Đèo Pha Đin – Tuyến đường huyết mạch gánh cả chiến dịch

Đèo Pha Đin (tiếng địa phương nghĩa là "Trời và Đất") nằm trên đường 41 (nay là Quốc lộ 6), có độ dài hơn 32km, độ cao hơn 1.000m so với mực nước biển, là ranh giới tự nhiên giữa hai tỉnh Sơn La và Điện Biên. Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ (1953 – 1954), Đèo Pha Đin giữ vị trí là mạch máu giao thông duy nhất và sống còn để vận chuyển toàn bộ lương thực, thực phẩm, đạn dược, khí tài quân sự từ hậu phương Thanh - Nghệ - Tĩnh và Việt Bắc tiến vào mặt trận lòng chảo Mường Thanh.

Nhận thức rõ tầm quan trọng sống còn của "cổng trời" Pha Đin, Bộ chỉ huy quân thực dân Pháp đã biến nơi đây thành một trong những điểm đánh phá hủy diệt tàn khốc nhất. Đội không quân Pháp tập trung hàng trăm lượt máy bay chiến đấu và máy bay bãi thả bom mỗi ngày, dội xuống lòng đèo hàng ngàn tấn bom đạn đủ chủng loại: bom phá, bom nổ chậm, bom bướm, bom napan, bom mảnh... nhằm đứt gãy hoàn toàn con đường tiếp tế của ta. Mặt đường đèo liên tục bị xới tung, biến thành những vực sâu hun hút và bùn nhão, đá hộc lở lỏm.

Trước tình thế hiểm nghèo, hàng vạn nam nữ Thanh niên xung phong, trong đó có Đội TNXP 34 với những cô gái tuổi mười tám, đôi mươi như bà Nguyễn Thị Chinh, đã có mặt túc trực 24/24 giờ để biến Pha Đin thành một "pháo đài không gục ngã".

DIỄN BIẾN CHIẾN ĐẤU, SỰ HY SINH VÀ VAI TRÒ CỐT LÕI CỦA BÀ NGUYỄN THỊ CHINH

1. Sống chết trên "Cổng trời": Cuộc đấu trí cân não với bom nổ chậm

Là một nữ thanh niên xung phong mới bước sang tuổi 19, bà Nguyễn Thị Chinh cùng đồng đội Đội 34 nhận nhiệm vụ nguy hiểm nhất: Đứng gác tại các tọa độ lửa, phát hiện, đánh dấu và rà phá bom nổ chậm, san lấp hố bom ngay sau các đợt oanh tạc của địch.

Mỗi ngày trên đèo Pha Đin, tiếng gầm hú của máy bay địch cùng tiếng nổ rung chuyển núi rừng diễn ra không ngơi nghỉ. Khói bom mù mạt gắt nồng mùi lưu huỳnh che phủ toàn bộ đỉnh đèo. Ngay khi tiếng còi báo động dứt, không đợi khói bom tan, bà Chinh cùng các nữ đồng đội đã lập tức cầm xẻng, cuốc, cọc tiêu lao ra mặt đường.

Nhận biết bom nổ chậm là công việc đòi hỏi sự dũng cảm và bình tĩnh đến kinh ngạc. Bà Chinh phải quan sát từng dấu vết xới tung trên mặt đất, từng tiếng "tích tắc" ngầm trong lòng đất để phát hiện vị trí bom chôn sâu. Có những quả bom nổ chậm định giờ chôn sâu dưới lòng đường sẵn sàng phát nổ bất cứ lúc nào. Bà cùng các chiến sĩ công binh, TNXP kiên cường đào đất, áp sát khối chất nổ, dùng ngòi nổ phụ để kích nổ an toàn hoặc mạo hiểm đào bới giải phóng mặt đường. Ranh giới giữa sự sống và cái chết chỉ tính bằng từng giây đồng hồ.

2. Tinh thần kiên cường: "Tim có thể ngừng đập, nhưng mạch máu giao thông không thể ngừng chảy"

Kháng chiến trong điều kiện thời tiết Tây Bắc cực kỳ khắc nghiệt, sương mù dày đặc, mưa rừng gắt gao làm đường đèo trơn trượt như đổ mỡ. Ăn cơm vắt trộn đất bụi bom, uống nước suối đục ngầu, đêm ngủ trong những căn hầm dã chiến đào khoét vào vách đá, nhưng ý chí của bà Nguyễn Thị Chinh và đồng đội chưa bao giờ lay chuyển.

