Đêm không ngủ

Đầu năm 1975, khi cục diện chiến trường miền Nam chuyển biến mạnh mẽ theo hướng có lợi cho cách mạng, không khí tại Hà Nội trở nên đặc biệt khẩn trương. Những báo cáo từ chiến trường liên tục được gửi về. Từ Tây Nguyên, Huế, Đà Nẵng cho đến các hướng tiến công khác, tin chiến thắng dồn dập làm bừng lên niềm tin lớn trong toàn Đảng, toàn quân và toàn dân. Trên cương vị Thủ tướng Chính phủ, Phạm Văn Đồng là một trong những người trực tiếp theo dõi từng bước tiến của cuộc tổng tiến công lịch sử.

Những ngày ấy, đèn trong phòng làm việc của ông thường sáng đến tận khuya. Các cộng sự kể rằng gần như không đêm nào ông ngủ đủ giấc. Trên bàn làm việc luôn là bản đồ quân sự, điện báo, báo cáo hậu cần, tình hình quốc tế và các phương án chuẩn bị cho ngày đất nước thống nhất.

Một đêm cuối tháng 4, sau khi nhận được báo cáo về những thắng lợi liên tiếp của quân giải phóng, không khí trong phòng làm việc vô cùng xúc động. Nhiều cán bộ trẻ không giấu được niềm vui, nhưng Phạm Văn Đồng vẫn giữ vẻ điềm tĩnh quen thuộc. Ông chậm rãi nói: “Càng gần thắng lợi càng phải tỉnh táo.”

Câu nói ấy khiến cả phòng lập tức tập trung trở lại.

Không chỉ theo dõi tình hình chiến trường, ông còn đặc biệt quan tâm đến công tác hậu cần, tiếp quản, ổn định đời sống nhân dân sau giải phóng. Ông hiểu rằng chiến thắng quân sự chỉ là bước đầu, giữ được lòng dân mới là nhiệm vụ lâu dài.

Có lần trong cuộc họp, khi một số cán bộ tập trung quá nhiều vào các phương án tiếp quản cơ sở hành chính, ông hỏi lại: “Sau ngày giải phóng, trường học thế nào? Bệnh viện ra sao? Chợ có hoạt động không? Dân ăn gì, ở đâu?”

Câu hỏi ấy khiến nhiều người im lặng vài giây.

Với Phạm Văn Đồng, mỗi chiến thắng cuối cùng đều phải hướng đến cuộc sống bình yên của nhân dân.

Đêm 29 tháng 4 năm 1975, ông gần như không rời bàn làm việc. Các điện báo liên tục chuyển về. Từng giờ, từng phút đều mang ý nghĩa lịch sử. Có những lúc ông đứng rất lâu bên cửa sổ, nhìn về khoảng trời Hà Nội yên tĩnh, nhưng trong lòng ông hiểu rằng ở miền Nam, thời khắc quyết định đã đến.

Sáng ngày 30 tháng 4, khi nhận được tin quân giải phóng tiến vào Dinh Độc Lập, nhiều cán bộ trong phòng không cầm được nước mắt. Phạm Văn Đồng lặng người trong giây lát, đôi mắt đỏ lên nhưng vẫn giữ sự bình tĩnh.

Ông đứng dậy, nhìn mọi người rồi nói chậm rãi: “Đất nước đã thống nhất. Nhưng từ hôm nay, trách nhiệm của chúng ta còn lớn hơn.”

Đó không phải lời nói của một người vừa đón chiến thắng, mà là suy nghĩ của một nhà lãnh đạo luôn nhìn xa hơn hiện tại.

Trong ngày lịch sử của dân tộc, Phạm Văn Đồng không xuất hiện với những cảm xúc bộc lộ mạnh mẽ. Ông chọn cách lặng lẽ chứng kiến khoảnh khắc thiêng liêng ấy bằng tất cả chiều sâu của một người đã dành gần cả cuộc đời cho độc lập dân tộc.

Mùa xuân 1975 là niềm vui của cả đất nước. Nhưng với Phạm Văn Đồng, đó cũng là đêm của trách nhiệm, của niềm tin và của lời hứa tiếp tục xây dựng một Việt Nam hòa bình, thống nhất và phát triển.