Đêm trước giờ xuất trận

Tháng Chạp năm 1944, núi rừng Cao Bằng rét cắt da. Gió thổi hun hút qua tán cây đại ngàn nơi Rừng Trần Hưng Đạo. Tôi khi ấy vừa tròn hai mươi tuổi – một trong ba mươi bốn chiến sĩ đầu tiên của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân.

Chúng tôi đứng thành hàng dưới ánh đuốc bập bùng. Đồng chí Võ Nguyên Giáp đọc Chỉ thị thành lập đội theo sự chỉ đạo của lãnh tụ Hồ Chí Minh. Giọng anh vang lên giữa rừng đêm, ấm và chắc như thân cây nghiến già:

“Chính trị trọng hơn quân sự. Tuyên truyền trọng hơn tác chiến.”

Tôi siết chặt khẩu súng trường cũ. Vũ khí của đội chỉ có vài khẩu súng, mấy chục viên đạn, còn lại là dao găm, mã tấu. Nhưng trong tim mỗi người là một ngọn lửa.

Tôi là con trai của một gia đình người Nùng ở vùng Nguyên Bình. Cha tôi từng bị lính dồn phu bắt đi, mẹ tảo tần nuôi con. Ngày nghe tin có đội quân cách mạng được thành lập, tôi xin gia nhập. Mẹ nhìn tôi thật lâu, rồi lặng lẽ khâu lại chiếc áo chàm sờn vai. Bà nói:
“Đi đi con. Đất mình phải có người giữ.”

Đêm 24 tháng 12, chúng tôi hành quân đánh đồn Phai Khắt. Trời tối đen như mực, chỉ nghe tiếng bước chân lạo xạo trên lá khô. Tim tôi đập mạnh đến mức tưởng kẻ địch cũng nghe thấy.

Khi hiệu lệnh phát ra, chúng tôi đồng loạt xông lên. Trận đánh diễn ra nhanh hơn tôi tưởng. Lá cờ đỏ sao vàng được cắm lên giữa đồn. Lần đầu tiên trong đời, tôi cảm nhận rõ ràng thế nào là chiến thắng – không phải cho riêng mình, mà cho cả bản làng, cho mẹ tôi và bao người dân lam lũ.

Hai ngày sau, chúng tôi tiếp tục thắng ở Nà Ngần. Tin chiến thắng lan nhanh khắp vùng núi. Dân bản mang cơm nắm, bắp ngô ra tận bìa rừng đón chúng tôi. Có cụ già nắm tay tôi run run:
“Bộ đội của dân đó con.”

Tôi hiểu rằng từ giây phút ấy, chúng tôi không còn là những chàng trai riêng lẻ. Chúng tôi là đội quân của nhân dân.

Nhiều năm sau, khi Quân đội nhân dân Việt Nam đã lớn mạnh, tôi vẫn nhớ như in đêm lửa bập bùng giữa Rừng Trần Hưng Đạo. Ba mươi bốn con người, vũ khí thô sơ, nhưng mang theo khát vọng lớn hơn cả núi rừng Cao Bằng.

Người ta nói lịch sử được viết bằng những trận đánh lớn. Nhưng tôi biết, lịch sử bắt đầu từ ánh mắt tin tưởng của mẹ tiễn con lên đường, từ lời thề dưới tán rừng năm ấy.

Và mỗi khi trở lại Cao Bằng, đứng giữa đại ngàn gió lộng, tôi vẫn nghe vang đâu đây tiếng thề năm xưa – tiếng của một đội quân ra đời giữa gian khó, để làm nên mùa xuân cho đất nước.