ĐÊM TRƯỚC NGÀY TRỞ VỀ

ĐÊM TRƯỚC NGÀY TRỞ VỀ

Trong chiến tranh, có những người đã đứng rất gần ngày trở về nhưng cuối cùng lại không thể bước qua cánh cửa của hòa bình. Họ chiến đấu suốt những năm tháng dài, chịu đựng những trận bom, những cuộc hành quân và những mất mát tưởng như không thể chịu đựng nổi, rồi khi đất nước chuẩn bị bước sang một trang mới, họ lại nằm xuống trước khi kịp nhìn thấy ngày chiến thắng. Câu chuyện về một người lính quê vùng cao Tuyên Quang là một câu chuyện như thế. Người đồng đội còn sống của ông sau này kể rằng điều khiến ông day dứt nhất trong suốt cuộc đời không phải là trận đánh, không phải những năm tháng gian khổ, mà là việc người bạn của mình đã nói “sắp được về rồi” chỉ ít ngày trước khi hy sinh.

Người lính ấy sinh ra ở một bản vùng cao. Tuổi thơ của anh gắn với những mùa lúa và những ngày theo cha lên nương. Anh là con trai cả nên từ nhỏ đã quen với trách nhiệm trong gia đình. Khi chiến tranh xảy ra, anh lên đường với suy nghĩ rằng mình chỉ cần hoàn thành nhiệm vụ rồi sẽ trở về. Trong quân ngũ, anh là người sống tình cảm, ít nói nhưng luôn sẵn sàng giúp đỡ đồng đội. Những người từng ở cùng đơn vị nhớ rằng anh thường giữ một tấm ảnh gia đình trong túi áo và mỗi khi có thời gian nghỉ lại lấy ra xem.

Những năm chiến tranh trôi qua rất dài. Anh đã đi qua nhiều vùng đất, nhiều trận đánh và chứng kiến không ít đồng đội hy sinh. Có những người rời quê cùng thời với anh nhưng mãi mãi không trở lại. Mỗi lần như vậy, anh lại viết thư về nhà, nhưng trong thư luôn cố gắng nói những điều tốt đẹp để cha mẹ yên tâm. Anh không muốn mẹ biết rằng nhiều đêm anh phải nằm sát đất khi bom nổ trên đầu, không muốn cha biết rằng có những ngày đơn vị thiếu lương thực và nước uống.

Rồi chiến tranh bước vào giai đoạn cuối. Những người lính bắt đầu cảm nhận được rằng ngày hòa bình không còn quá xa. Anh viết thư về nhà, lần đầu tiên nói rằng có thể không lâu nữa anh sẽ trở về. Người mẹ đọc thư mà vừa mừng vừa lo. Bà đã chờ con nhiều năm, nhưng sau quá nhiều lần hy vọng rồi thất vọng, bà không dám tin hoàn toàn.

Anh nói với đồng đội rằng khi trở về việc đầu tiên là về thăm mẹ, sau đó sẽ sửa lại căn nhà. Anh còn nói sẽ đưa các con của người đồng đội thân thiết về quê chơi. Mọi người cười, trêu anh rằng sau bao nhiêu năm chiến đấu, cuối cùng cũng chỉ nghĩ đến chuyện làm ruộng và sửa nhà. Anh cũng cười. Những người lính lúc ấy đã có thể nhìn thấy một tương lai bình thường sau chiến tranh.

Nhưng một nhiệm vụ cuối cùng được giao.

Đơn vị phải di chuyển qua một khu vực vẫn còn rất nguy hiểm. Không ai nghĩ rằng đó sẽ là chuyến đi cuối cùng của anh. Đêm trước ngày lên đường, anh và người đồng đội ngồi bên nhau. Anh lấy tấm ảnh gia đình ra xem rồi cất vào túi. Anh nói rằng sau chuyến này nếu mọi việc thuận lợi thì chắc sẽ sớm được về.

Người đồng đội hỏi:

“Về rồi mày làm gì trước?”

Anh cười:

“Về ôm mẹ trước đã.”

