Đêm thao thức và bài học từ chiếc đồng hồ quả quýt

Biết được tâm tư lệch lạc ấy, tại một hội nghị cán bộ toàn quốc tổ chức giữa rừng chiến khu Định Hóa (Thái Nguyên), Bác Hồ bước lên bục nói chuyện. Bác không hề phê bình gay gắt hay nhắc đích danh bất kỳ ai. Người chỉ nhẹ nhàng rút từ trong túi áo chàm ra một chiếc đồng hồ quả quýt bằng kim loại sáng bóng.

Bác giơ chiếc đồng hồ lên cao cho toàn thể hội trường nhìn thấy, rồi mỉm cười hỏi: — "Các chú có thấy chiếc đồng hồ này chạy tốt không?" Toàn thể cán bộ đồng thanh đáp: "Thưa Bác, rất tốt ạ!" Bác lại hỏi: — "Thế trên mặt đồng hồ có những bộ phận nào?" Mọi người tranh nhau trả lời: "Thưa Bác, có kim giờ, kim phút, kim giây và các con số chỉ giờ ạ." Bác gật đầu, tiếp tục hỏi: — "Thế các chú có nhìn thấy các bánh xe răng cưa, các con ốc nhỏ xíu và chiếc dây cót nằm ở đâu không?" Hội trường lặng đi một lúc rồi có tiếng đáp: "Dạ, chúng nằm kín ở bên trong vỏ đồng hồ, phải mở nắp máy ra mới thấy ạ."

Lúc này, Bác mới mở nắp lưng chiếc đồng hồ ra và từ tốn giảng giải: — "Các chú thấy đấy, trong một chiếc đồng hồ, kim giờ và kim phút chạy lộ ra ngoài mặt tiền để mọi người nhìn vào thấy ngay giờ giấc, ai cũng khen nó đẹp, nó giỏi. Nhưng nếu chiếc bánh răng cưa nhỏ bé nằm khuất bên trong đố kỵ bảo: 'Tôi làm việc nặng nhọc ở trong bóng tối mà chẳng ai biết đến, tôi muốn chạy ra ngoài mặt tiền làm kim đồng hồ', hoặc dây cót bảo: 'Tôi nằm một chỗ mãi chán quá, tôi không chịu nhả lực kéo nữa', thì chiếc đồng hồ này sẽ ra sao?" Cả hội trường đồng thanh: "Thưa Bác, đồng hồ sẽ chết, không chạy được nữa ạ!"

Bác nhìn quanh một lượt, ánh mắt nghiêm nghị nhưng đầy bao dung, rồi kết luận: — "Cách mạng và bộ máy nhà nước cũng y như chiếc đồng hồ này vậy. Mỗi một ngành nghề, mỗi một vị trí công tác – dù là chiến đấu ngoài tiền tuyến, cứu chữa thương binh ở trạm y tế, hay thầm lặng nấu cơm, quét dọn, đánh máy chữ nơi hậu phương – đều là một bánh răng, một con ốc không thể thiếu. Nếu ai cũng muốn làm kim đồng hồ lộ diện ra ngoài, không ai chịu làm bánh xe thầm lặng bên trong, thì cỗ máy kháng chiến làm sao vận hành để đánh thắng giặc được?"