Đêm Đổi Mệnh Của Non Sông: Khúc Thừa Dụ Và Phát Súng Khai Mở Kỷ Nguyên Độc Lập
Tác giả: Lê Thị Thu Thương
Màn Mở Đầu: Tiếng Thở Dài Của Một Ngàn Năm Đêm Đen
Đêm cuối thu năm 905 tại thành Đại La chìm trong một thứ tĩnh lặng đến rợn ngợp. Ngoài kia, những cơn gió lạnh từ phương Bắc thổi thốc qua rặng tre ngà, mang theo tiếng sóng sông Tô Lịch vỗ vào bờ đá như những nhịp đập thổn thức của một dân tộc đã oằn mình chịu đựng ách đô hộ ngàn năm. Hơn mười thế kỷ trôi qua kể từ khi Triệu Đà lật đổ nước Âu Lạc, dải đất hình chữ S này chưa từng được một ngày trọn vẹn thuộc về người Việt. Những triều đại phong kiến Trung Hoa luân phiên đặt ách cai trị, coi giang sơn Nam Việt chỉ là một quận huyện xa xôi để vơ vét của cải và dập tắt mọi ý chí vươn lên.
Thế nhưng, lịch sử luôn có những quy luật của sự bĩ cực thái lai. Khi một đế chế phương Bắc (nhà Đường) chìm trong biển lửa của nội chiến, suy vong và loạn lạc, thì ở vùng đất Giao Châu, những hạt giống của lòng tự cường đã âm ỉ nảy mầm suốt bao thế hệ. Và người đứng ra châm ngòi cho ngọn lửa vĩ đại ấy không phải là một vị tướng cầm gươm dũng mãnh trên sa trường, mà là một hào trưởng lão luyện, uy tín ngất trời từ vùng Hồng Châu (Hải Dương ngày nay): Khúc Thừa Dụ.
Màn II: Bàn Cờ Chính Trị Và Nghệ Thuật Đón Thời Cơ
Khúc Thừa Dụ không phải là mẫu người hùng nông nổi, vung kiếm giữa chợ khi thời cơ chưa chín muồi. Ông là một hào trưởng giàu lòng nhân ái, được nhân dân vùng hạ lưu sông Hồng hết lòng kính trọng bởi sự khoan dung, độ lượng và tài trị dân xuất chúng. Suốt nhiều năm, ông âm thầm quan sát biến động của thời cuộc, xây dựng lực lượng tự vệ ngầm, gắn kết các hào kiệt các châu huyện, chờ đợi một khoảnh khắc thiên thời địa lợi nhân hòa.
Khoảnh khắc ấy cuối cùng cũng đã điểm vào năm 905:
Nhà Đường đã hoàn toàn kiệt quệ, viên Tiết độ sứ cai trị Giao Châu hoảng loạn, bỏ nhiệm sở tháo chạy về nước.
Thành Đại La rơi vào tình trạng rắn mất đầu, sự hỗn loạn bao trùm toàn bộ bộ máy cai trị ngoại bang.
Giữa lúc "ngàn cân treo sợi tóc" ấy, Khúc Thừa Dụ không chần chừ thêm một giây phút nào nữa. Ông hiểu rằng: Đất nước không thể một ngày vô chủ, nếu người mình không tự đứng lên nắm lấy vận mệnh của mình, thì giặc mới sẽ lại kéo đến giày xéo quê hương.
Với một quyết đoán sắc bén của nhà chính trị lỗi lạc, ông huy động lực lượng nghĩa quân tiến thẳng vào bao vây, tiếp quản thành Đại La – trung tâm quyền lực tối cao của giặc tại Giao Châu.
Màn III: Cú "Lật Bàn" Ngoạn Mục Và Tấm Áo Tự Chủ Đầu Tiên
Sự kiện Khúc Thừa Dụ tiếp quản thành Đại La không đổ một giọt máu vô ích nhưng lại mang tính chất lật đổ toàn bộ trật tự cũ. Thay vì xưng vương xưng bá gây chú ý với đại địch phương Bắc, ông chọn một sách lược ngoại giao khôn ngoan bậc nhất lịch sử: Tự xưng là Tiết độ sứ – một danh hiệu mang tính hành chính danh nghĩa triều cống, nhưng thực chất là giành trọn quyền kiểm soát thực thi nội chính, tài chính và quân sự vào tay người Việt.
Khi vua nhà Đường ở phương Bắc bấy giờ (Đường Ai Đế) đang lúc nguy khốn, đành phải ngậm đắng nuốt cay phong cho Khúc Thừa Dụ tước hiệu Tiết độ sứ Giao Châu.
Đó là một đòn "gậy ông đập lưng ông" kiệt xuất: Lấy danh nghĩa của địch để củng cố chủ quyền cho ta. Từ một xứ thuộc địa bị cai trị bằng gót giày bạo tàn, Giao Châu lần đầu tiên sau ngàn năm Bắc thuộc đã chính thức được quản lý bởi chính những người con đất Việt. Ông tiến hành cải tổ bộ thuế, sửa đổi chế độ cai trị, dẹp bỏ những thứ luật lệ hà khắc, mang lại sự yên bình, ấm no đầu tiên cho nhân dân sau bao đời lầm than.
Màn IV: Hồi Kỷ – Ngọn Nguồn Của Khát Vọng Non Sông
Dù chỉ đặt nền móng trong một thời gian ngắn trước khi qua đời vào năm 907 để lại cơ nghiệp cho con trai là Khúc Hạo tiếp tục chèo chống, nhưng hành động dũng cảm của Khúc Thừa Dụ đã thay đổi hoàn toàn cục diện lịch sử Việt Nam.
Hành trình của ông để lại cho hậu thế những chân lý vĩnh cửu:
Thời cơ thuộc về kẻ có chuẩn bị: Lịch sử không tự nhiên ban phát độc lập; nó là kết quả của sự kiên nhẫn tích lũy lực lượng và sự nhạy bén chớp lấy thời cơ ngàn năm có một.
Sự khôn ngoan trong chiến lược: Đôi khi, sự uyển chuyển, mềm mỏng trong ngoại giao lại mang lại kết quả lớn lao hơn sự đối đầu trực diện mang tính tự sát.
Trách nhiệm mở lối: Người đi đầu luôn phải chịu đựng sức ép lớn nhất, nhưng một bước đi dũng cảm của họ có thể mở ra con đường cho cả triệu con cháu phía sau đi tới.
Vĩ Thanh: Tiếng Trọng Khúc Vang Mãi Ngàn Đời
Khúc Thừa Dụ đã đi vào cõi vĩnh hằng, nhưng chiến công rực rỡ của ông chính là viên gạch đầu tiên xây nên bức tường thành độc lập, là bệ phóng vững chắc để mấy chục năm sau, Ngô Quyền tiếp bước đánh tan quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng, chấm dứt hoàn toàn ngàn năm Bắc thuộc.
Nhìn lại đêm lịch sử tại thành Đại La năm ấy, thế hệ hôm nay có thể tìm thấy một nguồn năng lượng mạnh mẽ cho chính cuộc đời mình: Dù nghịch cảnh có dày vò đến đâu, dù xuất phát điểm có bị kìm kẹp đến mấy, chỉ cần có trí tuệ, sự quyết đoán và lòng dũng cảm bước lên giành lấy quyền làm chủ vận mệnh, chúng ta hoàn toàn có thể tự tay viết nên một chương mới huy hoàng cho cuộc đời mình.
