Đi làm ruộng với nông dân

Bác sinh ra và lớn lên trong gia đình nhà nho, nhưng là nhà nho có nguồn gốc nông
dân. Thời gian dài từ tấm bé đến tuổi học trò Bác sống ở quê giữa những người
nghèo khổ một nắng hai sương ngoài đồng nên Người hiểu sâu sắc nỗi khổ, nỗi vất
vả của người nông dân. Những việc của nghề nông đối với Bác cũng không có gì
xa lạ. Thời kỳ hoạt động cách mạng ở nước ngoài, khi Người được bầu vào Ban
chấp hành Quốc tế nông dân, có người thắc mắc, hoài nghi vì Bác khai trong lý
lịch là xuất thân nhà nho, trí thức. Nghề nghiệp chính là thuỷ thủ, họ e rằng Bác sẽ
không có điều kiện để am hiểu các vấn đề nông dân. Sau khi bế mạc Đại hội nông
dân, các đại biểu đi thǎm một nông trang, thấy nông dân đang lao động, Bác cũng
xắn quần xuống giúp một nông dân đang làm ruộng, việc nhà nông đối với Bác
không gì khó khǎn, trong khi các đại biểu nhiều người đang lúng túng; thì Bác làm
nhanh nhẹn như một nông dân thực thụ, trước con mắt thán phục của mọi người.
Có ai biết một thời Bác ra đồng cùng người dân quê làng Sen làm lụng, hay những
lúc đi trồng nho cùng những người nông dân nghèo khổ ở Bruklin nước Mỹ. Trên
mặt trận báo chí công luận, Bác là người viết nhiều về nông dân, vạch mặt tố cáo
sự bóc lột sức lao động người nông dân của địa chủ cường hào phong kiến, đẩy
nông dân vào con đường bần cùng bằng sưu cao thuế nặng. Bác đã tìm ra và chính
Người đã thực hiện cương lĩnh giải phóng người nông dân bằng cuộc cách mạng
Tháng Tám lịch sử. Người đã để lại một di sản có một không hai trong lịch sử loài
người chân dung một lãnh tụ bên người nông dân…
Ngay sau khi giành được chính quyền, tuy bận trǎm công nghìn việc Bác vẫn dành
nhiều thời gian, không chỉ nhắc nhở các địa phương đắp đê chống bão lụt, mà còn
trực tiếp xuống tận các xã để đôn đốc, kiểm tra công việc. Biết tin đê sông Hồng ở
khu vực Hưng Yên, Thái Bình bị vỡ, Bác trực tiếp xuống kiểm tra việc khắc phục
hậu quả để có biện pháp kịp thời cùng chính quyền địa phương vận động giúp đỡ
nhân dân vượt qua khó khǎn, Bác hỏi cặn kẽ có mấy người bị nạn, trước hết phải lo
cái ǎn để họ khỏi đứt bữa, sau đến nơi ở và ổn định sinh hoạt cho mọi người, tập
trung nhân tài vật lực để đắp lại chỗ đê bị vỡ. Bác hứa khi nào đắp xong Bác sẽ
xuống thǎm. Thế rồi, giữ đúng lời hứa, bốn tháng sau Bác xuống cắt bǎng khánh
thành chỗ đê vừa mới đắp. Bác đi xem kiểm tra một lượt, nhìn chỗ giáp ranh đê
mới đê cũ, Người nhắc nhở phải tǎng cường gia cố mới an toàn. Bác vừa đi vừa
nhún thử độ lún, Bác khen đắp nhanh nhưng chưa lèn chặt, cần tǎng cường thêm
lực lượng để đầm thật kỹ mới bảo đảm lâu dài.
Thay mặt "Ban đời sống" mới nhà vǎn Nguyễn Huy Tưởng đến báo cáo với Bác là
hoạt động của Ban dựa trên 3 nguyên tắc: dân tộc, dân chủ và khoa học, nghe
xong, Bác liền nói: "Trong đồng bào ta chưa mấy người hiểu những từ chú nói mà
hiện nay họ cần là cần cái này", vừa nói Bác vừa chỉ tay vào bụng, "phải có cái ǎn
đã, nếu không có ǎn không làm gì được. Hoạt động của ban "Đời sống mới" cũng
phải tập trung cái đó đã, vận động bà con "lá lành đùm lá rách", tǎng gia sản xuất,
cứu đói".
