DI TÍCH LÁN NGHỈ VÀ BẾP ĂN CỦA ĐỘI VIỆT NAM TUYÊN TRYỀN GIẢI PHÓNG QUÂN

Khu di tích quốc gia đặc biệt Rừng Trần Hưng Đạo thuộc huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng, nằm ở phía Tây Nam và cách thành phố Cao Bằng khoảng 50km. Di tích nằm trong hệ thống các di tích lịch sử cách mạng, lịch sử quân sự Việt Nam. Nơi diễn ra sự kiện thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân ngày 22/12/1944 – tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam. Đội vừa mới thành lập đã giành thắng lợi trong hai trận Phai Khắt và Nà Ngần mở ra trang sử hào hùng của dân tộc ta và truyền thống “quyết chiến quyết thắng” của Quân đội nhân dân Việt Nam. Đồng thời, đây cũng là nơi gắn liền với tên tuổi và sự nghiệp hoạt động cách mạng thời kỳ 1941-1945 của Đại tướng Võ Nguyên Giáp – người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, một thiên tài quân sự, một vị tướng huyền thoại của chiến tranh du kích, chiến tranh nhân dân.

Với những giá trị đó, năm 1993, Khu di tích lịch sử Rừng Trần Hưng Đạo đã được Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận là di tích cấp quốc gia. Năm 2013, Khu di tích lịch sử Rừng Trần Hưng Đạo được Thủ trướng Chính phủ công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt. Đây là niềm tự hào của Đảng bộ, nhân dân các dân tộc tỉnh Cao Bằng, là sự ghi nhận của Đảng, Nhà nước với những đóng góp của quân và dân Cao Bằng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Khu di tích Quốc gia đặc biệt Rừng Trần Hưng Đạo phân bố trên địa bàn 2 xã: Tam Kim và Hoa Thám, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng, gồm 5 điểm di tích đã được xếp hạng:

- Di tích Khu rừng Trần Hưng Đạo

- Di tích Hang Thẳm Khẩu

- Di tích Đồn Phai Khắt

- Di tích Đồn Nà Ngần

- Di tích Vạ Phá

Trở lại 78 năm về trước, tháng 10/1944 Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc từ Trung Quốc trở về nước hoạt động tại Lũng Cát, Nà Sác, Hà Quảng. Khi Bác trở về, chính là lúc cuộc khởi nghĩa Liên tỉnh Cao – Bắc – Lạng chẩn bị nổ ra. Sau khi nghe báo cáo và xem xét tình hình, Người nhận thấy thời cơ chưa chín muồi, nếu nổ ra cuộc khởi nghĩa lúc này sẽ thất bại rất nặng nề. Vì vậy, Người ra chỉ thị hoãn cuộc khởi nghĩa. Sau đó, Bác chỉ thị cho đồng chí Võ Nguyên Giáp thành lập đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân. Giây phút thiêng liêng, giây phút quyết định này để từ đó một đội quân cách mạng bách chiến bách thắng đã ra đời, một thầy giáo dạy sử trở thành thống soái lớn của thời đại.

Đúng 17h ngày 22/12/1944 lễ thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân được cử hành trọng thể tại khu rừng Trần Hưng Đạo. Trong buổi lễ thành lập, đội có 34 chiến sĩ trong đó có 25 chiến sĩ là con em các dân tộc tỉnh Cao Bằng. Đồng chí Võ Nguyên Giáp là chỉ huy, đồng chí Hoàng Sâm là đội trưởng, đồng chí Xích Thắng là chính trị viên.

Nhân dân và đoàn thể đem rất nhiều quà bánh đến chúc mừng lễ thành lập Đội. Dù vậy, theo yêu cầu của số đông anh em, chiều hôm đó, tại khu lán trại, cả Đội tổ chức một bữa cơm nhạt không rau, không muối để nêu cao tinh thần quyết tâm chịu đựng gian khổ để chiến thắng quân thù của người chiến sĩ cách mạng từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu. Bát ăn cơm không có, cơm được bới ra lá cây để cho mọi người – cả các đội viên và đại biểu dùng. Đũa tự kiếm bằng que. “Bưng bát lá lên không được, nên ai nấy sau cũng dùng chiến thuật…bốc”. Dẫu vậy, ai nấy đều hiểu ý nghĩa thiêng liêng đồng cam cộng khổ nên bữa cơm rất vui vẻ và “thân mật không bút nào tả xiết”.

Sau bữa cơm nhạt không rau, không muối là đêm du kích đầu tiên diễn ra đến nửa đêm bên đống lửa bập bùng cháy giữa rừng mùa đông giá lạnh.

“Bộ đội và đồng bào quây quần chung quanh ngọn lửa hồng đỏ rực giữa khu rừng đầy sương mùa đông với những trận gió heo may lạnh lẽo. Cuộc liên hoan bắt đầu trong không khí đầm ấm và cảm động. Tất cả các chiến sĩ Giải phóng quân lần lượt giới thiệu bí danh, tiểu sử của mình và phát biểu những nguyện vọng đầu tiên trong giờ phút tòng quân.

