dốc. Họ không đi theo ám hiệu quen thuộc.

Cậu nín thở lắng nghe.

Một người nói tiếng Kinh lơ lớ, không giống dân bản.

Lộc lập tức đưa ống nứa lên môi, thổi ba tiếng dài.

Âm thanh vang lên trong đêm núi.

Trong nhà trưởng bản, ánh lửa vụt tắt.

Cả bản chìm vào im lặng.

Ba người lạ dừng lại.

– Ai thổi đó?

Không có tiếng trả lời.

Lộc nằm ép sát xuống đất, tay nắm chặt con dao nhỏ bên hông.

Một lúc sau, những bóng người ấy đi chậm lại, soi đèn quanh bãi suối rồi tiếp tục men theo đường cũ xuống dưới huyện.

Có lẽ họ chỉ là toán tuần tra đi ngang, nhưng không ai dám chủ quan.

Lộc đợi rất lâu mới dám đứng dậy.

Gần sáng, ông trưởng bản ra đầu suối tìm cậu.

– Con làm tốt lắm.

– Họ là ai vậy ông?

– Chưa biết. Nhưng nhờ tín hiệu của con, cán bộ đã kịp chuyển sang nhà bên kia suối.

Lộc thở phào như vừa trút được tảng đá trong lòng.

Ông trưởng bản đặt tay lên vai cậu:

– Giữ được bí mật cho cuộc họp cũng là góp phần giữ bản, giữ nước.

Cậu nghe mà thấy ngực mình nóng lên giữa cái lạnh sương núi.

Sau này cụ Lộc mới biết cuộc họp đêm ấy bàn việc lập đội tự vệ và chuẩn bị lương thực cho bộ đội đang hoạt động trong vùng.

Nhiều thanh niên dự họp sau đó lên đường kháng chiến. Có người trở về, có người mãi mãi nằm lại chiến trường.

Mỗi lần nhớ đến họ, cụ lại nhớ đêm ngồi bên suối với chiếc ống nứa nhỏ trong tay.

Nhiều năm trôi qua, bản Nậm Đon đã có điện, có đường bê tông. Nhà trưởng bản cũ không còn nữa, nhưng đầu suối vẫn chảy như xưa.

Cụ Vi Văn Lộc dẫn tôi ra nơi từng ngồi canh gác. Cụ chống gậy, nhìn dòng nước rất lâu rồi nói:

– Hồi ấy tôi chỉ là một cậu bé. Tôi tưởng mình làm việc nhỏ thôi.

– Bây giờ cụ nghĩ khác ạ?

Cụ gật đầu:

– Trong chiến tranh, có khi một tiếng thổi đúng lúc cũng cứu được nhiều người.

Gió chiều thổi qua rặng tre, phát ra âm thanh khe khẽ như tiếng ống nứa vọng lại từ quá khứ.

Tôi hiểu rằng “Đêm canh chừng cho cuộc họp bản” không chỉ là câu chuyện về một đêm cảnh giới.

Đó là câu chuyện về sự trưởng thành của một cậu bé miền núi, về niềm tin mà cộng đồng gửi vào nhau, và về những con người bình dị đã âm thầm bảo vệ những cuộc họp nhỏ trong bản làng – nơi những quyết định lặng lẽ góp phần nuôi dưỡng và giữ gìn ngọn lửa cách mạng trong những năm tháng gian khó nhất của đất nước.