Hậu quả nạn đói nǎm 1945 như một bóng ma ghê rợn phủ lên cuộc sống đói rách
của người nông dân, càng làm không khí ảm đạm khó khǎn thêm, trên cương vị
Chủ tịch nước, Bác đi xuống các địa phương như Ninh Bình, Thái Bình... để đôn
đốc việc cứu đói, tổ chức tǎng gia sản xuất, đắp đê phòng chống thiên tai... Một lần
trong cuộc họp, bàn chống đói, Bác nói: "Các chú biết không, người xưa nói "dân
di thực vi thiên", có đồng chí tưởng Bác nói nhầm bèn chữa lại thưa Bác "dân dĩ
thực vi tiên chứ ạ", Bác cười và giải thích: "Bác nói "Dân dĩ thực vi thiên" người
xưa dạy "dân lấy cái ǎn làm trời", Đảng, Chính phủ phải lo cái ǎn cho dân không
được để dân đói. Đó là Bác lấy lời của Lục sinh nói với Hán Cao Tổ "Nhà vua lấy
dân làm trời, dân lấy cái ǎn làm trời". Bác dạy thật chí lý. Nǎm 1955, nghe tin lũ
lụt lớn ở Kiến An, gây thiệt hại lớn về người và của cho nhân dân. Bác cho gọi
đồng chí có trách nhiệm lên hỏi cụ thể. Bác hỏi, xã Hoà Nghĩa thiệt hại mấy người
chết, nhà cừa trưởng học bệnh xá bị đổ bao nhiêu, khi nghe báo cáo con số thiệt hại
cụ thể, Bác rất lo lắng và rơm rớm nước mắt nhất là biết có nhiều gia đình chết
người và trôi nhà cửa. Bác cǎn dặn phải có phương án tỷ mỉ khắc phục hậu quả
thiệt hại. Người chỉ thị Tỉnh ủy phải trực tiếp chỉ đạo và dặn đi dặn lại "trước hết
phải lo cái ǎn, nơi ở cho người bị nạn, tuyệt đối không để một người bị đói". Cứ
đến mùa nước lũ, hay kỳ hạn hán Bác thường trực tiếp xuống địa phương tham gia
"chống trời" cùng nhân dân. Nhớ lần Bác về công trường Đại thuỷ nông BắcHưng-Hải, Bác xuống công trường tham gia lao động như một người dân. Trên
đường đi, thấy một chị đang đẩy chiếc xe cút kít nặng nề lên dốc, Bác vội chạy đến
đẩy giúp chị…
Lần Bác về Hải Hưng tham gia chống hạn với nông dân, nghe tin Bác về các đồng
chí cán bộ tỉnh tổ chức đón Bác long trọng, Bác không hài lòng, Bác phê bình
ngay: "Bác về là đi chống hạn chứ có phải đi chơi đâu mà đón tiếp". Bác ǎn mặc
quần áo như một lão nông thực sự Người đi rất nhanh đến chỗ nhân dân đang đào
mương, Bác vội xắn quần xắn tay áo xuống cùng đào đất với bà con để lại phía sau
các "quan cách mạng" trong những bộ quần áo bảnh bao. Cuối cùng tất cả cùng ào
xuống đào đất với bà con theo gương Bác. Bác không nói, không hô hào, nhưng
Người đã làm cuộc "cách mạng" cho "các quan" trước muôn dân. Bác ǎn cơm
chung với mọi người tại nơi đang đào mương. Thấy người xới cơm, xới bát nào
cũng vơi, Bác nói vui: " Chú xới cơm thế này thì công việc làm sao cho đầy được"
Bữa ǎn có Bác thêm vui hẳn lên. Bác hỏi chuyện: "Các chú có biết nấu nướng
