ĐÊM GIAO THỪA KHÔNG TIẾNG PHÁO – TẾT MẬU THÂN 1968

Đêm giao thừa năm 1968, trong khi nhiều gia đình ở miền Nam đang chuẩn bị đón Tết, một cuộc tiến công quy mô lớn đã được chuẩn bị trong bí mật. Đó là thời khắc đặc biệt của chiến tranh: giữa không khí vốn dành cho đoàn tụ và chúc mừng năm mới, hàng loạt đơn vị của lực lượng cách mạng đã âm thầm tiến về các đô thị và mục tiêu quân sự. Không ai trong số những người đang sống trong các thành phố ấy có thể biết rằng chỉ ít giờ nữa, những con đường quen thuộc sẽ trở thành chiến trường và mùa xuân năm mới sẽ bước vào lịch sử với một dấu ấn chưa từng có.

Tết Mậu Thân năm ấy đến trong một hoàn cảnh rất đặc biệt. Chiến tranh đã kéo dài nhiều năm, nhưng trong những ngày giáp Tết, ở nhiều nơi vẫn có một khoảng lặng nhất định. Người dân chuẩn bị bánh trái, sửa sang nhà cửa, chờ đón năm mới. Những người lính ở hai phía cũng đứng trước thời khắc mà theo truyền thống, tiếng súng có thể tạm lắng để mọi người đón Tết. Chính bối cảnh ấy đã tạo ra một yếu tố bất ngờ rất lớn cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy được chuẩn bị.

Trong nhiều tháng trước đó, lực lượng cách mạng đã bí mật chuẩn bị cho một chiến dịch lớn. Vũ khí, đạn dược được đưa vào các đô thị theo nhiều cách khác nhau. Những người tham gia nhiệm vụ phải giữ bí mật tuyệt đối. Có những người vận chuyển vũ khí ngay giữa những khu phố đông đúc mà không để đối phương phát hiện. Có những cán bộ và chiến sĩ âm thầm chuẩn bị vị trí, tìm hiểu mục tiêu, chờ đến thời điểm được lệnh hành động. Đằng sau vẻ bình thường của những ngày giáp Tết là một sự chuẩn bị quân sự quy mô lớn đang diễn ra.

Rồi đêm giao thừa đến.

Tại nhiều thành phố và đô thị miền Nam, người dân chuẩn bị đón năm mới. Nhưng khi thời khắc chuyển sang năm Mậu Thân, chiến sự bất ngờ bùng nổ trên diện rộng. Các lực lượng cách mạng đồng loạt tiến công vào nhiều mục tiêu ở Sài Gòn, Huế và nhiều đô thị, thị xã khác. Những nơi vốn được xem là trung tâm chính trị, quân sự và hành chính của chính quyền Việt Nam Cộng hòa trở thành những điểm nóng của chiến sự.

Ở Sài Gòn, tiếng súng vang lên tại nhiều khu vực. Các mục tiêu quan trọng bị tiến công, trong đó có những cơ quan và cơ sở quân sự, chính trị có ý nghĩa đặc biệt. Người dân đang ở trong nhà nghe thấy tiếng nổ từ xa, rồi dần nhận ra rằng đây không phải những tiếng súng thông thường. Thành phố bước vào một cuộc chiến mà không ai chuẩn bị tinh thần để chứng kiến ngay trong đêm đầu năm.

Một trong những mục tiêu gây chú ý nhất là Tòa Đại sứ Hoa Kỳ. Một nhóm chiến sĩ đặc công tiến công khu vực này, tạo nên một hình ảnh gây chấn động dư luận quốc tế. Cuộc đột kích không kéo dài lâu về thời gian, nhưng việc một mục tiêu được bảo vệ nghiêm ngặt như vậy bị tiến công ngay tại trung tâm Sài Gòn cho thấy quy mô và mức độ bất ngờ của cuộc Tổng tiến công.

Nhưng nếu Sài Gòn là một trong những nơi tạo ra những hình ảnh gây chấn động nhất, thì Huế lại trở thành một trong những chiến trường ác liệt và kéo dài nhất của Tết Mậu Thân. Tại đây, lực lượng cách mạng tiến vào và kiểm soát nhiều khu vực trong thành phố. Cuộc chiến sau đó kéo dài nhiều tuần, với những trận giao tranh dữ dội. Thành phố cổ kính vốn đang đón Tết nhanh chóng biến thành chiến trường. Nhà cửa, đường phố và những công trình quen thuộc trở thành nơi diễn ra các cuộc giao tranh.

