DI TÍCH DỐC CÂY CÁM

Di tích Dốc Cây Cám tọa lạc ở dốc Cây Cám tọa lạc tại Quốc lộ 55, ấp Cây Cám, xã Đất Đỏ, Thành phố Hồ Chí Minh.Ở đầu dốc trên Quốc lộ 55 (lộ 23 cũ) km 23+800 hướng từ phường Bà Rịa đi xã Xuyên Mộc tại địa phận ấp Cây Cám, xã Đất Đỏ xưa kia ở đầu dốc có một Cây Cám cổ thụ ở sát mé đường. Cây cám có đường kính thân to 3 đến 4 người ôm, bên trong gốc rỗng có thể trú được từ 3 đến 4 người, tán lá xum xuê, từ đó người dân địa phương gọi đoạn dốc này là dốc Cây Cám. Hiện nay, cây cám cổ thụ không còn nữa nhân dân địa phương đã trồng lại một cây cám nhỏ trong khuôn viên di tích.

Theo tư liệu, tháng 3 năm 1947, Chi đội 16 tổ chức trận phục kích giao thông tại dốc Cây Cám lộ 23, do Chi đội trưởng Huỳnh Văn Đạo trực tiếp chỉ huy trận đánh. Trận đánh giao thông được chuẩn bị chu đáo, từ việc chế tạo mìn đánh xe đến việc sử dụng cơ sở ở Đất Đỏ nắm chắc quy luật hành quân của địch.

Đoàn xe quân sự của địch từ Đất Đỏ theo lộ 23 lên Xuyên Mộc, đến dốc Cây Cám thì mìn nổ, đoàn xe địch bị chặn đứng. Địch sử dụng hỏa lực phản kích quyết liệt. Chi đội 16 tổ chức làm nhiều mũi chia cắt đội hình diệt một đại đội lính Âu Phi (140 tên), trong đó có một tên là Thiếu tá, phá hủy 10 xe quân sự, thu nhiều súng đạn và đồ dùng quân sự. Đây là trận đánh giao thông đầu tiên của Chi đội 16, một trận thắng lớn nhất tại Bà Rịa kể từ ngày thực dân Pháp trở lại xâm lược, đã cổ vũ mạnh mẽ phong trào kháng chiến trong toàn tỉnh, đặc biệt là động viên tinh thần nhân dân quận Đất Đỏ. Du kích nhiều xã như: Phước Tụy, Phước Thọ, Phước Hiệp, Long Hòa đã thoát ly xin đầu quân vào Chi đội 16.

Thực hiện hiệp định Genéve (20 tháng 7 năm 1954)  kết thúc chiến tranh lập lại hoà bình ở Việt Nam. Các lực lượng vũ trang, công an và dân – chính – Đảng có danh sách đi tập kết được phiên chế thành trung đoàn Bà – Chợ vừa làm nhiệm vụ chuẩn bị vừa làm nhiệm vụ bảo vệ địa bàn cho các lực lượng của tỉnh và của khu về khu vực tập kết.

Địa bàn Hàm Tân – Xuyên Mộc (khi đó thuộc huyện Long Đất) được chọn làm khu vực tập kết 80 ngày cho lực lượng vũ trang các tỉnh: Thủ Biên, Bà Chợ, Ninh Thuận, Bình Thuận. Ban quân sự hai bên (Quân đội nhân dân Việt Nam và Pháp) đặt trụ sở tại Đất Đỏ phụ trách công tác tổ chức tập kết chuyển quân. Trạm kiểm soát quân sự được thiết lập tại cửa biển Lộc An. Đồng chí Lê Duẩn trong cương vị Trưởng ban Liên hiệp đình chiến Nam Bộ đã đến tận Bà Tô – Xuyên Mộc để chỉ thị những công việc trước mắt cho Tổ Liên hiệp đình chiến ở Xuyên Mộc thực hiện nhiệm vụ.
Gần 10 ngàn cán bộ, bộ đội các tỉnh miền Đông đã tập kết về Hàm Tân – Xuyên Mộc để xuống tàu ra Bắc. Nhân dân Đất Đỏ, Long Điền đã thu mua ủng hộ hàng chục tấn gạo, thực phẩm cung cấp đủ cho lực lượng vũ trang chờ chuyển quân. Trong những ngày bộ đội chuyển quân về địa bàn tập kết suốt dọc lộ 23 từ Long Điền qua Đất Đỏ đến Xuyên Mộc, nhân dân đứng hai bên đường chào đón trong niềm vui phấn khởi, lưu luyến chia tay xen lẫn nỗi băn khoăn về khả năng thi hành hiệp định, khi lực lượng vũ trang đã đi tập kết mà kẻ địch thì vô cùng ngoan cố xảo quyệt. Lực lượng vũ trang Long Đất đã làm tốt công tác bảo vệ các lực lượng đi tập kết, bảo vệ nhân dân tiễn đưa thân nhân lên đường tập kết ra Bắc. Ông Nguyễn Thành Long nguyên trưởng Ty Giáo dục, Nguyên Chủ tịch Mặt trận Liên Việt tỉnh Bà Rịa trong hồi ký Nghĩ về tương lai đã nhận xét:

