Đêm lịch sử
Điểm cuối tù đày của tôi là Côn Đảo, một nhà tù lâu đời nhất Việt Nam, do thực dân Pháp xây dựng năm 1862, chuyên giam giữ tù chính trị. Tính đến 1975, Côn Đảo được 113 tuổi, với 53 đời chúa đảo. Tháng 4-1975, Côn Đảo có nhiều hiện tượng khác thường, đặc biệt ngày 29 và 30-4, các cai quản tù kể cả tỉnh trưởng Lâm Hữu Phương đã bỏ đi hết, máy bay gầm rú liên hồi trên bầu trời Côn Đảo.
Từ 12h đêm 30-4 đến 1h30 sáng 1-5-1975, khởi phát từ trại 7, hàng ngàn tù nhân chính trị đã phá ngục bằng cách công kênh nhau nạy song sắt chui ra. Sau đó số anh em ra ngoài, hè nhau dùng cây gỗ to phá cửa sắt buồng giam rồi tìm các quản ngục, yêu cầu đem chìa khóa mở cửa các khu trại giam khác, lần lượt tự giải thoát ra khỏi những bức tường đá.
Sáng 1-5, đại diện các trại tù gặp nhau, cử ra Đảng ủy để lãnh đạo toàn đảo, với bí thư là ông Trịnh Văn Tư và ông Phan Huy Vân (Trần Trọng Tân) làm phó bí thư và 10 người khác...
Cùng ngày thành lập chính quyền Côn Đảo và tổ chức lực lượng vũ trang tiến chiếm trại lính Bình Định Vương, chiếm đài Loran và sân bay thu 27 máy bay các loại còn nguyên vẹn.
Phần lớn số máy bay này do quan chức và tướng tá Sài Gòn từ đất liền bay ra để lại trước khi xuống tàu ra Hạm đội 7 của Mỹ.
Sau khi chiếm cơ quan vô tuyến viễn thông, ông Hai Tân chỉ thị đánh ngay bức điện: "Anh em tù chính trị đã thiết lập chính quyền cách mạng ở Côn Đảo từ sáng 1-5. Yêu cầu được sự chỉ đạo của Chính phủ cách mạng lâm thời cộng hòa miền Nam Việt Nam".
Đến 2h chiều 2-5 mới có điện của ông Vũ Hồng từ Thành ủy Sài Gòn yêu cầu được nói chuyện trực tiếp với đồng chí Hai Tân: "Đã nhận được tin điện, đã báo cho Trung ương cục...".
Đến 10h đêm 3-5, Ban chỉ huy quân sự đảo giữ được ba người nhái. Qua trao đổi mới biết là chiến sĩ người nhái từ tàu chiến ta ngoài khơi thả vào trinh sát.
Cựu trung tá quân giải phóng Lê Câu dùng xuồng máy chở ông cùng anh em người nhái ra tàu để gặp ban chỉ huy rồi đưa đại diện ban chỉ huy tàu vào họp cùng tại trụ sở ủy ban đóng ở dinh Tỉnh trưởng cũ.
Ban chỉ huy đội tàu cho biết: Bộ Tổng tham mưu đã điều tiểu đoàn 445 bộ đội địa phương tỉnh Bà Rịa và một phân đội của sư đoàn Sao Vàng xuống các tàu V.609 và V.683 hải quân ra Côn Đảo, xuất phát từ chiều 1-5... Rất biết ơn các đồng chí đã tự giải phóng và giữ gìn nguyên vẹn, không đổ một giọt máu, mừng lắm!".
Sáng 4-5-1975, chiến sĩ từ tàu chiến đổ bộ lên đảo trong tiếng hô la vang trời của anh em cựu tù: "Chào mừng quân giải phóng miền Nam, chào mừng hải quân Việt Nam, Đại tướng Võ Nguyên Giáp muôn năm, Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ muôn năm...".
Đến 3h chiều 4-5 cử hành lễ mừng Côn Đảo hoàn toàn giải phóng với sự tham dự của 4.334 tù chính trị, bao gồm 494 phụ nữ và 31 tử tù và một số cư dân trên đảo quy tụ về khu trung tâm.
Lá cờ đỏ sao vàng và cờ Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam với hai màu xanh đỏ và ngôi sao vàng ở giữa được hai chị kéo lên. Mọi người cùng cất tiếng hát với giọng nghẹn ngào nước mắt.