Người dân Huế phải trải qua những ngày tháng đầy bất an. Nhiều gia đình phải tìm nơi trú ẩn, rời bỏ nhà cửa hoặc sống trong điều kiện thiếu thốn. Thành phố chịu tổn thất nặng nề. Khi cuộc chiến kết thúc, Huế gần như đã trải qua một sự tàn phá rất lớn cả về con người lẫn cơ sở vật chất.

Tết Mậu Thân vì thế không chỉ là một sự kiện quân sự. Nó còn là một biến cố lớn đối với cuộc sống của hàng triệu người dân miền Nam. Những người đang mong chờ một mùa xuân bình thường bỗng phải đối mặt với tiếng súng, bom đạn và những ngày tháng không biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo.

Ở phía bên kia chiến tuyến, quân đội Mỹ và Việt Nam Cộng hòa nhanh chóng tổ chức phản công. Các lực lượng quân sự được huy động để giành lại những khu vực bị tiến công. Tại nhiều đô thị, chiến sự diễn ra dữ dội. Những lực lượng cách mạng tiến công vào thành phố phải đối mặt với hỏa lực mạnh và khả năng cơ động của đối phương. Sau những ngày đầu bất ngờ, cán cân quân sự dần thay đổi. Nhiều đơn vị cách mạng chịu tổn thất rất lớn và phải rút khỏi các đô thị.

Nếu chỉ nhìn vào kết quả quân sự trước mắt, Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân đã phải chịu những tổn thất rất nặng nề. Tuy nhiên, ý nghĩa của sự kiện không chỉ được đánh giá bằng số địa điểm chiếm giữ hay thời gian kiểm soát một mục tiêu. Cuộc Tổng tiến công đã tạo ra một cú sốc lớn đối với nước Mỹ và dư luận quốc tế. Nó cho thấy chiến tranh vẫn còn rất quyết liệt và những tuyên bố về khả năng nhanh chóng giành thắng lợi của Mỹ tại Việt Nam ngày càng khó thuyết phục.

Đặc biệt, những hình ảnh chiến sự ngay tại các đô thị miền Nam được truyền đi rộng rãi trên truyền hình và báo chí quốc tế. Người dân Mỹ, vốn thường chỉ nhìn thấy chiến tranh qua những thông tin được kiểm soát và những tuyên bố quân sự, giờ chứng kiến những hình ảnh rất khác: chiến sự diễn ra ngay tại các thành phố, ngay bên ngoài những địa điểm được xem là an toàn. Điều đó góp phần làm thay đổi mạnh mẽ nhận thức của công chúng Mỹ về cuộc chiến.

Tết Mậu Thân vì thế tạo ra một bước ngoặt về chính trị và tâm lý. Sau cuộc Tổng tiến công, chính quyền Tổng thống Lyndon B. Johnson phải đối mặt với sức ép ngày càng lớn trong nước. Cuối tháng 3 năm 1968, ông tuyên bố hạn chế ném bom miền Bắc và cho biết sẽ không tìm cách tái tranh cử tổng thống. Những thay đổi ấy cho thấy tác động của Tết Mậu Thân đã vượt ra ngoài chiến trường Việt Nam.

Nhưng phía sau những biến động lớn của lịch sử vẫn là những con người cụ thể. Đó là những người lính đã hành quân trong đêm giao thừa, những người dân phải rời khỏi căn nhà của mình, những người mẹ chờ con trở về, những chiến sĩ bị thương giữa thành phố và những người không bao giờ trở lại. Đối với họ, Tết Mậu Thân không phải là một khái niệm trong sách lịch sử. Đó là một mùa xuân mà họ đã sống qua bằng tất cả sự khốc liệt của chiến tranh.

