Đi rồi ... nhớ đường về

Năm 1968, tại xã Giao Phong, huyện Giao Thủy, có một chàng trai tên Trần Văn Lâm, vừa tròn mười chín tuổi. Lâm cao gầy, nước da sạm nắng vì quen đồng áng. Cậu nổi tiếng trong làng vì hay cười và thổi sáo rất hay mỗi buổi chiều.

Chiến tranh lan rộng ra miền Bắc. Ngày Lâm nhận giấy gọi tham gia lực lượng bảo vệ giao thông, mẹ cậu không nói nhiều. Bà chỉ khẽ vuốt tóc con trai:

“Đi rồi… nhớ đường về.”

Lâm được phân công trực gần Cầu Tân Đệ — nơi máy bay Mỹ thường xuyên đánh phá để cắt đứt tuyến vận chuyển chi viện miền Nam.

Ban ngày ẩn nấp dưới hầm. Ban đêm, Lâm cùng đồng đội san lấp hố bom, khiêng gỗ, ghép lại từng nhịp cầu tạm. Có hôm đất đá còn nóng rẫy vì bom vừa rơi, vậy mà họ vẫn lao ra làm việc trước khi trời sáng.

Một đêm tháng Chín, tiếng động cơ gầm rú xé toạc bầu trời. Bom trút xuống liên hồi. Một nhịp cầu bị đánh sập. Khói bụi mù mịt. Khi tiếng nổ ngớt dần, Lâm là người đầu tiên chạy ra kiểm tra.

Trong lúc kéo một thanh dầm sắt để mở lối cho xe qua, một quả bom nổ chậm phát nổ. Sức ép hất Lâm ngã xuống bờ sông. Đồng đội tìm thấy cậu khi trời gần sáng.

Cầu hôm đó vẫn được sửa kịp. Xe quân sự vẫn qua.

Sau chiến tranh, người dân trong vùng lập một tấm bia nhỏ ghi tên những người đã hy sinh khi bảo vệ cầu. Trong danh sách ấy có Trần Văn Lâm – sinh năm 1949, Giao Phong, Giao Thủy, Nam Định.

Người ta kể rằng mỗi khi gió sông Hồng thổi qua, tiếng gió luồn qua những thanh sắt nghe như tiếng sáo. Có người bảo đó là Lâm vẫn đang thổi sáo đâu đây.

Lâm không kịp trở về như lời mẹ dặn. Nhưng nhờ những người như cậu, con đường năm ấy không bị đứt đoạn. Và nhịp cầu vẫn nối hai bờ — như tuổi trẻ của một thế hệ đã lặng lẽ gửi lại trong khói lửa.