Dền Thàng khi phong trào cách mạng lan tỏa mạnh mẽ (trước năm 1945)

(Hồi ký kể bởi nhân vật: Vàng A Chỉnh, người Mông ở Dền Thàng)

Tôi là Vàng A Chỉnh, người Mông sinh ra ở Dền Thàng trong những năm phong trào cách mạng bắt đầu lan tỏa khắp vùng núi Bát Xát. Khi ấy, cuộc sống của dân bản vẫn còn nhiều khổ cực dưới ách thực dân Pháp và tay sai, nhưng trong lòng người đã khác trước. Không còn chỉ là nỗi sợ, mà là sự thức tỉnh. Tôi nhớ những ngày đầu nghe tin có những người từ miền xuôi lên, ăn mặc giản dị, nói chuyện gần gũi, dạy dân cách đoàn kết. Họ không xưng quan, không ra lệnh, mà ngồi bên bếp lửa nghe dân kể chuyện mất mùa, mất đất. Dân bản gọi họ là cán bộ cách mạng. Ban đầu ai cũng dè dặt, nhưng dần dần tin tưởng. Họ nói cho chúng tôi hiểu vì sao người nghèo mãi nghèo, vì sao phải nộp thuế cho giặc, và vì sao chỉ có đoàn kết mới thoát khỏi kiếp nô lệ. Những lời ấy như hạt giống gieo vào lòng người Mông. Từ các bản nhỏ ở Dền Thàng, phong trào truyền sang những nơi khác. Trai bản không còn chỉ biết làm nương mà bắt đầu học cách giữ bí mật, giữ kỷ luật. Các cuộc họp diễn ra ban đêm, dưới ánh đèn dầu leo lét. Núi rừng trở thành nơi che chở cho cách mạng. Chúng tôi dẫn đường cho cán bộ, giấu tài liệu trong ống tre, trong gùi ngô. Thực dân Pháp và tay sai bắt đầu lo sợ, tăng cường đàn áp, nhưng không dập tắt được phong trào. Có người bị bắt, có người bị đánh, nhưng tinh thần không lay chuyển. Tôi chứng kiến nhiều gia đình sẵn sàng nhịn ăn để nuôi cán bộ. Người già động viên con cháu giữ vững niềm tin. Lần đầu tiên, tôi cảm nhận rõ ràng rằng dân Dền Thàng không còn đơn độc. Chúng tôi biết mình đang đi chung một con đường với Nhân dân cả nước. Tin tức về phong trào Việt Minh, về đấu tranh giành độc lập được truyền đi từ bản này sang bản khác. Mỗi lần nghe tin quân Pháp thua ở đâu đó, lòng tôi lại rộn lên. Dù chưa có súng trong tay, nhưng ý chí đã được rèn giũa. Tôi hiểu rằng ngày đứng lên giành chính quyền đang đến gần. Những năm tháng ấy đã làm thay đổi con người tôi và cả bản làng. Từ sự cam chịu, dân Dền Thàng chuyển sang chủ động tham gia cách mạng. Giờ đây khi nhớ lại, tôi thấy rõ rằng chính giai đoạn trước năm 1945 là bước ngoặt lớn nhất. Nó biến người dân bị áp bức thành người làm chủ vận mệnh. Tôi kể lại câu chuyện này cho thế hệ trẻ để chúng hiểu rằng cách mạng không đến đột ngột. Nó được hun đúc từ lòng dân, từ niềm tin và sự hy sinh thầm lặng. Dền Thàng đã đi qua những ngày như thế để bước tới mùa thu độc lập.