“Tôi không quên sau hiệp định Giơneve 1954, trong thời gian tập kết, bà con ngoài thành đổ xô vào tham quan. Tôi không bao giờ quên những lời nhận xét và đánh giá của một nhà báo: Tôi vào đấy thấy ba điều, một là đi ngoài đường chỗ đông đúc, tôi chưa hề nghe ai cãi lộn, chửi đánh với nhau, chưa thấy ai uống rượu say sưa trên đường. Hai là vào đơn vị, cơ quan tôi không phân biệt được ai là chỉ huy, ai là lính, ai là thủ trưởng, ai là nhân viên. Ba là tôi chẳng thấy nhà nào đóng cửa, mà chẳng ai bị trộm cắp, cướp giật…”

Tại ngã ba Bờ Đập (ấp Hội Mỹ, xã Phước Hải) nhân dân đã đấu tranh với địch, giương cao cờ đỏ sao vàng cùng với những khẩu hiệu chào mừng hiệp định, tiễn đưa con em mình lên đường. Lúc bấy giờ, đồng bào trong tỉnh và các tỉnh miền Đông Nam Bộ đã có mặt tại khu tập kết Xuyên Mộc, nhiều bà mẹ, người vợ đã gặp lại chồng, con, em mình sau 9 năm xa cách. Huyện uỷ Long Đất chỉ đạo lực lượng vũ trang và công an huyện phối hợp với  lực lượng vũ trang, công an tỉnh làm nhiệm vụ bảo vệ địa bàn. Do cơ sở chính trị tốt nên quân tập trung về đông, nhân dân thành phố lên thăm con em đông đúc nhưng cuộc sống và sinh hoạt trong vùng căn cứ rất trật tự. Đồng bào phấn khởi chào đón các lực lượng vũ trang về địa điểm tập kết, gửi gắm lòng tin vào Trung ương Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu. Nhân dân và cán bộ còn lại hoạt động bí mật tiếp tục giai đoạn đấu tranh mới cực kỳ gian khổ và quyết liệt chống kẻ thù mới là đế quốc Mỹ để hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ trong cả nước, giải phóng miền Nam thống nhất Tổ quốc.

Thực hiện tinh thần hiệp định, ngày 22 tháng 9 năm 1954, lực lượng vũ trang 3 tỉnh miền Đông là Bà Rịa – Chợ Lớn, Gia Định – Ninh, Thủ Biên hành quân về khu Xuyên Mộc – Hàm Tân để chuẩn bị tập kết. Một tháng sau, lực lượng vũ trang tập trung về Dốc Cây Cám, lên xe quân sự của Pháp đưa đến bến Gò Dầu để sang Vũng Tàu chuyển qua tàu lớn ra miền Bắc. Chính tại nơi đây – Dốc Cây Cám, cửa ngõ của khu tập kết, đã diễn ra cuộc chia tay lưu luyến đầy xúc động của hàng vạn đồng bào huyện Đất Đỏ và các tỉnh miền Đông đến tiễn đưa lực lượng tập kết, hẹn ngày trở về thống nhất đất nước.

Sau đại thắng mùa Xuân năm 1975, Đảng bộ và nhân dân Đất Đỏ bước sang trang sử mới của thời kỳ xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Trong quá trình xây dựng và bảo vệ quê hương, Đảng bộ và nhân dân Đất Đỏ luôn chú trọng, quan tâm đến việc bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử cách mạng, trong đó có di tích lịch sử cách mạng Dốc Cây Cám – địa điểm tập kết lực lượng vũ trang các tỉnh miền Đông Nam Bộ. Nhân kỷ niệm 65 năm ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam (22/12/1944-22/12/2009), ngày 17 tháng 12 năm 2009, huyện Đất Đỏ long trọng tổ chức lễ cắt băng khánh thành bia lưu niệm Dốc Cây Cám, với diện tích 1.036m2, gồm các hạng mục: bãi đậu xe, hàng rào, sân hành lễ, nhà bia lưu niệm và cây xanh cảnh quan. Khánh thành bia lưu niệm Dốc Cây Cám là một việc làm rất có ý nghĩa, có tác dụng lớn trong giáo dục truyền thống cách mạng, truyền thống yêu nước, bồi dưỡng tình cảm yêu nước, lòng tự hào dân tộc, cổ vũ các tầng lớp nhân dân tích cực trong sự nghiệp đổi mới, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và phát triển của địa phương.