Đó là câu nói cuối cùng mà người đồng đội nhớ rõ.

Ngày hôm sau, đơn vị gặp trận đánh phá. Bom đạn đến bất ngờ. Những người lính tìm cách giữ đội hình và hoàn thành nhiệm vụ. Trong hỗn loạn, anh bị thương. Đồng đội cố gắng đưa anh ra khỏi khu vực nguy hiểm nhưng không kịp. Anh hy sinh khi ngày hòa bình đã ở rất gần.

Người đồng đội sống sót sau này luôn tự hỏi nếu ngày hôm ấy họ biết đó là chuyến đi cuối cùng, liệu có thể làm gì khác không. Nhưng chiến tranh không cho người ta cơ hội lựa chọn. Những người lính chỉ có thể làm nhiệm vụ cho đến giây phút cuối cùng.

Tin báo hy sinh được gửi về quê. Người mẹ nhận tin khi tuổi đã cao. Bà không khóc thành tiếng. Bà chỉ hỏi người mang tin rằng con mình có được về gần quê không. Câu hỏi ấy khiến người nghe nghẹn lại. Bởi người mẹ đã chờ con quá lâu, đến cuối cùng vẫn chỉ mong con được trở về gần nhà.

Những năm sau đó, người đồng đội nhiều lần trở lại quê anh. Mỗi lần đến, ông đều kể những câu chuyện nhỏ về người bạn. Ông kể về đêm cuối cùng, về tấm ảnh gia đình và về câu nói “về ôm mẹ trước”. Người mẹ nghe xong thường im lặng rất lâu. Bà không hỏi thêm về trận đánh, bởi bà hiểu rằng con mình đã không thể trở về nữa.

Sau này, khi người mẹ qua đời, những kỷ vật của con được gia đình giữ lại. Tấm ảnh cũ đã bạc màu. Những lá thư cũng đã ngả vàng. Nhưng câu chuyện về đêm trước ngày trở về vẫn được kể lại cho con cháu.

Không phải để khơi lại nỗi đau, mà để nhắc rằng hòa bình quý giá đến nhường nào.

Ngày hôm nay, khi những người trẻ ở Hoàng Su Phì có thể tự do lựa chọn con đường học tập, lao động và xây dựng tương lai, ít ai nghĩ rằng từng có một thế hệ trẻ chỉ mong một điều rất giản dị: được trở về nhà. Họ không mong giàu sang, không mong danh vọng. Họ chỉ mong một ngày được bước qua con dốc cũ, nhìn thấy mái nhà, nghe tiếng mẹ gọi và ngồi xuống bên bếp lửa.

Có người đã làm được.

Có người không.

Nhưng chính những người không kịp trở về đã góp phần làm nên ngày mà những người khác có thể trở về.

Chiều cuối năm, người đồng đội già đứng trước căn nhà của bạn, nhìn những dãy núi xa xa. Ông nói rằng người bạn của mình đã chờ ngày hòa bình suốt nhiều năm, nhưng cuối cùng lại không nhìn thấy nó. Tuy vậy, ông tin rằng nếu người ấy có thể nhìn thấy quê hương hôm nay, chắc chắn sẽ vui.

Bởi con đường đã rộng hơn, bản làng đã đổi thay, trẻ em được đến trường và những người mẹ không còn phải ngồi bên cửa ngóng tin con từ chiến trường.

Đêm trước ngày trở về của người lính năm ấy đã trở thành đêm cuối cùng của cuộc đời anh. Nhưng lời hẹn trở về của anh không hoàn toàn mất đi. Nó được thực hiện theo một cách khác, bằng chính sự bình yên của quê hương, bằng những mùa lúa tiếp tục chín trên núi, bằng những đứa trẻ lớn lên không biết tiếng bom và bằng những thế hệ hôm nay được sống một cuộc đời mà những người lính năm xưa đã đánh đổi cả tuổi trẻ để bảo vệ. Có lẽ, với những người đã hy sinh, đó mới là ngày trở về trọn vẹn nhất.