ĐỀN PÔINƯ – NƯGAR – CHỐN LINH THIÊNG XỨ MẪU VÀ MẠCH SỐNG TRƯỜNG TỒN DƯỚI GÓC NHÌN NGƯỜI LÍNH TRẦN THANH SƠN
Trong tâm sự của người cựu chiến binh già Trần Thanh Sơn, dải đất Phước Hữu kiên cường không chỉ ôm ấp rặng Hòn Thông chở che Mật khu CK7 thời đánh giặc, hay ngọn đồi tháp PôRôMê ghi dấu khúc tráng ca bắt sống hơn 300 tàn quân ngày 16/4/1975, mà nơi đây còn gìn giữ một báu vật tâm linh sâu thẳm trong lòng đồng bào Chăm: Đền PôInư – NưGar.
Nếu tháp PôRôMê tôn vinh vị vua có công đắp đập dẫn nước phát triển nông nghiệp, thì Đền PôInư – NưGar lại là cội nguồn của mọi nguồn cội: nơi thờ vị Nữ Thần Mẹ Xứ Sở, người đã mang hạt lúa, cây bông, mạch nước ngọt và dạy cho cư dân cách cày cấy, dệt vải, nhào nặn cuộc sống trên mảnh đất khô cằn nắng gió.
1. Không gian kiến trúc cổ kính giữa lòng palei Phước Hữu
Tọa lạc tại xã Phước Hữu, huyện Ninh Phước, Đền PôInư – NưGar là công trình kiến trúc tôn giáo, tín ngưỡng tiêu biểu:
Khác với các quần thể đền tháp xây dựng trên đỉnh đồi cao, đền mang vẻ đẹp trầm mặc, gần gũi và gắn bó mật thiết với nhịp sống hằng ngày của các xóm làng đồng bào Chăm.
Công trình phản ánh sự giao thoa tinh tế giữa kiến trúc đền miếu cổ truyền Chăm với kỹ thuật tạo tác tôn nghiêm: tường bao quanh rêu phong, mái ngói cổ kính, gian thờ chính tĩnh mịch gìn giữ các pho tượng và bệ thờ linh thiêng được trao truyền qua bao đời tao loạn chiến tranh.
2. Mạch nguồn tâm linh và khát vọng "mưa thuận gió hòa"
Đối với đồng bào Chăm Ninh Phước, Đền PôInư – NưGar giữ vị trí thiêng liêng bậc nhất trong hệ thống tín ngưỡng thờ Mẫu:
Hình tượng Bà Mẹ Xứ Sở: Trong tâm thức dân gian, Pô Inư Nưgar là vị thần sáng tạo ra muôn loài, mang lại sự sinh sôi nảy nở cho vạn vật, che chở xóm làng vượt qua thiên tai, dịch bệnh.
Gắn kết chặt chẽ với chu kỳ nông nghiệp: Mọi nghi lễ diễn ra tại đền đều mang hơi thở nồng đượm của đồng ruộng. Trước khi bước vào vụ gieo sạ hay khi chuẩn bị thu hoạch lúa nước, các vị chức sắc cùng bà con dân làng lại sắm sửa lễ vật tề tựu về đền làm lễ cầu đảo:
Chùm ảnh tư liệu
Ảnh tư liệu của bài viết.
Cầu cho dòng nước từ Kênh Nam, Kênh Chàm luôn đầy ắp, tưới mát cho những thửa ruộng nứt nẻ.
Cầu cho mưa thuận gió hòa, sâu bệnh không phá hoại mùa màng, lúa bắp trĩu hạt và mọi gia đình trong buôn làng luôn được bình an, mạnh khỏe.
Chính khát vọng dân sinh mộc mạc ấy đã biến ngôi đền thành điểm tựa tinh thần vững chắc, tiếp thêm sức mạnh cho người nông dân kiên cường bám đất, thâm canh tăng vụ qua từng mùa nắng cháy.
3. Dấu mốc xếp hạng Di tích cấp tỉnh ngày 16/4/1999
Bên cạnh giá trị kiến trúc nghệ thuật cổ truyền, những đóng góp to lớn của Đền PôInư – NưGar đối với đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân đã được Nhà nước ghi nhận và tôn vinh xứng đáng:
Quyết định lịch sử: Ngày 16/4/1999, Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Thuận đã chính thức ban hành Quyết định số 1170/1999/QĐ-UB xếp hạng Đền PôInư – NưGar là Di tích lịch sử, văn hóa, nghệ thuật cấp tỉnh (thuộc loại hình di tích kiến trúc tôn giáo, tín ngưỡng).
Trùng hợp ý nghĩa: Quyết định được ký đúng vào ngày 16/4 – ngày kỷ niệm giải phóng quê hương An Phước (16/4/1975). Sự trùng hợp lịch sử ấy như một lời nhắc nhở sâu sắc: độc lập, hòa bình giành được bằng máu xương của thế hệ thời hoa lửa chính là để chở che, bảo tồn vẹn nguyên những giá trị văn hóa, tín ngưỡng ngàn đời của đồng bào các dân tộc anh em.
Ý NGHĨA LỊCH SỬ KHẮC SÂU
Chiêm nghiệm lại giá trị của Đền PôInư – NưGar, người cựu chiến binh già Trần Thanh Sơn khẳng định:
Ngôi đền cổ kính tại Phước Hữu là biểu tượng trường tồn cho sức sống tâm linh và bản sắc văn hóa độc đáo của người Chăm. Giữa bom đạn khốc liệt năm xưa hay trong công cuộc đổi mới dựng xây hôm nay, khói hương nơi đền PôInư – NưGar chưa từng dứt.
Mỗi lời khấn nguyện cầu mưa thuận gió hòa bên ngôi đền cổ hôm nay đã hòa quyện cùng thành quả của những cánh đồng 10 tấn lúa, những con mương kiên cố hóa của HTX Hữu Đức, Mông Nhuận kề bên. Đó là sự giao hòa tuyệt đẹp giữa tín ngưỡng truyền thống và sức sáng tạo thời kỳ mới, làm giàu thêm kho tàng văn hóa đa dạng, đoàn kết của quê hương Ninh Phước anh hùng.
