ĐÊM THÀNH PHỐ ĐẦY SAO VÀ NGƯỜI HÁT RONG CỦA NHIỀU THẾ HỆ
Từ thập niên 1980, Trần Long Ẩn tiếp tục sáng tác những ca khúc được đông đảo công chúng yêu thích. Trong số đó có Đêm thành phố đầy sao, Đi qua vùng cỏ non, Mừng tuổi mẹ và Xin làm người hát rong. Những nhan đề này không còn gắn trực tiếp với một cuộc xuống đường cụ thể, nhưng vẫn giữ sự quan tâm tới con người, quê hương và tình cảm đời thường. Thành phố sau chiến tranh đã thay đổi; người nghe cũng thay đổi. Người nhạc sĩ cần tìm những hình ảnh mới để nói với công chúng mà không đánh mất giọng điệu riêng.
Đêm thành phố đầy sao gợi một không gian đô thị trong thời bình, khác với những đêm không ngủ của phong trào sinh viên trước năm 1975. Một bên là ánh lửa và tiếng hát giữa cuộc tranh đấu, bên kia là hình ảnh thành phố trong ký ức và niềm tin của người sáng tác. Không nên coi hai bài hát thuộc cùng hoàn cảnh, nhưng đặt chúng cạnh nhau sẽ thấy cuộc đời Trần Long Ẩn đi qua những bước chuyển lớn của đất nước. Ông từng hát giữa đường phố căng thẳng, rồi tiếp tục viết về thành phố khi người dân hướng tới xây dựng cuộc sống mới.
Mừng tuổi mẹ lại đưa người nghe trở về với tình cảm gia đình. Hình ảnh người mẹ từng xuất hiện trong Người mẹ Bàn Cờ, nhưng ở tác phẩm sau này, cảm xúc được mở rộng theo hướng riêng tư và chiêm nghiệm hơn. Người mẹ không chỉ là nhân vật của một phong trào mà còn là người đã nuôi dưỡng, chờ đợi và đi cùng đời con. Với Trần Long Ẩn, ký ức về chiếc radio mẹ thưởng thời trẻ và những năm xa gia đình khiến hình tượng ấy có chiều sâu trong câu chuyện cuộc đời, dù không thể đồng nhất mọi câu chữ trong ca khúc với một sự kiện có thật.
Xin làm người hát rong gợi hình ảnh một người mang tiếng hát tới những nơi có người muốn nghe. Cách gọi ấy phù hợp với hành trình Trần Long Ẩn từ sinh viên cầm đàn trên đường phố tới nhạc sĩ có tác phẩm được biểu diễn rộng rãi. Người hát rong không nhất thiết đứng trên sân khấu lớn; điều quan trọng là âm nhạc có thể tới gần đời sống. Đây là một hình tượng đẹp để nhìn lại quan niệm sáng tác của ông: viết những bài hát mà người bình thường có thể nhớ, hát và tìm thấy cảm xúc của mình.
Trong quá trình hoạt động, Trần Long Ẩn đảm nhiệm nhiều công việc của các tổ chức âm nhạc, trong đó có vai trò lãnh đạo Hội Âm nhạc Thành phố Hồ Chí Minh và tham gia Hội Nhạc sĩ Việt Nam. Công việc ấy khác với những ngày chỉ cần ôm đàn tới một buổi hát sinh viên. Nó đòi hỏi tổ chức hoạt động nghề nghiệp, kết nối người sáng tác và hỗ trợ đời sống âm nhạc. Người từng trưởng thành từ phong trào tập thể tiếp tục gắn bó với công việc chung trong một bối cảnh mới.
Năm 2007, Trần Long Ẩn được trao Giải thưởng Nhà nước về văn học, nghệ thuật với cụm tác phẩm gồm Hát trên đường tranh đấu, Tình đất đỏ miền Đông, Một đời người, một rừng cây và những ca khúc khác. Việc những tác phẩm thuộc nhiều thời kỳ cùng được ghi nhận cho thấy sự nghiệp của ông không thể gói gọn trong một giai đoạn. Từ những bài hát tranh đấu đầu thập niên 1970 tới các sáng tác sau hòa bình, âm nhạc Trần Long Ẩn có sự liên tục về cảm hứng nhưng luôn thay đổi cách biểu hiện.
Khi những ca khúc ấy được thế hệ sau hát lại, người nghe có thể không biết đầy đủ câu chuyện tác giả từng học ở đâu, đi vào chiến khu ngày nào hoặc sáng tác bài hát trong hoàn cảnh nào. Nhưng giai điệu vẫn có thể gợi tình cảm về gia đình, cộng đồng và quê hương. Đó là đời sống riêng của tác phẩm sau khi rời tay người viết. Với Trần Long Ẩn, hành trình từ chàng trai Bình Định tới nhạc sĩ được nhiều thế hệ biết đến bắt đầu bằng tiếng hát giản dị, rồi đi qua những biến động lớn của lịch sử Việt Nam.
