Đêm Trăng Ở Phà Vĩnh Tuy

Sân nhà bác An, Nam Định. Tiếng ve kêu râm ran. Bác An đặt tay lên cuốn nhật ký cũ kỹ, mở ra một trang có vết mực nhòe. Minh Tuấn giữ chặt máy ghi âm, mắt không rời gương mặt người lính già.

Bác An bắt đầu:

"Cháu biết đấy, 'thời hoa lửa' không chỉ có tiếng súng và khói bom. Nó còn có những khoảnh khắc mà con người đối mặt với cái chết nhưng lòng lại bình yên đến lạ. Câu chuyện bác sắp kể, nó xảy ra ở phà Vĩnh Tuy, trên sông Hồng, vào một đêm trăng năm 1972, khi cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân của Mỹ đang ác liệt nhất.

Lúc đó, bác là tiểu đội trưởng một đơn vị pháo cao xạ 57mm bảo vệ phà. Phà Vĩnh Tuy là huyết mạch giao thông quan trọng để đưa vũ khí, lương thực vào Nam, nên là mục tiêu băn phá điên cuồng của giặc.

Cả ngày hôm đó, máy bay Mỹ đã oanh tạc liên tục. Đơn vị của bác phải chiến đấu không ngừng nghỉ, khói thuốc súng khét lẹt, bụi đất mịt mù. Đến chiều tối, trời mới tạm yên. Mọi người ai nấy đều mệt lử, mặt mũi lấm lem nhưng không ai phàn nàn. Chúng tôi nhanh chóng khôi phục trận địa, chuẩn bị cho đêm trắng vì phà chỉ hoạt động vào ban đêm.

Đêm hôm đó, trăng lên muộn nhưng rất sáng. Ánh trăng soi tỏ dòng sông Hồng đỏ ngầu phù sa. Trong khoảnh khắc hiếm hoi ấy, tôi cho phép anh em nghỉ ngơi một chút, chỉ để lại một vài người cảnh giới.Tôi ngồi trên thành công sự, nhìn xuống dòng sông, rồi nhìn sang cuốn nhật ký này. Cháu có tin không, ngay giữa trận địa, giữa những nòng pháo đang vươn lên bầu trời, tôi lại muốn viết một bài thơ về ánh trăng?

Một cậu chiến sĩ trẻ trong tiểu đội tôi, tên là Hùng, mới 18 tuổi, cũng ngồi gần đó. Cậu ấy nhìn trăng, rồi khẽ nói: 'Anh An ạ, trăng ở quê nhà có sáng thế này không? Em chưa bao giờ thấy trăng trên sông Hồng đẹp thế này, cả đời em chỉ thấy nó nhuốm màu lửa bom.'Câu nói đó chạm vào lòng tôi. Chúng tôi đều là những người trẻ, đều có những giấc mơ, có gia đình, có người yêu. Chúng tôi không muốn chiến tranh, chúng tôi chỉ muốn bảo vệ những thứ đẹp đẽ ấy, như ánh trăng này.Thế rồi, một ý nghĩ chợt nảy ra. Tôi bảo Hùng: 'Cậu thử hát một bài đi, một bài về quê hương, về trăng ấy.'Cậu ấy hơi e ngại, nhưng rồi cũng cất tiếng. Đó là một giọng hát mộc mạc, hơi run vì mệt mỏi, nhưng tràn đầy cảm xúc. Cậu ấy hát một bài dân ca. Tiếng hát bay qua trận địa, bay ra sông, hòa vào tiếng sóng vỗ.

Lạ thay, khi tiếng hát vang lên, tôi thấy những khuôn mặt căng thẳng xung quanh dường như mềm lại. Mọi người đều im lặng, lắng nghe. Một người khác cầm cây đàn ghi-ta cũ kỹ, khẽ đệm theo. Khí thế chiến đấu vẫn còn đó, nhưng nó được củng cố bởi một thứ tình cảm sâu sắc hơn: tình yêu quê hương và sự bình yên mà chúng tôi đang bảo vệ.

Đêm đó, chúng tôi không ngủ. Chúng tôi chiến đấu bằng một tâm thế khác. Không chỉ là trả thù cho đồng đội đã ngã xuống, mà là bảo vệ tiếng hát ấy, bảo vệ ánh trăng ấy.

Hùng đã hi sinh vào năm sau, ở một chiến trường khác. Nhưng mỗi khi nhìn trăng trên sông Hồng, tôi vẫn nghe thấy tiếng hát của cậu ấy. Đó chính là 'bài hát thời hoa lửa' của chúng tôi. Một bài hát về sự sống và vẻ đẹp, vang lên giữa cái chết và sự tàn phá. Nó là minh chứng cho tinh thần không thể bị khuất phục của con người Việt Nam chúng ta."

Bác An dừng lại, mắt nhìn xa xăm, tay xoa nhẹ lên bìa cuốn nhật ký. Minh Tuấn ngồi lặng đi, cảm nhận được sức nặng của câu chuyện. Lời kể của bác không có những từ ngữ đao to búa lớn, nhưng nó đã tái hiện một góc nhìn rất con người, rất chân thực về "thời hoa lửa" — nơi mà tình yêu cuộc sống và cái đẹp vẫn nảy mầm ngay giữa chiến trận.