Đêm không ngủ của người đào hầm

Ông Lê Khắc Phiến nhớ rất rõ những đêm không ngủ dưới bầu trời đầy bom đạn. Khi ấy, ở Địa đạo Kỳ Anh, ban ngày là sự im lặng căng thẳng, còn ban đêm lại là thời gian của những con người âm thầm làm việc.

“Cứ trời tối là đào,” ông kể. “Không ai bảo ai, nhưng cả làng đều hiểu phải làm gì.”

Ánh đèn dầu được che kín, chỉ đủ soi một khoảng đất nhỏ. Tiếng cuốc, tiếng xẻng được giảm tối đa, nhiều lúc phải đào bằng tay để tránh gây tiếng động. Đất đào lên không được để lại thành đống, mà phải xử lý ngay. Người trộn đất với tro bếp, rạ khô, thậm chí cả phân trâu, rồi mang đi rải khắp nơi để xóa dấu vết.

Có đêm, ông cùng vài thanh niên đào xuyên qua lớp đất cứng suốt nhiều giờ. Tay phồng rộp, lưng đau nhức, nhưng không ai dừng lại. Bởi họ hiểu rằng, mỗi mét hầm đào thêm là thêm một phần cơ hội sống.

“Đào địa đạo là cái sống cái chết,” ông nói chậm rãi. “Không có hầm, không ai sống nổi.”

Gần sáng, khi công việc tạm xong, mọi người lại lặng lẽ trở về như chưa từng có chuyện gì xảy ra. Làng quê lại chìm vào vẻ bình thường giả tạo, trong khi dưới lòng đất, một hệ thống địa đạo ngày càng dài ra, vững chắc hơn.

Những đêm không ngủ ấy đã góp phần tạo nên một “ngôi làng dưới lòng đất” – nơi giữ gìn sự sống cho cả cộng đồng giữa những năm tháng khốc liệt nhất.