ĐÊM GÁC (1)

Người viết nhận ra rằng trong ký ức của những người lính từng đi qua chiến tranh, những đêm gác luôn là khoảng thời gian đặc biệt nhất. Đó là khi con người đối diện với sự im lặng của núi rừng, với nỗi nhớ nhà và cả những hiểm nguy luôn rình rập nơi biên giới. Với bác Nguyễn Văn Phúc, những đêm gác giữa chiến trường Tây Nam vẫn luôn là ký ức theo bác suốt cuộc đời. “Đêm rừng yên tĩnh mà cũng đáng sợ lắm,” bác kể chậm rãi. Những năm làm nhiệm vụ tại Campuchia, đơn vị bác thường đóng quân ở các khu vực rừng sâu, xa dân cư. Ban ngày hành quân hoặc làm nhiệm vụ tuần tra, ban đêm thay nhau canh gác bảo vệ doanh trại. “Đêm nào cũng phải có người thức,” bác nói. Người viết hình dung những người lính trẻ khoác súng đứng giữa màn đêm hun hút của rừng già, xung quanh chỉ có tiếng gió và tiếng côn trùng. Bác kể rằng thời gian đầu mới nhận nhiệm vụ gác đêm, bác hồi hộp đến mức không dám chớp mắt. “Nghe tiếng lá rơi cũng giật mình,” bác cười hiền. Bởi chiến trường lúc ấy vẫn tiềm ẩn nhiều nguy hiểm. Chỉ cần một chút lơ là cũng có thể gây hậu quả lớn cho cả đơn vị. Mỗi ca gác thường kéo dài vài giờ đồng hồ. Người lính phải đứng quan sát liên tục trong bóng tối giữa tiết trời lạnh và ẩm thấp của rừng đêm. “Có hôm mưa phùn lạnh cắt da,” bác nhớ lại.
“Quần áo ướt mà vẫn phải đứng gác.” Người viết cảm nhận rõ sự gian khổ âm thầm của những người lính nơi chiến trường. Có những đêm cả cánh rừng chìm trong sương mù dày đặc. Ánh đèn pin chỉ soi được vài mét phía trước. “Đứng giữa rừng mà không nhìn rõ gì hết,” bác kể. Tiếng thú rừng, tiếng cành cây gãy hay tiếng nước chảy xa xa đôi lúc khiến người lính trẻ năm ấy căng thẳng suốt cả đêm. Nhưng rồi theo thời gian, bác dần quen với nhiệm vụ. “Lính mà, sợ cũng phải vượt qua,” bác cười. Một kỷ niệm khiến bác nhớ mãi xảy ra vào cuối năm 1985. Hôm ấy đơn vị vừa hoàn thành chuyến tuần tra dài ngày trở về. Ai cũng mệt mỏi sau nhiều ngày hành quân liên tục. “Tối đó tôi nhận ca gác từ nửa đêm đến gần sáng,” bác kể. Đêm rừng hôm ấy rất lạnh. Gió thổi qua những tán cây tạo nên âm thanh xào xạc kéo dài giữa màn đêm. Người viết hình dung người lính trẻ đứng một mình giữa khoảng rừng tối đen, tay ôm súng quan sát từng động tĩnh nhỏ. Khoảng gần hai giờ sáng, bác bất ngờ nghe thấy tiếng động lạ phía bìa rừng. “Tôi lập tức cảnh giác,” bác kể. Tiếng động lúc gần lúc xa khiến bác không dám chủ quan. Theo đúng quy định, bác nhanh chóng báo tín hiệu cho đồng đội hỗ trợ. “Lúc đó tim đập mạnh lắm,” bác cười nhẹ. Cả tổ trực lập tức vào vị trí quan sát. Sau một hồi kiểm tra mới phát hiện đó là một đàn thú rừng đi ngang qua khu vực doanh trại. “Biết là thú rồi mà vẫn còn run,” bác kể. Người viết bật cười trước sự chân thật trong lời kể của bác. Nhưng phía sau câu chuyện giản dị ấy là sự căng thẳng thường trực của những người lính nơi chiến trường. Bác kể rằng có những đêm đứng gác, điều khiến bác nhớ nhất chính là nỗi nhớ quê hương. “Khi mọi người ngủ hết, mình đứng một mình là dễ nhớ nhà nhất,” bác nói nhỏ. Có những đêm nhìn lên bầu trời đầy sao giữa rừng sâu, bác lại nghĩ về biển Hoằng Tiến, nghĩ đến mẹ đang chờ con trai ngoài quê. “Tôi tự hỏi không biết giờ này ở nhà mọi người đang làm gì,” bác kể. Người viết cảm nhận rõ nỗi cô đơn âm thầm mà những người lính trẻ năm ấy phải trải qua. Nhưng cũng chính trong những đêm gác ấy, tình đồng đội càng trở nên thiêng liêng hơn. Bác kể rằng mỗi lần đổi ca, đồng đội thường mang theo cho nhau chút nước nóng hoặc nửa điếu thuốc để chống lạnh. “Chỉ vậy thôi mà thấy ấm lòng lắm,” bác cười. Có hôm trời mưa lớn, anh em còn thay nhau đứng gác lâu hơn để người vừa hành quân về được nghỉ thêm một chút. “Không ai bảo ai cả,” bác xúc động nói.
“Anh em tự thương nhau thôi.” Người viết hiểu rằng chiến tranh không chỉ rèn luyện ý chí mà còn làm sâu sắc thêm tình người giữa những người lính. Sau mỗi đêm gác, khi trời bắt đầu hửng sáng và tiếng chim rừng vang lên, bác luôn cảm thấy nhẹ nhõm. “Thấy trời sáng là biết đơn vị bình yên qua thêm một đêm,” bác kể. Đó là cảm giác rất đặc biệt mà chỉ những người từng trải qua chiến tranh mới có thể hiểu hết. Nhiều năm sau ngày xuất ngũ trở về Hoằng Tiến, bác Nguyễn Văn Phúc vẫn giữ thói quen ngủ rất nhẹ. “Nghe tiếng động nhỏ là tỉnh ngay,” bác cười. Có những đêm mất ngủ, bác lại nhớ về những ca gác giữa rừng sâu năm nào. Nhớ tiếng côn trùng, nhớ ánh đèn pin leo lét và nhớ cả cảm giác căng thẳng nhưng đầy trách nhiệm của tuổi trẻ thời chiến. Người viết nhìn bác Phúc ngồi lặng trước hiên nhà khi chiều muộn dần buông trên biển Hoằng Tiến. Chiến tranh đã lùi xa nhưng những đêm gác năm xưa vẫn còn nguyên trong ký ức người lính già như một phần không thể tách rời của “Thời hoa lửa”. Cuối buổi trò chuyện, bác Nguyễn Văn Phúc nhẹ giọng nói: “Đứng gác giữa rừng đêm mới hiểu hết trách nhiệm của người lính. Chỉ cần mình lơ là một chút thôi là có thể ảnh hưởng đến cả đơn vị.”