Đêm không ngủ trước ngày kéo pháo

Ngoài kia, đại bác đã vào trận địa, bộ đội đã sẵn sàng xung phong. Kế hoạch "đánh nhanh, thắng nhanh" chỉ còn chờ giờ nổ súng. Vậy mà ngày 26/1/1954, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, khi ấy là Tư lệnh chiến dịch, lại quyết định hoãn cuộc tấn công.

Ông nhận ra thế trận của địch đã khác so với lúc lập kế hoạch. Quân Pháp tăng cường công sự, dồn thêm binh lực, biến Điện Biên Phủ thành một tập đoàn cứ điểm kiên cố. Đánh theo kế hoạch cũ có thể thắng vài trận, nhưng cũng có thể phải trả bằng máu của rất nhiều người mà vẫn không giành được thắng lợi trọn vẹn. Ông kể lại rằng đó là đêm ông trằn trọc nhất trong đời cầm quân. Bởi hoãn lại không chỉ là đổi một dòng trong kế hoạch: đó là quay lưng với quyết tâm của cả chiến dịch, với hàng vạn người đã dồn sức đến tận chân trận địa.

Ông vẫn chọn dừng, và chuyển sang phương châm "đánh chắc, tiến chắc". Những khẩu pháo đã được kéo lên các đỉnh dốc bằng sức người, giờ lại được kéo ra. Cái giá là hàng tuần lễ chuẩn bị thêm, là sự sốt ruột và cả những nghi ngại. Nhưng nhờ đó, khi cuộc tấn công nổ ra vào ngày 13/3, thế trận đã thuộc về ta. Gần hai tháng sau, ngày 7/5/1954, chiến dịch kết thúc bằng thắng lợi.

Điều đáng nhớ ở câu chuyện này không nằm ở tiếng súng, mà ở cái khoảnh khắc trước tiếng súng. Người cầm quân giỏi không phải người luôn dám tiến, mà là người biết khi nào phải dừng, và đủ can đảm nhận trách nhiệm cho cả hai lựa chọn. Sau này, khi nhắc lại chuyện ấy, ông vẫn coi đó là quyết định khó khăn nhất của mình.