Đêm vượt biên sang Trung Quốc

Mỗi lần đọc lại những trang sử đầu năm 1941, tôi luôn hình dung một đêm vùng biên giới Cao Bằng lạnh buốt, sương phủ kín núi rừng. Đó là đêm Nguyễn Ái Quốc rời Pác Bó sang Trung Quốc để liên lạc với lực lượng cách mạng và tìm cách tranh thủ sự giúp đỡ cho cuộc đấu tranh giành độc lập của dân tộc.

Khi ấy, tình hình thế giới đang biến động dữ dội. Chiến tranh lan rộng khắp nơi. Ở Đông Dương, thực dân Pháp vẫn thống trị, còn phát xít Nhật đã kéo vào. Cách mạng Việt Nam đứng trước thời cơ nhưng cũng đầy hiểm nguy. Nguyễn Ái Quốc hiểu rằng muốn chuẩn bị cho cuộc tổng khởi nghĩa sau này, phải giữ được mối liên lạc với bên ngoài.

Đêm ấy, Người cùng một vài đồng chí rời hang Pác Bó. Không đuốc, không đèn, chỉ có ánh trăng mờ khi hiện khi khuất sau những đám mây. Con đường biên giới nhỏ hẹp, một bên là vách đá, một bên là vực sâu. Mọi người đi rất chậm để tránh gây tiếng động.

Một đồng chí trẻ khẽ hỏi:

— Thưa Bác, đường khó thế này, Bác có mệt không?

Người mỉm cười:

— Vì độc lập của dân tộc, khó mấy cũng phải đi.

Câu nói ngắn gọn ấy đã tiếp thêm sức mạnh cho cả đoàn.

Sương núi càng về khuya càng dày. Có lúc mọi người phải lần tay vào vách đá mới nhận ra lối đi. Tiếng suối chảy dưới vực nghe vừa gần vừa xa. Ai cũng biết nếu bị lộ, không chỉ tính mạng của đoàn gặp nguy hiểm mà nhiều cơ sở cách mạng ở Cao Bằng cũng có thể bị liên lụy.

Đến gần đường biên, đoàn dừng lại nghỉ ít phút. Nguyễn Ái Quốc lấy trong túi ra mẩu cơm nắm đã chuẩn bị từ chiều, chia cho từng người. Phần của mình Người giữ lại ít nhất. Một đồng chí xúc động nói:

— Bác ăn thêm đi ạ.

Người nhẹ nhàng đáp:

— Các chú còn trẻ, phải giữ sức để làm việc lâu dài.

Trong hoàn cảnh gian khổ ấy, sự quan tâm của Người khiến mọi người càng thêm kính phục.

Khi vượt qua mốc biên giới, Nguyễn Ái Quốc đứng lại nhìn về phía đất Việt. Trước mắt chỉ là những dãy núi mờ trong đêm tối, nhưng trong lòng Người là cả Tổ quốc đang bị áp bức. Không ai nghe Người nói thành lời, nhưng các đồng chí kể rằng ánh mắt Người rất lâu mới rời khỏi phía quê hương.

Sang đất Trung Quốc, hành trình vẫn chưa hết hiểm nguy. Người tiếp tục hoạt động bí mật, liên lạc với các lực lượng chống phát xít và tìm đường phục vụ cách mạng Việt Nam. Sau đó không lâu, Người bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam và trải qua những tháng ngày cực kỳ gian khổ trong nhà lao Quảng Tây. Chính trong hoàn cảnh ấy, tập thơ Nhật ký trong tù đã ra đời.

Mỗi khi kể lại câu chuyện “Đêm vượt biên sang Trung Quốc”, tôi không nghĩ đến một cuộc phiêu lưu ly kỳ. Điều hiện lên rõ nhất là hình ảnh một người chiến sĩ cách mạng đã đặt vận mệnh dân tộc cao hơn sự an toàn của bản thân. Đêm biên giới năm ấy không chỉ là một chặng đường vượt núi rừng, mà còn là biểu tượng của ý chí vượt qua mọi gian khổ để tìm con đường giải phóng cho nhân dân Việt Nam.