Đêm MiG-21 đối đầu B-52

Phạm Tuân sinh ngày 14 tháng 2 năm 1947 tại Kiến Xương, Thái Bình. Năm 1965 ông nhập ngũ vào lực lượng không quân. Con đường trở thành phi công của ông cũng không hoàn toàn thuận lợi. Ban đầu, Phạm Tuân từng không đạt một số tiêu chuẩn sức khỏe khi tuyển phi công, sau đó được đào tạo từ nguồn thợ máy rồi mới chuyển sang học lái máy bay chiến đấu.

Tháng 12 năm 1972, không quân Mỹ mở cuộc tập kích đường không quy mô lớn vào Hà Nội, Hải Phòng và nhiều khu vực miền Bắc. Máy bay B-52 được sử dụng với hệ thống gây nhiễu và lực lượng tiêm kích hộ tống dày đặc, khiến việc tiếp cận mục tiêu đặc biệt khó khăn.

Đêm 27 tháng 12, Phạm Tuân điều khiển chiếc MiG-21 số hiệu 5121 cất cánh từ sân bay Yên Bái. Các trạm radar dưới mặt đất dẫn đường để ông tiếp cận đội hình B-52. Phi công phải bay thấp để tránh bị phát hiện, sau đó tăng độ cao và tăng tốc khi đến gần mục tiêu. Khi xác định được chiếc B-52, Phạm Tuân tiếp tục rút ngắn khoảng cách rồi phóng hai quả tên lửa.

Chiếc B-52 bị tiêu diệt. Sau đó Phạm Tuân phải nhanh chóng thoát khỏi sự truy đuổi của các máy bay F-4 hộ tống và trở về sân bay Yên Bái an toàn.

Chiến công ấy trở thành một trong những trận đánh nổi bật của Không quân nhân dân Việt Nam trong 12 ngày đêm cuối tháng 12 năm 1972. Chiếc MiG-21 số hiệu 5121 sau này được lưu giữ và công nhận là Bảo vật quốc gia.

Cuộc đời Phạm Tuân còn có một dấu mốc đặc biệt khác. Năm 1980, ông cùng nhà du hành Viktor Gorbatko thực hiện chuyến bay vào vũ trụ trên tàu Soyuz 37, trở thành người Việt Nam đầu tiên và cũng là người châu Á đầu tiên bay vào không gian.

Từ buồng lái MiG-21 trong một đêm chiến đấu trên bầu trời miền Bắc đến con tàu vũ trụ tám năm sau đó là hai chặng đường rất khác nhau. Nhưng cả hai đều gắn với một người lính không quân xuất thân từ một vùng quê Thái Bình.