Đêm vượt sông

Có những dòng sông trong thời bình chỉ là nơi người dân thả lưới, chèo thuyền hay đưa những chuyến đò qua lại mỗi ngày, nhưng trong những năm tháng chiến tranh, chúng lại trở thành ranh giới giữa sự sống và cái chết. Dòng sông Bến Hải, sông Thạch Hãn hay những con sông nhỏ len lỏi giữa đại ngàn Trường Sơn đều đã từng chứng kiến biết bao cuộc hành quân âm thầm trong đêm tối, nơi những người lính trẻ lặng lẽ chèo từng nhịp mái chèo để mang theo niềm hy vọng của cả một chiến dịch. Trong ký ức của cựu chiến binh Hoàng Văn Khải, người nay đã bước sang tuổi tám mươi, không có đêm nào ám ảnh ông hơn đêm vượt sông cuối mùa hè năm 1972, khi cả đại đội nhận nhiệm vụ bí mật đưa lực lượng sang bờ bên kia để mở đường cho trận đánh quyết định.

Chiều hôm ấy, bầu trời phủ một màu xám nặng trĩu báo hiệu cơn mưa lớn sắp kéo đến. Đơn vị của Khải hành quân suốt nhiều giờ trong rừng rậm trước khi dừng lại ở một bến sông nhỏ được che kín bởi những bụi tre và cây lau sậy. Dòng nước trước mặt không quá rộng nhưng chảy rất xiết vì những trận mưa đầu nguồn kéo dài nhiều ngày. Người chỉ huy trải tấm bản đồ lên mặt đất, dùng cành cây chỉ từng vị trí rồi dặn dò mọi người rằng cuộc vượt sông phải tuyệt đối bí mật. Chỉ cần một chiếc đèn pin lóe sáng hay một tiếng động lớn cũng có thể khiến toàn bộ lực lượng bị lộ, bởi phía bên kia, đối phương đang bố trí nhiều trận địa pháo và các vọng gác dọc bờ sông.

Khải khi ấy mới hai mươi ba tuổi, là tiểu đội trưởng của một tổ trinh sát. Dù đã trải qua nhiều trận đánh, anh vẫn cảm nhận rõ sự căng thẳng bao trùm lên từng người trong đơn vị. Không ai trò chuyện lớn tiếng. Mỗi người lặng lẽ kiểm tra lại súng đạn, buộc chặt ba lô và bọc kỹ những tài liệu quan trọng vào nhiều lớp ni lông để tránh nước. Có người lấy từ túi áo ra bức ảnh gia đình ngắm nhìn trong giây lát rồi cất lại. Có người ngồi dựa vào gốc cây, viết vội vài dòng nhật ký dưới ánh sáng le lói của chiếc đèn được che kín. Họ đều hiểu rằng sau đêm nay, không ai biết mình còn có cơ hội trở về hay không.

Khi màn đêm buông xuống, mưa bắt đầu rơi lất phất. Đó lại là điều thuận lợi, bởi tiếng mưa sẽ che bớt âm thanh của những mái chèo khua nước. Những chiếc xuồng gỗ nhỏ lần lượt được đẩy xuống sông. Mỗi xuồng chỉ chở bốn đến năm người để giảm tiếng động và dễ cơ động khi gặp tình huống bất ngờ. Khải ngồi ở mũi xuồng, mắt không rời khỏi bờ bên kia đang chìm trong bóng tối. Người chèo xuồng là một du kích địa phương đã quá quen thuộc với từng khúc sông, từng dòng nước xoáy và từng bãi cạn.

Đoàn xuồng lặng lẽ rời bến. Chỉ còn tiếng nước khẽ vỗ vào mạn thuyền và tiếng mưa rơi trên mặt sông. Không ai nói một lời. Tất cả đều tập trung lắng nghe mọi âm thanh xung quanh. Gần đến giữa dòng, bất ngờ một quả pháo sáng từ phía xa bắn lên, xé toạc màn đêm bằng thứ ánh sáng trắng lạnh lẽo. Cả đoàn lập tức dừng chèo, cúi rạp người xuống lòng xuồng. Ánh sáng quét ngang mặt sông rồi từ từ tắt lịm. Mọi người vừa thở phào thì một loạt súng máy từ bờ đối diện bất ngờ nổ vang. Những vệt đạn đỏ rực cắt ngang mặt nước, bắn tung lên từng cột nước trắng xóa.

Người chèo xuồng lập tức đổi hướng để tránh làn đạn, nhưng dòng nước xiết khiến chiếc xuồng bị đẩy lệch khỏi đội hình. Đúng lúc ấy, một tiếng nổ lớn vang lên phía sau. Một chiếc xuồng khác trúng đạn, bốc cháy rồi nhanh chóng chìm xuống dòng nước. Tiếng gọi nhau vang lên trong bóng tối rồi nhanh chóng bị tiếng súng và tiếng pháo lấn át. Khải muốn quay lại cứu đồng đội nhưng người chỉ huy ra hiệu tiếp tục tiến lên, bởi nếu dừng lại, toàn bộ đội hình sẽ bị tiêu diệt giữa dòng sông.