không?". Mỗi người kể theo cách hiểu của mình. Bác thừa hiểu chẳng có ai ở nhà
thực sự giúp vợ nấu ǎn cả, nên nghe nói nấu nướng sao thì kể vậy. Rồi Bác kể
chuyện hồi xưa Bác làm phụ bếp thế nào nên biết nấu nướng, Bác nói nghề nấu ǎn
ai biết nấu kể là biết ngay, còn ai chỉ nghe hoặc nhìn thấy thì không thể bịp được
người khác, vì kỹ thuật nấu ǎn quan trọng là chỗ này - Bác chỉ vào mũi, chứ không
phải chỗ này - Bác chỉ vào mắt và tai. Bác nói tiếp, vì sao mọi người phải biết nấu
ǎn là vì vừa giúp được "cô ấy" có thời gian học tập và nuôi dạy con cái, vừa rèn
luyện mình, chữa cái bệnh hão, bệnh sĩ, bệnh gia trưởng thâm cǎn cố đế, cho việc
bếp núc là của đàn bà. Hơn nưa khi tự mình nấu thì mình ǎn ngon hơn, thích ǎn
món nào thì làm món ấy. Chuyện vui, nhưng Bác giáo dục đạo đức con người, đạo
đức cộng sản trong cán bộ. Bác lo lắng quan tâm đến sự tiến bộ của cán bộ từ
những việc làm bình thường nhất, nhưng chính đó là những xuất phát điểm của đạo
đức chân chính, mà mọi người cán bộ muốn dân tin thì rõi vào để tự xem xét, rèn
luyện hoàn thiện mình.
Bác về Hà Đông chống hạn, khi đến một con mương chắn ngang đường, đồng chí
Chủ tịch tỉnh mời Bác đi vòng đến chỗ dễ qua hơn. Nhìn xuống thấy đồng chí Chủ
tịch tỉnh đi đôi dày bóng lộn, Bác bảo: "Chú cứ đi đường ấy" nói rồi, Bác cởi dép
lội tắt qua cho nhanh để đến với nông dân đang tát nước chống hạn. Sang bờ bên
kia, Bác bảo mọi người cùng tát nước giúp dân. Bác chỉ một thanh niên ǎn mặc
bảnh bao cùng tát nước với Bác, nhưng đồng chí này không biết tát nước, đồng chí
Bí thư tỉnh đỡ lời: "Thưa Bác, đồng chí này là nhà báo ạ". Bác cười và nói: "Nhà
báo của nông dân thì phải biết lao động như nông dân thì viết mới đúng được".
Mỗi người dân chúng ta ai cũng được xem hình ảnh Bác đang đạp nước trên guồng
chống úng, ghi nhận trong ta hình ảnh Bác hoà mình với nỗi vất vả một nắng hai
sương của người nông dân. Khắc sâu trong ta tâm niệm Chủ tịch nước cũng là một
công dân, một người lao động trong triệu triệu người không có gì cách biệt. Đó là
hình ảnh được ghi lại vào nǎm 1960 Bác về chống úng tại xã Hiệp Lực. Vừa đạp
guồng nước, Bác nhắc nên lắp ổ bi vào trục để người đạp đỡ vất vả, mà nǎng suất
cao hơn. Bác hỏi các cô thanh niên có biết hát đối đáp không, rồi Bác lẩy Kiều:
"Trǎm nǎm trông cõi người ta, chống úng thắng lợi mới là người ngoan". Bác bảo
các cô lẩy tiếp, các cô vì mải ngắm Bác nên không chuẩn bị không lẩy tiếp được
chỉ biết vỗ tay, và xin mắc nợ với Bác. Bác nói: "Muốn lao động đỡ mệt và có sức
mạnh, thanh niên nên tổ chức vǎn nghệ".