Dưới làn mưa bom bão đạn rát mặt, bà Chinh cùng đồng đội thức trắng hàng nhiều đêm liền không nghỉ. Đêm xuống, khi máy bay địch thả dù pháo sáng soi rọi tìm mục tiêu đánh phá, bà cùng các nữ TNXP đã làm nên một sáng kiến bi tráng: Dùng thân mình làm cọc tiêu sống. Khoác trên mình những chiếc áo cừ che vôi trắng hoặc cầm những cành cây làm tín hiệu, các cô gái đứng sát mép vực sâu, chỉ đường cho từng đoàn xe vận tải, đoàn xe đạp đèo chở gạo, các khẩu pháo hạng nặng và các đoàn quân nườm nượp tiến vào chiến trường.

Nhiều đồng đội của bà đã gục ngã ngay trên mặt đường đèo, máu của các chị hòa vào đất đá Pha Đin. Nhưng cứ một người ngã xuống, những người còn lại – trong đó có bà Chinh – lại nén đau thương, tiếp tục cầm cuốc xẻng lao lên mặt đường với lời thề sắt đá: "Tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng!"

3. Kết quả chiến công: Thông suốt mạch máu cho Chiến dịch Điện Biên Phủ

Nhờ sự hy sinh quên mình và tinh thần bám đèo kiên cường của bà Nguyễn Thị Chinh cùng Đội TNXP 34, mọi âm mưu cắt đứt tuyến đường 41 của không quân Pháp hoàn toàn bị phá sản:

• Mạch máu thông suốt: Đèo Pha Đin chưa bao giờ bị tắc nghẽn quá vài giờ đồng hồ.

Ý NGHĨA LỊCH SỬ VÀ GIÁ TRỊ DI SẢN BẤT TỬ

1. Biểu tượng cho sức mạnh tuổi trẻ và Lực lượng Thanh niên xung phong Việt Nam

Bà Nguyễn Thị Chinh là hình ảnh đại diện tiêu biểu, sinh động nhất cho hàng vạn nam nữ thanh niên xung phong đã dâng hiến trọn vẹn tuổi thanh xuân tinh khôi của mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Sự hy sinh và kiên cường của bà đã góp phần chứng minh một thực tế lịch sử: Sức mạnh tinh thần, lòng yêu nước nồng nàn và chí khí quật cường của con người Việt Nam hoàn toàn có thể chiến thắng sức mạnh vật chất, vũ khí hiện đại của đế quốc xâm lược.

2. Bài học truyền lửa và giá trị giáo dục thế hệ mai sau

Câu chuyện về nữ TNXP Nguyễn Thị Chinh trên Đèo Pha Đin năm xưa đọng lại những giá trị lịch sử và nhân văn sâu sắc:

• Tinh thần "Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh": Là tấm gương sáng ngời về tinh thần trách nhiệm, lòng dũng cảm, sẵn sàng đối mặt với gian khổ và hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc.

Hơn bảy thập kỷ trôi qua, mây trắng vẫn lững lờ trôi trên đỉnh Đèo Pha Đin hùng vĩ. Con đường 41 khốc liệt năm xưa nay đã được mở rộng, đàng hoàng và tươi đẹp hơn. Những dấu vết của bom đạn đã được thay thế bởi màu xanh bạt ngàn của rừng cây và những bản làng ấm no.

Thế nhưng, huyền thoại về "cổng trời" Pha Đin cùng tấm gương kiên trung, dũng cảm của Nữ Thanh niên xung phong Nguyễn Thị Chinh và tập thể Đội TNXP 34 sẽ mãi mãi ghi danh vào lịch sử dân tộc như một bản hùng ca bất tử về lòng yêu nước. Tên tuổi và chiến công của bà chính là ngọn đuốc soi đường, truyền lửa cách mạng cho các thế hệ Việt Nam hôm nay và mai sau.