Thực là một đội quân kỳ lạ. Không người nào là không mang một mối hận thù với đế quốc. Hoặc nhà cửa bị đốt, của cải bị tịch thu, hoặc cha anh chị em bị bắt, bị bắn, còn chính mình nếu chưa trải qua lao tù thì cũng là những kẻ bị truy nã, đầu treo thưởng hàng vạn đồng, hàng trăm đấu muối.

Đội trưởng Hoàng Sâm, thoát ly gia đình từ nhỏ tham gia hoạt động cách mạng, đã qua Xiêm La, Trung Quốc rồi lại trở về nước hoạt động. Qua nhiều năm bị đế quốc truy nã, anh vẫn lăn lộn trong đồng bào Kinh, Thổ, Mán, Nùng nhiều lần vũ trang chiến đấu đánh vào các đội quân tuần tiễu của Pháp, làm cho bọn thổ phỉ cũng phải kinh sợ.

Chính trị viên Xích Thắng, con của một gia đình nông dân, dân tộc Thổ, hoạt động từ lâu trong phong trào bí mật, nhà cửa bị tịch thu, gia đình bị truy nã, đã nhiều lần chết hụt trước mũi súng của quân đội đế quốc.

...Các đồng chí Xuân Trường, Thu Sơn, Quốc Chủng, Vũ Lập...những thanh niên lúc nào cũng tươi cười, vui vẻ, không hề nao núng khi nghe tin làng mạc bị đốt phá, nhà cửa bị tan, sẵn sàng xung phong giết giặc cứu nước.

...Lời tự thuật của từng người là một bản cáo trạng về bọn đế quốc. Lòng căm giận quân thù bốc lên cao độ. Ai cũng thấy chỉ còn cách dùng lưỡi gươm, viên đạn để thanh toán món nợ nước, thù nhà với bọn chúng.

...Nguyện vọng của 34 con người đều thống nhất: Mong sao giết được nhiều giặc, lấy được nhiều súng Tây thay súng kíp, mong sao đội VNTTGPQ chóng trở nên một đội quân mạnh mẽ, mong sao ngọn cờ đỏ sao vàng trong tương lai gần đây sẽ phất phới bay giữa thủ đô."

Đêm du kích với những nội dung chính trị sâu sắc đã tác động lớn đến tâm tư, tình cảm, ý chí căm thù giai cấp của từng đội viên – từng chiến sĩ giải phóng trong đội quân chủ lực đầu tiên của cách mạng. Các đội viên trong Đội đều tỏ rõ tinh thần quyết tâm vượt qua gian khổ, thử thách, thậm chí hy sinh cả xương máu để giết giặc, lập nhiều chiến công trả thù nhà, đền nợ nước.

Đêm 22/12/1944 sẽ mãi mãi không bao giờ phai mờ trong ký ức của những người chứng kiến buổi lễ trọng đại đó.

Sau này trong chiến đấu các đồng chí đã trải qua mọi gian khổ để chiến đấu chiến thắng quân thù. Trong thời gian chiến đấu có đồng chí đã thốt lên những lời lẽ rất tự hào rằng: “Quân cách mạng chúng tôi ăn mỗi ngày một bữa, đánh thì mỗi ngày 2 trận”.

Thưa quý đoàn! Tại nơi mà chúng ta đang đứng đây chính là địa điểm dãy lán nghỉ và bếp ăn của Đội VNTTGPQ – nơi đã diễn ra bữa cơm nhạt và đêm du kích đầu tiên. Được xây dựng mô phỏng lán trại cũ của Đội. Lán của 78 năm về trước là cột gỗ, mái lá, sạp tre. Lán hiện nay được xây dựng mô phỏng lại vào năm 1994 nhân dịp kỷ niệm 50 năm ngày thành lập QĐNDVN. Hai dãy nhà được xây theo kiểu nhà của người miền xuôi gồm 4 gian, 2 trái với chất liệu bê tông cốt thép. Bên trong dãy lán nghỉ có dựng mô phỏng lại dãy chõng tre, chạy xung quanh nhà, là nơi nghỉ ngơi của Đội. Đối diện dãy lán nghỉ là dãy nhà bếp của Đội. Hiện nay, trong khu lán trại còn trưng bày những vũ khí, vật dụng, trang phục mà các chiến sĩ đã sử dụng trong những ngày đầu thành lập Đội. Tuy khu lán trại đã được tôn tạo, phục dựng, nhưng dù là vật liệu gì thì chúng ta đều cảm nhận được dư âm quá khứ trong từng hiện vật.

Như vậy có thể thấy, khu lán nghỉ và bếp ăn của Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân là một trong những điểm di tích quan trọng tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Rừng Trần Hưng Đạo. Nơi tinh thần chiến đấu, tiêu diệt quân thù bốc lên cao độ, ngọn lửa âm ỉ cháy trong lòng mỗi chiến sĩ giờ đây đã tập hợp thành một ngọn lửa lớn, rực cháy vì sự nghiệp cách mạng Việt Nam. Đồng thời, đây cũng là nhân chứng lịch sử chứng kiến sự khởi đầu của Quân đội nhân dân Việt Nam. Với những giá trị to lớn về lịch sử, văn hóa, khoa học, trong những năm vừa qua, Đảng và Nhà nước đã luôn quan tâm, đầu tư, tôn tạo di tích xứng với tầm vóc lịch sử.