Nǎm 1958, Bác về Nam Định dự Hội nghị "Bàn về sản xuất, nông nghiệp". Bác
chǎm chú lắng nghe các bản báo cáo thành tích của các đơn vị. Bác chú ý bản báo
cáo nói về cách làm các loại phân bón. Bác đứng lên nhìn khắp hội trường và hỏi
to: "Chú nào gánh bùn đổ-cho hai sào lúa có đây không?", không có ai đứng dậy.
Một đồng chí cán bộ tỉnh uỷ báo cáo, là người nông dân đó không thuộc diện tham
dự hội nghị này. Bác phê bình và yêu cầu cho người đó đến dự hội nghị ngay. Bác
hỏi chị em phụ nữ ở đây có đội phân nữa không? Các đồng chí cán bộ tỉnh chưa
dám báo cáo Bác ngay, may có chị đại biểu nữ đỡ lời: "Thưa Bác, chị em ở đây
không quen gánh nên cái gì cung đội ạ", Bác dặn: "Nên tìm cách cải tiến vận
chuyển bằng xe để đỡ cho chị em về lâu dài".
Nǎm 1963, Bác về chống hạn ở Nghiêm Xuân (huyện Thường Tín) hôm đó Bác
đến sớm, đồng bào còn vắng, tiện đường Bác xuống khu dân cư, hỏi thǎm dân- Bác
vào một nhà dân thǎm và hỏi tết vừa qua gia đình đón, tết có vui không. Có cụ già
hơn 60 tuổi thưa với Bác là ǎn tết không vui. Bác hỏi vì sao, cụ kể lại gia đình từ
xưa có ngôi nhà gần đường, vừa qua Huyện có lệnh đuổi bà đi để mở đường không
bồi thường, cũng không chỉ cho gia đình chuyển đi đâu, vì thế gia đình ǎn tết
không vui, người ra lệnh ấy là ông Chủ tịch huyện. Bác lắng nghe mà vẻ mặt
không vui Bác bảo, làm người cán bộ như vậy là không xứng đáng không khác gì
cường hào xưa. Sau đó Bác chỉ thị phải điều tra làm rõ ngay. Vị Chủ tịch kia bị kỷ
luật. Lòng dân rất hả dạ và nhắc mãi chuyện đó như làm gương cho cán bộ đối với
dân phải làm gì. Hơn nữa hôm đó Bác tham gia chống hạn với dân, trời nắng to có
đồng chí cầm ô che cho Bác, Bác bảo: "Dân chịu được thì Bác cũng chịu được, chú
làm như Bác là ông quan thời xưa". Trên đường đi chống hạn giúp dân, Bác thấy đi
trước Bác có xe công an còi inh ỏi dẹp đường, Bác cho dừng xe và lệnh cho xe
công an dừng lại, Bác mới đi tiếp. Bác phê bình: "Bác xuống với dân để chống hạn
mà các chú làm cho dân họ sợ thì xuống làm gì?".
Những nǎm tháng cuối đời Bác, tuy sức khoẻ yếu nhưng Người dành nhiều thời
gian làm việc với các đồng chí phụ trách nông nghiệp. Họp Bộ Chính trị, hay các
buổi làm việc về nông nghiệp Bác thường nhắc bản Điều lệ Hợp tác xã. Bác bảo
công nhân có ngày kỷ niệm thì nông dân cũng phải có ngày kỷ niệm. Nên lấy ngày
ban hành Điều lệ Hợp tác xã làm ngày kỷ niệm cho nông dân. Bác dặn viết bản
Điều lệ sao cho nông dân ít học cũng hiểu được. Sau khi đọc bản dự thảo, Bác nói
đây là bản dùng cho cán bộ, còn đối với xã viên thì viết phải tóm tắt hơn, dễ hiểu
hơn. Bác đọc và sửa chữa rất kỹ, có chỗ nào, chữ nghĩa cầu kỳ khó hiểu Bác đều
sửa lại. Số thứ tự các chương đánh số La mã, Bác sửa lại "Chương một... hai...",
sau đó Bác yêu cầu chuyển nội dung bản Điều lệ sang diễn ca phát trên đài phát
thanh cho dân dễ thuộc, dễ nhớ, để làm theo