Có những người lính đã bước vào thành phố trong những ngày đầu năm với niềm tin rằng họ đang thực hiện một nhiệm vụ có thể làm thay đổi cục diện chiến tranh. Họ đi trong bóng tối, mang theo vũ khí và những mệnh lệnh đã được chuẩn bị từ trước. Có người trở về sau chiến dịch, nhưng cũng có rất nhiều người nằm lại. Những người sống sót tiếp tục mang ký ức về mùa xuân ấy suốt phần đời còn lại.

Cũng có những người dân bình thường không hề biết mình đang đứng giữa một thời khắc lịch sử. Họ chỉ mong có một cái Tết bình yên bên gia đình. Nhưng lịch sử đôi khi bước vào cuộc sống của con người mà không báo trước. Đêm giao thừa năm ấy, tiếng pháo Tết bị át đi bởi tiếng súng ở nhiều nơi. Những lời chúc đầu năm bị thay thế bằng những cuộc chạy tìm nơi trú ẩn. Những con đường vốn đông người du xuân trở thành những tuyến đường chiến sự.

Đó là lý do Tết Mậu Thân 1968 vẫn là một trong những sự kiện gây nhiều suy ngẫm nhất khi nhìn lại chiến tranh Việt Nam. Nó cho thấy chiến tranh không chỉ diễn ra ở những chiến trường xa xôi. Chiến tranh có thể xuất hiện ngay giữa một thành phố, ngay trong một căn nhà, ngay vào thời khắc mà con người mong muốn được bình yên nhất.

Nhưng đồng thời, Tết Mậu Thân cũng cho thấy chiến tranh là một cuộc đấu trí và đấu sức kéo dài, trong đó một sự kiện có thể tạo ra những tác động vượt xa kết quả của chính nó trên chiến trường. Cuộc Tổng tiến công không đạt được tất cả các mục tiêu quân sự như dự kiến và lực lượng cách mạng chịu tổn thất rất lớn, nhưng nó đã tạo ra một cú sốc chính trị và tâm lý sâu sắc, góp phần thúc đẩy những thay đổi trong chính sách của Mỹ và mở đường cho các cuộc đàm phán dẫn đến Hội nghị Paris về Việt Nam.

Nhiều năm sau, khi chiến tranh đã lùi xa, người ta nhìn lại đêm giao thừa năm 1968 với nhiều cảm xúc khác nhau. Đó là một sự kiện hào hùng đối với những người nhìn nhận nó như một cuộc tiến công chiến lược làm thay đổi cục diện chiến tranh, nhưng đồng thời cũng là một ký ức đau thương đối với những gia đình đã mất người thân và những thành phố chịu tổn thất nặng nề.

Lịch sử vì thế không chỉ có những khoảnh khắc chiến thắng. Lịch sử còn có những mất mát, những lựa chọn khó khăn và những cái giá mà con người phải trả.

Và có lẽ hình ảnh ám ảnh nhất của Tết Mậu Thân chính là sự đối lập giữa một đêm đáng lẽ dành cho đoàn tụ và một đêm trở thành bước ngoặt của chiến tranh. Khi nhiều gia đình đang chuẩn bị đón năm mới, những người lính lại bước vào trận chiến. Khi người dân chờ tiếng pháo mừng xuân, nhiều thành phố vang lên tiếng súng. Và khi mùa xuân ấy kết thúc, cả Việt Nam lẫn nước Mỹ đều bước vào một giai đoạn mới của cuộc chiến.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua. Những người từng sống qua Tết Mậu Thân nay đã già, nhiều người đã không còn. Những thành phố từng chìm trong chiến sự đã trở lại cuộc sống bình thường. Sài Gòn hôm nay là một đô thị sôi động, Huế đã trở lại vẻ trầm mặc bên dòng Hương Giang, còn những người trẻ sinh ra trong hòa bình có thể đón Tết mà không phải nghe tiếng bom đạn.

Nhưng mỗi mùa xuân trở về, câu chuyện về đêm giao thừa năm 1968 vẫn đáng được nhắc lại. Không phải để khơi lại chiến tranh, mà để hiểu rằng một mùa xuân bình yên có giá trị như thế nào.

Bởi với những người đã sống qua thời hoa lửa, được nghe tiếng cười của trẻ nhỏ trong ngày Tết, được ngồi bên gia đình và nhìn một thành phố bình yên chính là điều mà họ từng mong ước giữa những đêm chiến tranh.