Khi xuồng chỉ còn cách bờ vài chục mét, một chiến sĩ ngồi phía sau Khải bất ngờ trúng đạn vào vai và ngã xuống. Máu hòa vào nước mưa chảy đỏ cả lòng xuồng. Khải lập tức dùng khăn cá nhân băng tạm vết thương rồi nhường chiếc áo mưa của mình để giữ ấm cho đồng đội. Người lính trẻ cắn chặt môi chịu đau, vẫn ôm khẩu súng không rời tay. Anh khẽ nói rằng đừng lo cho mình, hãy đưa đơn vị sang bờ an toàn trước đã.

Cuối cùng, những chiếc xuồng còn lại cũng cập được bờ. Các chiến sĩ nhanh chóng tản vào rừng theo đúng phương án đã định. Chưa đầy mười phút sau, pháo địch lại trút xuống bến sông vừa vượt qua. Những cột đất và nước bắn lên cao hàng chục mét. Nếu chậm thêm ít phút, có lẽ không ai trong số họ còn sống để tiếp tục nhiệm vụ.

Sau khi tập hợp lực lượng, đại đội phát hiện còn thiếu bảy người. Trong đó có Tùng, người bạn thân nhất của Khải. Hai người từng cùng nhau nhập ngũ, cùng chia nhau từng bi đông nước, từng mẩu lương khô trên những chặng đường hành quân. Khải nhiều lần xin phép quay lại tìm kiếm nhưng không thể, bởi chiến dịch đã bắt đầu và nhiệm vụ phía trước không cho phép bất kỳ sự chậm trễ nào.

Suốt nhiều ngày chiến đấu sau đó, hình ảnh chiếc xuồng bốc cháy giữa dòng sông vẫn luôn hiện lên trong tâm trí Khải. Mãi đến sau ngày giải phóng, khi đơn vị trở lại khu vực ấy để tìm kiếm đồng đội, họ mới biết một số người đã hy sinh ngay trong đêm vượt sông, còn vài người khác bị nước cuốn trôi rồi được người dân địa phương bí mật cứu sống. Trong số đó không có Tùng. Anh đã mãi mãi nằm lại dưới lòng sông cùng chiếc xuồng năm ấy.

Ngày đất nước thống nhất, Khải trở về quê hương nhưng chưa một lần quên lời hẹn với người bạn thân. Hằng năm, cứ đến ngày diễn ra trận vượt sông, ông lại trở về bến cũ, mang theo một bó hoa trắng và thả xuống dòng nước. Ông không biết chính xác nơi Tùng nằm lại, nhưng tin rằng dòng sông sẽ đưa những cánh hoa đến với người đồng đội năm xưa.

Nhiều năm sau, khi cây cầu mới được xây dựng bắc qua dòng sông, xe cộ qua lại tấp nập, lũ trẻ tung tăng đạp xe đến trường, không mấy ai còn hình dung nơi đây từng là chiến trường khốc liệt. Một buổi chiều, người cháu nội theo ông đến bến sông và hỏi vì sao năm nào ông cũng trở lại nơi này. Khải nhìn dòng nước lững lờ trôi rồi chậm rãi kể về đêm vượt sông năm ấy, về những người lính tuổi đôi mươi đã chèo những chiếc xuồng nhỏ trong màn đêm để đổi lấy con đường tiến lên cho cả chiến dịch. Cậu bé lặng im rất lâu rồi cúi xuống thả bông hoa cúc vàng xuống mặt nước. Bông hoa xoay tròn theo dòng chảy, mang theo sự biết ơn của thế hệ hôm nay dành cho những người đã hy sinh.

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng dòng sông vẫn ngày ngày chảy về biển như chưa từng chứng kiến những tháng năm khốc liệt ấy. Chỉ có những người lính còn sống mới hiểu rằng dưới làn nước tưởng như bình yên kia là biết bao ký ức không thể phai mờ, là tuổi trẻ của những người đồng đội đã gửi lại cuộc đời mình giữa đêm tối để đất nước có được bình minh của hòa bình.

Mỗi mùa tri ân tháng Bảy, khi hàng trăm ngọn hoa đăng được thả xuống dòng sông, ông Khải lại lặng lẽ đứng trên bờ nhìn theo những ánh sáng nhỏ dần trôi về phía hạ nguồn. Trong ánh mắt của người cựu chiến binh già không chỉ có nỗi nhớ về những người đã khuất, mà còn có niềm tự hào sâu sắc vì mình đã được sống, được chứng kiến quê hương hồi sinh và được kể lại cho các thế hệ sau câu chuyện về những con người bình dị đã vượt qua dòng sông của chiến tranh để mở lối cho hòa bình hôm nay.