Đêm vượt sông Thạch Hãn

Ông Lê Bá Dương nói rằng mỗi lần đứng bên bờ sông Thạch Hãn, ông không nhìn thấy dòng nước. Ông nhìn thấy đồng đội.

Mùa hè năm 1972, khi mới ngoài hai mươi tuổi, ông cùng đơn vị tham gia chiến đấu tại Thành cổ Quảng Trị. Muốn tiếp viện cho lực lượng trong thành, bộ đội phải vượt sông Thạch Hãn trong đêm.

Ban ngày, pháo và máy bay trút xuống không ngừng. Ban đêm, pháo sáng xé rách bầu trời. Dòng sông trở thành con đường duy nhất.

Ông kể, mỗi người buộc đạn và lương khô quanh người, lặng lẽ xuống nước. Không được gây tiếng động. Không được bật đèn. Chỉ có ánh pháo sáng loé lên từng chập.

Có đêm, pháo dội xuống hai bờ dữ dội. Nhiều người vừa rời bờ đã không thể vào tới Thành cổ.

“Chúng tôi biết có thể không trở lại. Nhưng nếu không qua sông, phía trong sẽ hết đạn,” ông từng chia sẻ trong một buổi tri ân tại Thạch Hãn.

81 ngày đêm ấy, hàng nghìn chiến sĩ đã ngã xuống trên diện tích chưa đầy 3km² của Thành cổ. Nhiều người nằm lại trong lòng sông.

Sau chiến tranh, ông Lê Bá Dương là một trong những người khởi xướng hoạt động thả hoa đăng tri ân trên sông Thạch Hãn vào dịp 27/7 hằng năm.

Ông từng nói một câu khiến nhiều người lặng đi:

“Xin đừng gọi đây là dòng sông. Đây là nghĩa trang không bia mộ.”

Câu nói ấy không phải để khơi lại nỗi đau, mà để nhắc rằng mỗi tấc đất, mỗi dòng nước nơi đây đều thấm máu tuổi hai mươi.

Hôm nay, sông Thạch Hãn hiền hòa. Thành cổ phủ màu xanh. Nhưng nếu không còn những nhân chứng như ông kể lại, 81 ngày đêm ấy sẽ dần trở thành một con số.

Bảo tồn ký ức không phải để sống trong quá khứ.
Mà để thế hệ hôm nay hiểu rằng hòa bình được đánh đổi bằng điều gì.